<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd='http://schemas.google.com/g/2005' xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375</id><updated>2011-06-29T19:07:02.741+09:00</updated><category term='Aquilino Ribeiro hakerek-na&apos;in literatura Portugál'/><title type='text'>As nossas contribuições para a Wikipédia</title><subtitle type='html'>O que vamos fazer neste blog é ir afixando também aqui cópias dos textos que escrevermos ou traduzirmos para a wikipédia...</subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default?max-results=100'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><author><name>João Paulo Esperança</name><uri>http://www.blogger.com/profile/18049296108350472569</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://photos1.blogger.com/blogger/982/1971/1600/eu.0.jpg'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>23</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>100</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-7580983420376020854</id><published>2007-09-28T08:31:00.000+09:00</published><updated>2007-09-28T08:33:17.524+09:00</updated><title type='text'>Alice Vieira</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Alice Vieira&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;From Wikipedia&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Alice Vieira&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt; (moris iha &lt;a title="Lizboa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lizboa"&gt;Lizboa&lt;/a&gt;, iha 1943) ne'e &lt;a class="new" title="Hakerek-na'in" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Hakerek-na%27in&amp;amp;action=edit"&gt;hakerek-na'in&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Jornalista" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jornalista&amp;amp;action=edit"&gt;jornalista&lt;/a&gt; portugeza. Nia remata ninia Lisensiatura kona-ba Filolojia Jermánika iha &lt;a class="new" title="Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Faculdade_de_Letras_da_Universidade_de_Lisboa&amp;amp;action=edit"&gt;Faculdade de Letras&lt;/a&gt; iha &lt;a class="new" title="Universidade de Lisboa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Universidade_de_Lisboa&amp;amp;action=edit"&gt;Universidade de Lisboa&lt;/a&gt;, maibé hori uluk nia serbisu iha jornalizmu, kaer suplementu Juvenil no mós Catraio iha jornál portugés &lt;a class="new" title="Diário de Notícias" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Di%C3%A1rio_de_Not%C3%ADcias&amp;amp;action=edit"&gt;Diário de Notícias&lt;/a&gt;. Nia mós serbisu tiha ona iha programa oioin ba labarik iha &lt;a class="new" title="Televizaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Televizaun&amp;amp;action=edit"&gt;televizaun&lt;/a&gt; no ema hotu-hotu konsidera nia nu'udar hakerek-na'in importante liu iha literatura ba labarik no foin-sa'e sira iha dalen portugés.&lt;br /&gt;Ninia knaar-literáriu hetan tiha ona tradusaun ba lian barak, hanesan &lt;a title="Lia-alemaun" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-alemaun"&gt;alemaun&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-búlgaru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-b%C3%BAlgaru&amp;amp;action=edit"&gt;búlgaru&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-basku" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-basku&amp;amp;action=edit"&gt;basku&lt;/a&gt;, &lt;a title="Lia-español" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-espa%C3%B1ol"&gt;españól&lt;/a&gt;, &lt;a title="Lia-galegu" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-galegu"&gt;galegu&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-fransés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-frans%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;fransés&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-úngaru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-%C3%BAngaru&amp;amp;action=edit"&gt;úngaru&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-neerlandés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-neerland%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;neerlandés&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-rusu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-rusu&amp;amp;action=edit"&gt;rusu&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Servo-kroata" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Servo-kroata&amp;amp;action=edit"&gt;servo-kroata&lt;/a&gt;. Ninia kaben uluk naran &lt;a class="new" title="Mário Castrim" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A1rio_Castrim&amp;amp;action=edit"&gt;Mário Castrim&lt;/a&gt; no nia mós jornalista no hakerek-na'in.&lt;br /&gt;&lt;a id="Knaar-liter.C3.A1riu_sira" name="Knaar-liter.C3.A1riu_sira"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Knaar-literáriu sira&lt;/em&gt;&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;a id="Literatura_ba_labarik_no_foin-sa.27e" name="Literatura_ba_labarik_no_foin-sa.27e"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Literatura ba labarik no foin-sa'e&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="image" title="Libri books2.jpg" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Imajen:Libri_books2.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Imajen:Libri_books2.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;1979 - Rosa, Minha Irmã Rosa&lt;br /&gt;1979 - Paulina ao Piano&lt;br /&gt;1980 - Lote 12 - 2º Frente&lt;br /&gt;1982 - Chocolate à Chuva&lt;br /&gt;1981 - A Espada do Rei Afonso&lt;br /&gt;1983 - Este Rei que eu Escolhi&lt;br /&gt;1984 - Graças e Desgraças na Corte de El Rei Tadinho&lt;br /&gt;1985 - Águas de Verão&lt;br /&gt;1986 - Flor de Mel&lt;br /&gt;1987 - Viagem à Roda do meu Nome&lt;br /&gt;1988 - Às Dez a Porta Fecha&lt;br /&gt;1990 - Úrsula, a Maior&lt;br /&gt;1990 - Os Olhos de Ana Marta&lt;br /&gt;1991 - Promontório da Lua&lt;br /&gt;1995 - Caderno de Agosto&lt;br /&gt;1997 - Se Perguntarem por mim, Digam que Voei&lt;br /&gt;1986 - De que são Feitos os Sonhos&lt;br /&gt;1988 - As Mãos de Lam Seng&lt;br /&gt;1988 - O que Sabem os Pássaros&lt;br /&gt;1988 - As Árvores que Ninguém Separa&lt;br /&gt;1988 - Um Estranho Baralho de Asas&lt;br /&gt;1988 - O Tempo da Promessa&lt;br /&gt;1990 - Macau: da Lenda à História&lt;br /&gt;1991 - Corre, Corre, Cabacinha&lt;br /&gt;1991 - Um Ladrão debaixo da Cama&lt;br /&gt;1991 - Fita, Pente e Espelho&lt;br /&gt;1991 - A Adivinha do Rei&lt;br /&gt;1992 - Rato do Campo, Rato da Cidade&lt;br /&gt;1992 - Periquinho e Periquinha&lt;br /&gt;1992 - Maria das Silvas&lt;br /&gt;1993 - As Três Fiandeiras&lt;br /&gt;1993 - A Bela Moura&lt;br /&gt;1994 - O Pássaro Verde&lt;br /&gt;1994 - O Coelho Branquinho&lt;br /&gt;1994 - Eu Bem Vi Nascer o Sol&lt;br /&gt;1997 - Praias de Portugal&lt;br /&gt;2002 - A Primeira Prenda do Pai Natal&lt;br /&gt;2002 - Mistérios de Natal&lt;br /&gt;&lt;a id="Pr.C3.A9miu_ne.27eb.C3.A9_nia_hetan_tiha_ona" name="Pr.C3.A9miu_ne.27eb.C3.A9_nia_hetan_tiha_ona"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Prémiu ne'ebé nia hetan tiha ona&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;1979 - Prémiu Literatura ba Labarik Tinan Internasionál Labarik nian ho livru Rosa, Minha Irmã Rosa.&lt;br /&gt;1983 - Prémiu &lt;a class="new" title="Calouste Gulbenkian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Calouste_Gulbenkian&amp;amp;action=edit"&gt;Calouste Gulbenkian&lt;/a&gt; Literatura ba Labarik nian ho livru Este Rei que Eu Escolhi.&lt;br /&gt;1994 - Prémiu-Boot Gulbenkian nian, tanba ninia knaar-literáriu tomak. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Alice_Vieira"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Alice_Vieira&lt;/a&gt;"&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-7580983420376020854?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/7580983420376020854/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=7580983420376020854' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/7580983420376020854'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/7580983420376020854'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2007/09/alice-vieira.html' title='Alice Vieira'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-528751022361287061</id><published>2007-09-17T10:30:00.000+09:00</published><updated>2007-09-17T10:37:41.921+09:00</updated><title type='text'>Ayu Utami</title><content type='html'>&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/_00GhznT7QJ8/Ru3aWDLK3PI/AAAAAAAAAIs/LRKnQjNSHrk/s1600-h/Ayu_Utami.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5110981224479513842" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; CURSOR: hand" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_00GhznT7QJ8/Ru3aWDLK3PI/AAAAAAAAAIs/LRKnQjNSHrk/s320/Ayu_Utami.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;Ayu Utami&lt;br /&gt;Origem: Wikipédia, a enciclopédia livre.&lt;br /&gt;&lt;a class="image" title="Ayu Utami, 2005" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imagem:Ayu_Utami.JPG"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Ampliar" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imagem:Ayu_Utami.JPG"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Ayu Utami (nasceu em 21 de Novembro de &lt;a title="1968" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1968"&gt;1968&lt;/a&gt; em &lt;a title="Bogor" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bogor"&gt;Bogor&lt;/a&gt;, &lt;a title="Indonésia" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Indon%C3%A9sia"&gt;Indonésia&lt;/a&gt;) é uma jornalista e escritora indonésia. Publicou romances, contos e artigos. Uma das suas obras-primas é &lt;a class="new" title="Saman" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Saman&amp;amp;action=edit"&gt;Saman&lt;/a&gt; (1998).&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Índice&lt;/strong&gt;[&lt;a class="internal" id="togglelink" href="javascript:toggleToc()"&gt;esconder&lt;/a&gt;]&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ayu_Utami#Biografia"&gt;1 Biografia&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ayu_Utami#Obras"&gt;2 Obras&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ayu_Utami#Pr.C3.A9mios_e_Homenagens"&gt;3 Prémios e Homenagens&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ayu_Utami#Percurso_acad.C3.A9mico"&gt;4 Percurso académico&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ayu_Utami#Liga.C3.A7.C3.B5es_externas"&gt;5 Ligações externas&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Biografia" name="Biografia"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Biografia&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Cresceu em &lt;a title="Jacarta" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jacarta"&gt;Jacarta&lt;/a&gt;, e formou-se em &lt;a title="Literatura" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Literatura"&gt;Literatura&lt;/a&gt; &lt;a title="Literatura da Rússia" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Literatura_da_R%C3%BAssia"&gt;Russa&lt;/a&gt; na &lt;a class="new" title="Universitas Indonesia" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Universitas_Indonesia&amp;amp;action=edit"&gt;Universitas Indonesia&lt;/a&gt;. Em 1990 foi selecionada como finalista no Wajah Femina, um concurso de beleza na Indonésia. Porém não seguiu uma carreira de modelo por não gostar de cosméticos e maquilhagem.&lt;br /&gt;Foi jornalista em várias revistas indonésias, incluindo Humor, Matra, Forum Keadilan, e D&amp;amp;R. Pouco depois de &lt;a title="Suharto" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Suharto"&gt;Suharto&lt;/a&gt; ter proibido a publicação de três revistas (Tempo, Editor, e Detik) durante o regime da &lt;a class="new" title="Orde Baru" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Orde_Baru&amp;amp;action=edit"&gt;Orde Baru&lt;/a&gt;, Ayu passou a trabalhar com a Aliansi Jurnalis Independen (Aliança Independente de Jornalistas) nos protestos contra a proibição. Actualmente Ayu trabalha como escritora no jornal cultural Kalam e no teatro &lt;a class="new" title="Teater Utan Kayu" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Teater_Utan_Kayu&amp;amp;action=edit"&gt;Utan Kayu&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;O seu primeiro romance, &lt;a class="new" title="Saman" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Saman&amp;amp;action=edit"&gt;Saman&lt;/a&gt;, ganhou um concurso literário do Conselho das Artes de Jacarta em 1998 e depois o Prince Claus Award. O romance foi aclamado pela crítica e pelo público e teve mais de duas dezenas de novas tiragens em pouco tempo, nos primeiros três anos vendeu 55.000 cópias. Uma das razões foi ter tocado em temas até aí tabu na sociedade indonésia, como a sexualidade vista pelo olhar feminino, a tortura e os esquadrões da morte. No início de 2002, foi lançada a sequela de Saman, com o título &lt;a class="new" title="Larung" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Larung&amp;amp;action=edit"&gt;Larung&lt;/a&gt;. Ayu Utami faz parte de uma geração nova na literatura indonésia, junto com autores como Afrizal Malna, Nirwan Dewanto, Danarto, Y.B. Mangunwijaya, Toeti Heraty e &lt;a title="Seno Gumira Ajidarma" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Seno_Gumira_Ajidarma"&gt;Seno Gumira Ajidarma&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;a id="Obras" name="Obras"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Obras&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Saman" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Saman&amp;amp;action=edit"&gt;Saman&lt;/a&gt;, KPG, Jakarta, 1998&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Larung" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Larung&amp;amp;action=edit"&gt;Larung&lt;/a&gt;, 2002&lt;br /&gt;"Si Parasit Lajang" (uma colectânea de ensaios), GagasMedia, Jakarta, 2003&lt;br /&gt;&lt;a id="Pr.C3.A9mios_e_Homenagens" name="Pr.C3.A9mios_e_Homenagens"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Prémios e Homenagens&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Melhor romance, Dewan Kesenian Jakarta (Conselho das Artes de Jacarta), 1998&lt;br /&gt;Prémio Prince Claus 2000&lt;br /&gt;&lt;a id="Percurso_acad.C3.A9mico" name="Percurso_acad.C3.A9mico"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Percurso académico&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Escola Primária Regina Pacis, Bogor (1981)&lt;br /&gt;Escola Pré-Secundária Tarakanita 1, Jacarta (1984)&lt;br /&gt;Escola Secundária Tarakanita 1, Jacarta (1987)&lt;br /&gt;Departamento de Literatura Russa, Faculdade de Letras da Universidade da Indonésia (1994)&lt;br /&gt;Advanced Journalism, Thomson Foundation, Cardiff, Reino Unido (1995)&lt;br /&gt;Asian Leadership Fellow Program, Tóquio, Japão (1999)&lt;br /&gt;&lt;a id="Liga.C3.A7.C3.B5es_externas" name="Liga.C3.A7.C3.B5es_externas"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Ligações externas&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.pdat.co.id/hg/apasiapa/html/A/ads,20030701-88,A.html" href="http://www.pdat.co.id/hg/apasiapa/html/A/ads,20030701-88,A.html" rel="nofollow"&gt;Apa dan Siapa PDAT&lt;/a&gt; - em indonésio&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.indomedia.com/Intisari/1998/september/sex.htm" href="http://www.indomedia.com/Intisari/1998/september/sex.htm" rel="nofollow"&gt;Biography in Potret in Intisari Magazine 1998&lt;/a&gt; - em indonésio&lt;br /&gt;Obtido em "&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ayu_Utami"&gt;http://pt.wikipedia.org/wiki/Ayu_Utami&lt;/a&gt;"&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Especial:Categories" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Especial:Categories"&gt;Categorias&lt;/a&gt;: &lt;a class="new" title="Categoria:Escritores indonésios" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Categoria:Escritores_indon%C3%A9sios&amp;amp;action=edit"&gt;Escritores indonésios&lt;/a&gt; &lt;a title="Categoria:Indonésia" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Categoria:Indon%C3%A9sia"&gt;Indonésia&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-528751022361287061?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/528751022361287061/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=528751022361287061' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/528751022361287061'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/528751022361287061'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2007/09/ayu-utami.html' title='Ayu Utami'/><author><name>João Paulo Esperança</name><uri>http://www.blogger.com/profile/18049296108350472569</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://photos1.blogger.com/blogger/982/1971/1600/eu.0.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_00GhznT7QJ8/Ru3aWDLK3PI/AAAAAAAAAIs/LRKnQjNSHrk/s72-c/Ayu_Utami.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-7748021363577171974</id><published>2007-09-13T08:27:00.000+09:00</published><updated>2007-09-13T08:31:27.967+09:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Aquilino Ribeiro hakerek-na&apos;in literatura Portugál'/><title type='text'>Aquilino Ribeiro</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Aquilino Ribeiro&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;From Wikipedia&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Aquilino Gomes Ribeiro (moris iha Tabosa do Carregal, iha dia-13 fulan-Setembru 1885, — mate iha &lt;a title="Lizboa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lizboa"&gt;Lizboa&lt;/a&gt;, iha dia-27 fulan-Maiu 1963]]) ne'e &lt;a class="new" title="Hakerek-na'in" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Hakerek-na%27in&amp;action=edit"&gt;hakerek-na'in&lt;/a&gt; &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;portugés&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Ema barak konsidera nia hola parte iha grupu husi &lt;a class="new" title="Romansista" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Romansista&amp;amp;action=edit"&gt;romansista&lt;/a&gt; sira importante liu hotu iha primeira metade sékulu XX nian. Nia hahú nia knaar iha 1907 ho folletín A Filha do Jardineiro no depois 1913 ho istória-badak sira iha Jardim das Tormentas no mós &lt;a class="new" title="Romanse" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Romanse&amp;action=edit"&gt;romanse&lt;/a&gt; A Via Sinuosa, 1918, no nia kontinua hakerek ho kualidade literária nivel aas iha ninia testu barakliu, ne'ebé nia publika beibeik ho susesu. Públiku no krítiku literáriu sira gosta loos nia livru sira.&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Contents[&lt;a class="internal" id="togglelink" href="javascript:toggleToc()"&gt;hide&lt;/a&gt;]&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Aquilino_Ribeiro#Vida_Aquilino_Ribeiro_nian"&gt;1 Vida Aquilino Ribeiro nian&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Aquilino_Ribeiro#Knaar_liter.C3.A1riu"&gt;2 Knaar literáriu&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Aquilino_Ribeiro#Knaar_liter.C3.A1riu_2"&gt;2.1 Knaar literáriu&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Aquilino_Ribeiro#Ema_seluk_dehan_kona-ba_nia"&gt;3 Ema seluk dehan kona-ba nia&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Aquilino_Ribeiro#Fonte"&gt;4 Fonte&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Vida_Aquilino_Ribeiro_nian" name="Vida_Aquilino_Ribeiro_nian"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Vida Aquilino Ribeiro nian&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;1885 – Nia moris iha Carregal (konsellu Sernancelhe) iha dia-13 Setembru. Nia amu-lulik ida nia oan. Nia sarani iha Igreja Matriz Alhais nian (Konsellu Vila Nova de Paiva).&lt;br /&gt;1895 – Nia tuir eskola iha Colégio da Lapa, no liu ezame eskola primária nian.&lt;br /&gt;1900 – Nia tama iha Colégio Roseira, iha &lt;a class="new" title="Lamegu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lamegu&amp;amp;action=edit"&gt;Lamegu&lt;/a&gt;. Nia estuda &lt;a class="new" title="Filozofia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Filozofia&amp;action=edit"&gt;Filozofia&lt;/a&gt; iha &lt;a class="new" title="Vizeu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Vizeu&amp;amp;action=edit"&gt;Vizeu&lt;/a&gt;. Depois nia tama &lt;a class="new" title="Semináriu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Semin%C3%A1riu&amp;action=edit"&gt;Semináriu&lt;/a&gt; iha &lt;a class="new" title="Beja" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Beja&amp;amp;action=edit"&gt;Beja&lt;/a&gt;, hodi halo tuir nia inan nia vontade ne'ebé hakarak nia atu sai &lt;a class="new" title="Amu-lulik" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Amu-lulik&amp;action=edit"&gt;amu-lulik&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;1903 – Tanba la iha vokasaun, nia para ninia estudu durante primeira parte husi Kursu Teolójiku iha &lt;a class="new" title="Semináriu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Semin%C3%A1riu&amp;amp;action=edit"&gt;Semináriu&lt;/a&gt; iha &lt;a class="new" title="Beja" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Beja&amp;action=edit"&gt;Beja&lt;/a&gt; no nia bá hela metin iha &lt;a title="Lizboa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lizboa"&gt;Lizboa&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;1904 – Nia fila fali ba Soutosa.&lt;br /&gt;1906 – Nia fila fali ba Lizboa. Kolabora iha jornál republikanu A Vanguarda.&lt;br /&gt;1907 – Hamutuk ho José Ferreira da Silva nia hakerek A Filha do Jardineiro, knaar-fiksaun hodi halo propaganda republikana no krítika ba ulun-boot rejime nian.&lt;br /&gt;1907 – Nia tama ba Loja Montanha husi &lt;a class="new" title="Grande Oriente Lusitano" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Grande_Oriente_Lusitano&amp;amp;action=edit"&gt;Grande Oriente Lusitano&lt;/a&gt; (&lt;a class="new" title="Masonaria" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Masonaria&amp;action=edit"&gt;Masonaria&lt;/a&gt; portugeza nian), iha Lizboa, liutiha simu konvite husi Luz de Almeida.&lt;br /&gt;1907 - Nia tama dadur tanba nia &lt;a class="new" title="Anarkista" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Anarkista&amp;amp;action=edit"&gt;anarkista&lt;/a&gt;, liutiha bomba ida rebenta iha ninia kuartu iha Rua do Carrião, iha dia-28 fulan-Novembru, iha Lizboa. Iha esplozaun ne'e revolusionáriu &lt;a class="new" title="Karbonáriu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Karbon%C3%A1riu&amp;action=edit"&gt;karbonáriu&lt;/a&gt; ida mate. Nia ta'uk julgamentu bele kondena nia atu hetan deportasaun ba Timór.&lt;br /&gt;1908 - Nia halai sai husi &lt;a class="new" title="Komarka" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Komarka&amp;amp;action=edit"&gt;komarka&lt;/a&gt; iha dia-12 fulan-Janeiru no moris klandestinu iha&lt;a title="Lizboa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lizboa"&gt;Lizboa&lt;/a&gt;, refujiadu iha uma ida Meira e Sousa nian, iha Rua Nova do Almada, iha zona Boa Hora.&lt;br /&gt;1910 - Nia estuda iha Faculdade de Letras iha &lt;a class="new" title="Sorbonne" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sorbonne&amp;action=edit"&gt;Sorbonne&lt;/a&gt;, iha &lt;a title="Fransa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Fransa"&gt;Fransa&lt;/a&gt;. Nia mai &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; liutiha implantasaun Repúblika nian iha dia-5 Outubru no fila fali ba &lt;a title="París" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Par%C3%ADs"&gt;París&lt;/a&gt;, hodi bá hasoru fali Grete Tiedemann ne'ebé nia koñese tiha ona iha-ne'ebá.&lt;br /&gt;1912 - Nia hela iha &lt;a title="Alemaña" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Alema%C3%B1a"&gt;Alemaña&lt;/a&gt; durante fulan balu.&lt;br /&gt;1913 - Nia kaben ho Grete Tiedemann no fila fali ba París. Nia publika livru Jardim das Tormentas.&lt;br /&gt;1914 - Ninia oan primeiru moris, ho naran Aníbal Aquilino Fritz. Hahú tiha &lt;a class="new" title="Funu Mundiál Dahuluk" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Funu_Mundi%C3%A1l_Dahuluk&amp;amp;action=edit"&gt;Funu Mundiál Dahuluk&lt;/a&gt;, Aquilino fila fali ba &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;, maski nia seidauk remata nia kursu &lt;a class="new" title="Lisenciatura" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lisenciatura&amp;action=edit"&gt;lisenciatura&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;1915 - Nia hetan kolokasaun nu'udar &lt;a class="new" title="Profesór" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Profes%C3%B3r&amp;amp;action=edit"&gt;profesór&lt;/a&gt; iha &lt;a class="new" title="Liceu Camões" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Liceu_Cam%C3%B5es&amp;action=edit"&gt;Liceu Camões&lt;/a&gt;, no sei serbisu iha-ne'ebá durante tinan tolu.&lt;br /&gt;1918 - Nia publika A Via Sinuosa.&lt;br /&gt;1919 - Nia tama hodi serbisu iha &lt;a class="new" title="Biblioteca Nacional de Portugal" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Biblioteca_Nacional_de_Portugal&amp;amp;action=edit"&gt;Biblioteca Nacional de Portugal&lt;/a&gt;, liutiha konvite husi &lt;a class="new" title="Raul Proença" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Raul_Proen%C3%A7a&amp;action=edit"&gt;Raul Proença&lt;/a&gt;. Nia hamaluk ho intektuál sira ne'ebé ema hanaran grupo da Biblioteca, inklui &lt;a class="new" title="Jaime Cortesão" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jaime_Cortes%C3%A3o&amp;amp;action=edit"&gt;Jaime Cortesão&lt;/a&gt; ho &lt;a class="new" title="Raul Proença" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Raul_Proen%C3%A7a&amp;action=edit"&gt;Raul Proença&lt;/a&gt;. Nia publica Terras do Demo.&lt;br /&gt;1921 - Nia integra diresaun revista &lt;a class="new" title="Seara Nova" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Seara_Nova&amp;amp;action=edit"&gt;Seara Nova&lt;/a&gt; nian.&lt;br /&gt;1922 - Nia publika O Malhadinhas ne'ebé inklui iha livru Estrada de Santiago.&lt;br /&gt;1927 - Nia tama revolta 7 Fevereiru nian, iha Lizboa. Nia halai ba París. Iha tinan nia rohan nia fila ba &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;, klandestinamente. Ninia feen-kaben dahuluk mate.&lt;br /&gt;1928 - Nia hola parte iha revolta Pinhel nian. Dadur tiha iha komarka iha Fontelo (&lt;a class="new" title="Vizeu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Vizeu&amp;action=edit"&gt;Vizeu&lt;/a&gt;), nia halai sai ba París.&lt;br /&gt;1929 - Nia kaben ho Dona Jerónima Dantas Machado, &lt;a class="new" title="Bernardino Machado" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Bernardino_Machado&amp;amp;action=edit"&gt;Bernardino Machado&lt;/a&gt; nia oan. Iha &lt;a title="Lizboa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lizboa"&gt;Lizboa&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Tribunal Militar" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Tribunal_Militar&amp;action=edit"&gt;Tribunal Militar&lt;/a&gt; hala'o ninia julgamentu maski nia la iha, no fó-sai kondenasaun ba nia.&lt;br /&gt;1930 - Ninia oan daruak moris ho naran Aquilino Ribeiro Machado.&lt;br /&gt;1931 - Nia bá hela iha &lt;a class="new" title="Galiza" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Galiza&amp;amp;action=edit"&gt;Galiza&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;1932 - Nia fila fali ba Portugál, klandestinu.&lt;br /&gt;1933 - Nia simu Prémiu Ricardo Malheiros husi &lt;a class="new" title="Academia das Ciências de Lisboa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Academia_das_Ci%C3%AAncias_de_Lisboa&amp;action=edit"&gt;Academia das Ciências de Lisboa&lt;/a&gt;, tanba nia livru As Três Mulheres de Sansão.&lt;br /&gt;1935 - Ema hili nia nu'udar sósiu-korrespondente &lt;a class="new" title="Academia das Ciências de Lisboa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Academia_das_Ci%C3%AAncias_de_Lisboa&amp;amp;action=edit"&gt;Academia das Ciências de Lisboa&lt;/a&gt; nian.&lt;br /&gt;1946 - Nia publika Aldeia, Terra, Gente e Bichos.&lt;br /&gt;1951 - Nia publika Geografia Sentimental.&lt;br /&gt;1952 - Nia halo viajen ba &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; no simu omenajen iha-ne'ebá husi hakerek-na'in no artista oioin, iha &lt;a class="new" title="Academia Brasileira de Letras" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Academia_Brasileira_de_Letras&amp;action=edit"&gt;Academia Brasileira de Letras&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;1956 - Nia fundadór no prezidente &lt;a class="new" title="Sociedade Portuguesa de Escritores" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sociedade_Portuguesa_de_Escritores&amp;amp;action=edit"&gt;Sociedade Portuguesa de Escritores&lt;/a&gt; nian.&lt;br /&gt;1957 - Nia publika A Casa Grande de Romarigães.&lt;br /&gt;1958 - Nia publika Quando os Lobos Uivam. Nia hetan nomeasaun nu'udar sósiu-efetivu &lt;a class="new" title="Academia das Ciências de Lisboa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Academia_das_Ci%C3%AAncias_de_Lisboa&amp;action=edit"&gt;Academia das Ciências de Lisboa&lt;/a&gt; nian. Nia militante iha kandidatura &lt;a class="new" title="Humberto Delgado" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Humberto_Delgado&amp;amp;action=edit"&gt;Humberto Delgado&lt;/a&gt; nian ba prezidénsia Repúblika.&lt;br /&gt;1960 - Mosu proposta ba nia atu sai kandidatu ba &lt;a class="new" title="Prémiu Nobel Literatura nian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Pr%C3%A9miu_Nobel_Literatura_nian&amp;action=edit"&gt;Prémiu Nobel Literatura nian&lt;/a&gt; husi &lt;a class="new" title="Francisco Vieira de Almeida" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Francisco_Vieira_de_Almeida&amp;amp;action=edit"&gt;Francisco Vieira de Almeida&lt;/a&gt;; proposta ne'e subscrita husi &lt;a class="new" title="José Cardoso Pires" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Cardoso_Pires&amp;action=edit"&gt;José Cardoso Pires&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="David Mourão-Ferreira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Mour%C3%A3o-Ferreira&amp;amp;action=edit"&gt;David Mourão-Ferreira&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Urbano Tavares Rodrigues" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Urbano_Tavares_Rodrigues&amp;action=edit"&gt;Urbano Tavares Rodrigues&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="José Gomes Ferreira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Gomes_Ferreira&amp;amp;action=edit"&gt;José Gomes Ferreira&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Maria Judite de Carvalho" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Maria_Judite_de_Carvalho&amp;action=edit"&gt;Maria Judite de Carvalho&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Mário Soares" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A1rio_Soares&amp;amp;action=edit"&gt;Mário Soares&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Vitorino Nemésio" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Vitorino_Nem%C3%A9sio&amp;action=edit"&gt;Vitorino Nemésio&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Abel Manta" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Abel_Manta&amp;amp;action=edit"&gt;Abel Manta&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Alves Redol" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Alves_Redol&amp;action=edit"&gt;Alves Redol&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Luísa Dacosta" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lu%C3%ADsa_Dacosta&amp;amp;action=edit"&gt;Luísa Dacosta&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Vergílio Ferreira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Verg%C3%ADlio_Ferreira&amp;action=edit"&gt;Vergílio Ferreira&lt;/a&gt;, no seluseluk tan.&lt;br /&gt;1961 - Nia bá &lt;a title="Londres" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Londres"&gt;Londres&lt;/a&gt; no &lt;a title="París" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Par%C3%ADs"&gt;París&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;1962 - Ninia bei-oan primeiru, Mariana, moris no nia dedika O Livro da Marianinha ba nia.&lt;br /&gt;1963 - Nia hetan omenajen iha sidade barak iha Portugál iha okaziaun ne'ebé ninia vida literária kompleta tinan limanulu. Nia mate iha dia-27 Maiu. Iha momentu ne'e kedas, &lt;a class="new" title="Sensura" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sensura&amp;amp;action=edit"&gt;Sensura&lt;/a&gt; bandu jornál sira la bele ko'alia tan kona-ba omenajen ne'ebé ema halo ba nia.&lt;br /&gt;1972 - Ninia livru-memórias Um Escritor Confessa-se hetan publikasaun.&lt;br /&gt;2007 - Parlamentu Portugál nian deside halo omenajen ba Aquilino Ribeiru nia memória no muda ninia mate-ruin ba &lt;a class="new" title="Panteão Nacional" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Pante%C3%A3o_Nacional&amp;action=edit"&gt;Panteão Nacional&lt;/a&gt;, fatin ne'ebé rai erói portugés sira-nia rate.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Knaar literáriu&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Aquilino Ribeiro nia hakerek hanesan riku-soin nakonu ho liafuan murak barabarak ne'ebé inklui liafuan no espresaun idiomátika povu foho nian.&lt;br /&gt;Maski nia hakerek kona-ba lisan no moris tradisionál, Aquilino hafoun beibeik nia estilu, no matenek-na'in sira susar atu halo klasifikasaun kona-ba ninia knaar-literáriu.&lt;br /&gt;Iha livru barak nia inklui episódiu oioin ne'ebé kahur imajinasaun ho realidade husi nia vida rasik: hamaluk ho ema foho, edukasaun iha semináriu, konspirasaun polítika, halai subar husi autoridade rejime nian, ezíliu.&lt;br /&gt;Aquilino Ribeiro, nu'udar hakerek-na'in, la fasil atu enkuadra iha &lt;a class="new" title="Korrente literária" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Korrente_liter%C3%A1ria&amp;amp;action=edit"&gt;korrente literária&lt;/a&gt; husi ninia otas. Maibé la iha dúvida katak Aquilino iha fatin entre hakerek-na'in sira naran-boot liu hotu iha dalen &lt;a class="new" title="Portugés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Portug%C3%A9s&amp;action=edit"&gt;portugés&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;a id="Knaar_liter.C3.A1riu_2" name="Knaar_liter.C3.A1riu_2"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Knaar literáriu sira&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Istória-badak:&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;A Filha do Jardineiro (1907);&lt;br /&gt;Jardim das Tormentas (1913);&lt;br /&gt;Estrada de Santiago, onde se inclui o Malhadinhas (1922);&lt;br /&gt;Quando ao Gavião Cai a Pena (1935);&lt;br /&gt;Arca de Noé I, II e III (todos de 1963); &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Romanse no novela:&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;A Via Sinuosa (1918);&lt;br /&gt;Terras do Demo (1919);&lt;br /&gt;Filhas da Babilónia (1920);&lt;br /&gt;Andam Faunos pelos Bosques (1926);&lt;br /&gt;O Homem Que Matou o Diabo (1930);&lt;br /&gt;A Batalha sem Fim (1932);&lt;br /&gt;As Três Mulheres de Sansão (1932);&lt;br /&gt;Maria Benigna (1933);&lt;br /&gt;Aventura Maravilhosa (1936);&lt;br /&gt;S. Bonaboião, Anacoreta e Mártir (1937);&lt;br /&gt;Mónica (1939);&lt;br /&gt;O Servo de Deus e a Casa Roubada (1941);&lt;br /&gt;Volfrâmio (1943);&lt;br /&gt;Lápides Partidas (1945);&lt;br /&gt;Caminhos Errados (1947);&lt;br /&gt;O Arcanjo Negro (1947);&lt;br /&gt;Cinco Réis de Gente (1948);&lt;br /&gt;A Casa Grande de Romarigães (1957);&lt;br /&gt;Quando os Lobos Uivam (1958);&lt;br /&gt;Casa do Escorpião (1963);&lt;br /&gt;O Romance da Raposa (1959).&lt;br /&gt;&lt;a id="Ema_seluk_dehan_kona-ba_nia" name="Ema_seluk_dehan_kona-ba_nia"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Ema seluk dehan kona-ba nia&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;"Nia inimigu ba Rejime. Nia sei hatete aat ha'u; maibé la importa: nia hakerek-na'in boot tebes." - &lt;a class="new" title="António de Oliveira Salazar" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ant%C3%B3nio_de_Oliveira_Salazar&amp;action=edit"&gt;António de Oliveira Salazar&lt;/a&gt;, kona-ba Aquilino Ribeiro.&lt;br /&gt;&lt;a id="Fonte" name="Fonte"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Fonte&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.instituto-camoes.pt/cvc/figuras/aribeiro.html" href="http://www.instituto-camoes.pt/cvc/figuras/aribeiro.html" rel="nofollow"&gt;Biografia iha pájina Instituto Camões nian&lt;/a&gt; – iha lia-portugés&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Aquilino_Ribeiro"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Aquilino_Ribeiro&lt;/a&gt;"&lt;br /&gt;&lt;a title="Special:Categories" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Special:Categories"&gt;Category&lt;/a&gt;: &lt;a class="new" title="Category:Hakerek-na'in husi Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:Hakerek-na%27in_husi_Portug%C3%A1l&amp;amp;action=edit"&gt;Hakerek-na'in husi Portugál&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-7748021363577171974?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/7748021363577171974/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=7748021363577171974' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/7748021363577171974'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/7748021363577171974'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2007/09/aquilino-ribeiro.html' title='Aquilino Ribeiro'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-3285533851517122136</id><published>2007-05-02T13:10:00.000+09:00</published><updated>2007-05-02T13:16:51.626+09:00</updated><title type='text'>Natál</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;Natál&lt;br /&gt;From Wikipedia&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Natál ka Loron Natál ne'e &lt;a class="new" title="Loron-boot" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Loron-boot&amp;action=edit"&gt;loron-boot&lt;/a&gt; ne'ebé akontese tinan ida dala ida hodi selebra moris &lt;a class="new" title="Jezús Kristu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jez%C3%BAs_Kristu&amp;amp;action=edit"&gt;Jezús Kristu&lt;/a&gt; nian. Natál ne'e kahur festa &lt;a class="new" title="Sarani" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sarani&amp;action=edit"&gt;sarani&lt;/a&gt; nian ne'ebé komemora kosok-oan Jezús mai iha mundu ho tradisaun no kostume seluseluk, liuliu festa jentiu tuan &lt;a class="new" title="Invernu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Invernu&amp;amp;action=edit"&gt;Invernu&lt;/a&gt; nian husi rain oioin iha Europa iha tempu antigu. Tradisaun Natál nian iha nasaun oioin inklui hatudu imajen ne'ebé reprezenta Kosok-Oan Jezús nia moris mai mundu, &lt;a class="new" title="Ai-Natál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ai-Nat%C3%A1l&amp;action=edit"&gt;Ai-Natál&lt;/a&gt;, troka prezente no &lt;a class="new" title="Kartaun-Natál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kartaun-Nat%C3%A1l&amp;amp;action=edit"&gt;kartaun-Natál&lt;/a&gt;, no mós vizita husi &lt;a class="new" title="Pai-Natál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Pai-Nat%C3%A1l&amp;action=edit"&gt;Pai-Natál&lt;/a&gt; iha kalan Natál (ka véspera Natál). Iha tempu Natál ema baibain ko'alia beibeik kona-ba dame, fó laran ba malu, laran-luak no pasa tempu hamutuk ho família.&lt;br /&gt;Loron Natál monu iha dia-25 fulan-Dezembru. Iha dia-24 ema toman selebra véspera Natál ka kalan Natál. &lt;a class="new" title="Kreda Apostólika Arménia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kreda_Apost%C3%B3lika_Arm%C3%A9nia&amp;amp;action=edit"&gt;Kreda Apostólika Arménia&lt;/a&gt; selebra Natál iha dia-6 fulan-Janeiru, enkuantu &lt;a class="new" title="Kreda Ortodoksa Lorosa'e" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kreda_Ortodoksa_Lorosa%27e&amp;action=edit"&gt;Kreda Ortodoksa Lorosa'e&lt;/a&gt; sira (estilu Ortodoksu tuan) selebra Natál iha dia-7 fulan-Janeiru, ne'ebé data iha &lt;a class="new" title="Kalendáriu julianu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalend%C3%A1riu_julianu&amp;amp;action=edit"&gt;kalendáriu julianu&lt;/a&gt; ne'ebé korresponde ba dia-25 iha ita-nia kalendáriu. Dia-25 fulan-Dezembru nu'udar loron-moris ba Jezús ne'e tradisaun de'it, la'ós data-moris tebes. &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-0"&gt;[1]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Iha nasaun barak iha mundu ema selebra Natál, tanba fiar sarani halekar iha país barak no mós tanba &lt;a class="new" title="Kultura osidentál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kultura_osident%C3%A1l&amp;action=edit"&gt;kultura osidentál&lt;/a&gt; mós naklekar liu ba beibeik no sai influénsia maka'as iha fatin hotu-hotu. Fatin barak mós iha sira-nia tradisaun Natál rasik.&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Contents[&lt;a class="internal" id="togglelink" href="javascript:toggleToc()"&gt;hide&lt;/a&gt;]&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#Etimolojia_no_naran"&gt;1 Etimolojia no naran&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#Ist.C3.B3ria"&gt;2 Istória&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#Festa_Invernu_nian_iha_tempu_molok_Fiar-Sarani_.28Festa_Jentiu.29"&gt;2.1 Festa Invernu nian iha tempu molok Fiar-Sarani (Festa Jentiu)&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#Saturnalia"&gt;2.1.1 Saturnalia&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#Natalis_Solis_Invicti"&gt;2.1.2 Natalis Solis Invicti&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#Yule"&gt;2.1.3 Yule&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#Orijen_husi_festa_Sarani"&gt;2.2 Orijen husi festa Sarani&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#Idade_M.C3.A9dia"&gt;2.3 Idade Média&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#Reforma_no_s.C3.A9kulu_XIX"&gt;2.4 Reforma no sékulu XIX&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#References"&gt;3 References&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#Ligasaun_ba_li.27ur"&gt;4 Ligasaun ba li'ur&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Etimolojia_no_naran" name="Etimolojia_no_naran"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Etimolojia no naran&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Liafuan tetun Natál mai husi liafuan portugés Natal ne'ebé mai husi lia-latin no signifika moris-mai. Uluk povu &lt;a class="new" title="Anglo-Saksaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Anglo-Saksaun&amp;action=edit"&gt;Anglo-Saksaun&lt;/a&gt; bolu naran geol (Yule).&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathChrit"&gt;[2]&lt;/a&gt; ba Natál. Lia-Indonézia mós uza liafuan Natal ne’ebé sira simu husi navegadór portugés sira. Liafuan inglés "Christmas" ne’e kontrasaun ne’ebé katak Misa Natál nian. Liafuan modernu ne’e mosu husi ingles médiu Christemasse no inglés antigu Cristes mæsse, espresaun ne’ebé rejista ba dala uluk iha 1038.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathChrit"&gt;[2]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Liafuan ne'ebé uza hodi temi Natál iha lian &lt;a class="new" title="Españól" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Espa%C3%B1%C3%B3l&amp;amp;action=edit"&gt;españól&lt;/a&gt; (navidad), &lt;a class="new" title="Fransés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Frans%C3%A9s&amp;action=edit"&gt;fransés&lt;/a&gt; (noël), &lt;a class="new" title="Italianu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Italianu&amp;amp;action=edit"&gt;italianu&lt;/a&gt; (natale), no &lt;a class="new" title="Katalaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Katalaun&amp;action=edit"&gt;katalaun&lt;/a&gt; (nadal), hanesan mós portugés (natal), refere ba Natividade ka selebrasaun Jezús Moris-mai nian. La hanesan, liafuan &lt;a class="new" title="Alemaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Alemaun&amp;amp;action=edit"&gt;alemaun&lt;/a&gt; nian, Weihnachten, signifika "kalan konsagradu," enkuantu &lt;a class="new" title="Olandés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Oland%C3%A9s&amp;action=edit"&gt;olandés&lt;/a&gt; sira bolu naran Kerstmis ka Kerst.&lt;br /&gt;Liafuan inglés Christmas dala balu ema habadak ba &lt;a class="new" title="Xmas" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Xmas&amp;amp;action=edit"&gt;Xmas&lt;/a&gt;, no abreviatura ne'e mós iha Istória naruk ida.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Bratcher"&gt;[3]&lt;/a&gt; Iha versaun dahuluk iha lian &lt;a class="new" title="Gregu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Gregu&amp;action=edit"&gt;gregu&lt;/a&gt; husi &lt;a class="new" title="Testamentu Foun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Testamentu_Foun&amp;amp;action=edit"&gt;Testamentu Foun&lt;/a&gt;, letra &lt;a class="new" title="Chi (letra)" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Chi_%28letra%29&amp;action=edit"&gt;Χ&lt;/a&gt; (chi), maka letra primeiru iha liafuan Kristu (Χριστός). Hori sékulu XVI nia klaran letra Χ ne'e, ka letra &lt;a class="new" title="X" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=X&amp;amp;action=edit"&gt;X&lt;/a&gt; husi &lt;a class="new" title="Alfabetu latinu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Alfabetu_latinu&amp;action=edit"&gt;alfabetu latinu&lt;/a&gt;, ema uza nu'udar abreviatura ba Kristu.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-1"&gt;[4]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Ist.C3.B3ria" name="Ist.C3.B3ria"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Istória&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Festa_Invernu_nian_iha_tempu_molok_Fiar-Sarani_.28Festa_Jentiu.29" name="Festa_Invernu_nian_iha_tempu_molok_Fiar-Sarani_.28Festa_Jentiu.29"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt; &lt;em&gt;Festa &lt;/em&gt;&lt;a class="new" title="Invernu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Invernu&amp;action=edit"&gt;&lt;em&gt;Invernu&lt;/em&gt;&lt;/a&gt;&lt;em&gt; nian iha tempu molok Fiar-Sarani (Festa Jentiu)&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;Festa Invernu nian ida maka festa importante liu iha tradisaun barak iha kultura oioin, no razaun ida maka iha Invernu ladún bele serbisu barak iha agrikultura. Iha tempu antigu &lt;a class="new" title="Páskua" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%A1skua&amp;amp;action=edit"&gt;Páskua&lt;/a&gt; maka festa importante liu hotu iha kalendáriu Kreda nian.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathEast"&gt;[5]&lt;/a&gt; Sira iha otas ne'ebá konsidera Natál ladún iha signifikadu importante, no Kreda Antigu kontra selebrasaun ba loron halo tinan husi membru Kreda nian.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathNatal"&gt;[6]&lt;/a&gt; Importánsia Natál nian iha tempu modernu bele iha nia abut iha influénsia horiuluk husi lisan festa Invernu nian, inklui festa tradisionál antigu sira tuirmai ne'e:&lt;br /&gt;&lt;a id="Saturnalia" name="Saturnalia"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Saturnalia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Saturnalia&amp;action=edit"&gt;&lt;em&gt;Saturnalia&lt;/em&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Image:ChristJulii.jpg" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&amp;amp;wpDestFile=ChristJulii.jpg"&gt;Image:ChristJulii.jpg&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Alegada reprezentasaun Kristu nian nu'udar maromak loro nian &lt;a class="new" title="Helios" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Helios&amp;action=edit"&gt;Helios&lt;/a&gt; ka Sol Invictus ne'ebé sa'e hela ninia karreta. Mozaiku husi sékulu III iha rai-kuak iha Vatikanu iha &lt;a class="new" title="Bazílika Saun Pedru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Baz%C3%ADlika_Saun_Pedru&amp;amp;action=edit"&gt;Bazílika Saun Pedru&lt;/a&gt; nia okos, iha &lt;a class="new" title="Papa Júliu I" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Papa_J%C3%BAliu_I&amp;action=edit"&gt;Papa Júliu I&lt;/a&gt; nia rate nia uma-kakuluk.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Template:Main" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Main&amp;amp;action=edit"&gt;Template:Main&lt;/a&gt; Iha otas &lt;a class="new" title="Roma Antigu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Roma_Antigu&amp;action=edit"&gt;Roma Antigu&lt;/a&gt; nian, festa Invernu nian ne'ebé famozu liu naran Saturnalia, ne'ebé populár iha &lt;a title="Itália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/It%C3%A1lia"&gt;Itália&lt;/a&gt; tomak. Saturnalia ne'e tempu ba ema atu halimar, han barak no halo festa, no la tuir regra formál ne'ebé iha. Festa ne'e mós inklui halo no fó prezente ki'ik (Saturnalia et Sigillaricia), inklui boneka ki'ikoan ba labarik no lilin ba ema-boot.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Bruma"&gt;[7]&lt;/a&gt; Durante Saturnalia, ema adia sira-nia negósiu ka serbisu, no atan sira mós bele halimar. Ema wa'in hemu tua barak, joga maka'as, kanta iha fatin públiku, no la'o molik iha fatin públiku hanesan lurón. Loron hirak festa ne'e nian maka "loron sira kapás liu hotu," tuir buat ne'ebé poeta latinu &lt;a class="new" title="Catullus" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Catullus&amp;amp;action=edit"&gt;Catullus&lt;/a&gt; dehan.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Sempronia"&gt;[8]&lt;/a&gt; Saturnalia hahi'i maromak &lt;a class="new" title="Saturnu (mitolojia)" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Saturnu_%28mitolojia%29&amp;action=edit"&gt;Saturnu&lt;/a&gt; no hahú iha dia-17 Dezembru. Festa ne'e neineik-neineik komesa sai naruk liután to'o períodu Republikanu ikus, bainhira festa dura loron hitu ona (17-23 Dezembru). Iha otas imperiál, Saturnalia habadak ba loron lima.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Mosley1"&gt;[9]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Natalis_Solis_Invicti" name="Natalis_Solis_Invicti"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;em&gt;Natalis Solis Invicti&lt;/em&gt;&lt;br /&gt;Romanu sira hala'o festa ida iha dia-25 Dezembru ho naran &lt;a class="new" title="Dies Natalis Solis Invicti" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Dies_Natalis_Solis_Invicti&amp;amp;action=edit"&gt;Dies Natalis Solis Invicti&lt;/a&gt;, "loro ne'ebé sempre manán nia loron halo tinan nian." Bainhira uza títulu &lt;a class="new" title="Sol Invictus" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sol_Invictus&amp;action=edit"&gt;Sol Invictus&lt;/a&gt; ne'e fó biban atu adora maromak oioin loro nian dala ida de'it, inklui &lt;a class="new" title="Elah-Gabal" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Elah-Gabal&amp;amp;action=edit"&gt;Elah-Gabal&lt;/a&gt;, maromak loro nian ida husi Síria; &lt;a class="new" title="Sol" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sol&amp;action=edit"&gt;Sol&lt;/a&gt;, Imperadór &lt;a class="new" title="Auréliu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Aur%C3%A9liu&amp;amp;action=edit"&gt;Auréliu&lt;/a&gt; (AD 270-274) nia maromak ; no mós &lt;a class="new" title="Mitras" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mitras&amp;action=edit"&gt;Mitras&lt;/a&gt;, maromak ida soldadu sira-nian ho orijen husi &lt;a class="new" title="Pérsia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%A9rsia&amp;amp;action=edit"&gt;Pérsia&lt;/a&gt;.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathMithra"&gt;[10]&lt;/a&gt; Imperadór &lt;a class="new" title="Elagabalus" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Elagabalus&amp;action=edit"&gt;Elagabalus&lt;/a&gt; (218-222) maka hamosu festa ne'e, ne'ebé sai naran-boot loos bainhira Auréliu maka ukun, no promove festa ne'e nu'udar loron-boot iha Impériu Romanu tomak nia laran.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-2"&gt;[11]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Dia-25 Dezembru mós data &lt;a class="new" title="Solstísiu Invernu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Solst%C3%ADsiu_Invernu&amp;amp;action=edit"&gt;Solstísiu Invernu&lt;/a&gt; nian, ne'ebá romanu sira hanaran bruma.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Bruma"&gt;[7]&lt;/a&gt; Nune'e iha loron ida-ne'e Loro hatudu katak nia "nunka lakon" maski oras naroman nian menus. (Bainhira &lt;a class="new" title="Júlio César" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=J%C3%BAlio_C%C3%A9sar&amp;action=edit"&gt;Júlio César&lt;/a&gt; hamosu &lt;a class="new" title="Kalendáriu Julianu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalend%C3%A1riu_Julianu&amp;amp;action=edit"&gt;Kalendáriu Julianu&lt;/a&gt; iha tinan 45 MK, dia-25 Dezembru maka maizumenus data solstísiu nian. Iha tempu modernu, solstísiu monu ba dia-21 ka 22 Dezembru.) Festa Sol Invictus ne'e iha "razaun maka'as atu konsidera nu'udar responsavel" ba data Natál nian, tuir Catholic Encyclopedia.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathChrit"&gt;[2]&lt;/a&gt; Simbolizmu Loro nian populár iha hakerek-na'in Kristaun sira-nia leet iha tempu antigu &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Britannica"&gt;[12]&lt;/a&gt; no sira haree Jezús nu'udar "Loro Lia-Loos nian."&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-3"&gt;[13]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Yule" name="Yule"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;em&gt;Yule&lt;/em&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Fiar-Jentiu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fiar-Jentiu&amp;action=edit"&gt;Fiar-Jentiu&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Eskandinávia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Eskandin%C3%A1via&amp;amp;action=edit"&gt;Eskandinávia&lt;/a&gt; nian no &lt;a class="new" title="Inglaterra" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Inglaterra&amp;action=edit"&gt;Inglaterra&lt;/a&gt; nian iha tempu antigu selebra festa invernu nian ida naran Yule iha fulan-Dezembru nia rohan to'o hahú Janeiru iha data ne'ebé hili tuir kalendáriu-fulan (lunár) ida.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-4"&gt;[14]&lt;/a&gt; Bainhira &lt;a class="new" title="Fiar-Sarani" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fiar-Sarani&amp;amp;action=edit"&gt;Fiar-Sarani&lt;/a&gt; tama iha rain sira-ne'e no sira adota &lt;a class="new" title="Kalendáriu Julianu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalend%C3%A1riu_Julianu&amp;action=edit"&gt;Kalendáriu Julianu&lt;/a&gt;, ema rain-na'in hahú selebra Yule iha dia-25 Dezembru atu bele korresponde ba festa Natál, iha loron ida de'it.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-5"&gt;[15]&lt;/a&gt; Natál, festa ladún importante ba sarani sira kuandu &lt;a class="new" title="Idade Média" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Idade_M%C3%A9dia&amp;amp;action=edit"&gt;Idade Média&lt;/a&gt; foin komesa, deve nia popularidade mós ba festa Yule ne'e. Selebrasaun durante loron sanulu-resin-rua ne'ebé akontese baibain iha Natál Idade Média nian bele mosu karik husi selebrasaun tradisionál antigu durante loron sanulu-resin-rua Yule nian.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Reichmann"&gt;[16]&lt;/a&gt; Lisan jentiu Yule nian kontinua hala'o to'o agora iha tradisaun ai-knotak Yule nian.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Yule_HC"&gt;[17]&lt;/a&gt; Iha Inglaterra, ema bolu naran Yule ba Natál iha otas medievál. Iha Eskandinávia ema kontinua bolu Jul ba Natál to'o agora daudaun.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Origen, matenek-na'in husi Kreda sarani, uluk ko'alia kontra selebrasaun halo tinan nian, inklui Kristu nia halo tinan." href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Origen3.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Origen3.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;a class="new" title="Origen" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Origen&amp;action=edit"&gt;Origen&lt;/a&gt;, matenek-na'in husi Kreda sarani, uluk ko'alia kontra selebrasaun halo tinan nian, inklui &lt;a class="new" title="Kristu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kristu&amp;amp;action=edit"&gt;Kristu&lt;/a&gt; nia halo tinan.&lt;br /&gt;&lt;a id="Orijen_husi_festa_Sarani" name="Orijen_husi_festa_Sarani"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt; &lt;em&gt;Orijen husi festa Sarani&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;La iha ema ida hatene loloos bainhira maka dia-25 Dezembru sai ligadu ba selebrasaun moris-mai Jezús nian. &lt;a class="new" title="Testamentu Foun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Testamentu_Foun&amp;action=edit"&gt;Testamentu Foun&lt;/a&gt; la fó data ida ba akontesimentu ne'e.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Britannica"&gt;[12]&lt;/a&gt; Matenek-na'in balu dehan katak &lt;a class="new" title="Sextus Julius Africanus" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sextus_Julius_Africanus&amp;amp;action=edit"&gt;Sextus Julius Africanus&lt;/a&gt; temi data ida-ne'e iha livru Chronografiai, livru ida ne'ebé hakerek iha tinan 221 MK i agora lakon tiha ona maibé uluk importante ba sarani sira.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Britannica"&gt;[12]&lt;/a&gt; Data ne'e afinál fulan sia liutiha data tradisionál &lt;a class="new" title="Enkarnasaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Enkarnasaun&amp;action=edit"&gt;Enkarnasaun&lt;/a&gt; nian (dia-25 Marsu), ne'ebé agora selebra nu'udar Festa &lt;a class="new" title="Anunsiasaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Anunsiasaun&amp;amp;action=edit"&gt;Anunsiasaun&lt;/a&gt; nian.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathAnnun"&gt;[18]&lt;/a&gt; Data 25 Marsu mós konsidera data &lt;a class="new" title="Ekinósiu Veraun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ekin%C3%B3siu_Veraun&amp;action=edit"&gt;ekinósiu Veraun&lt;/a&gt; nian no data kriasaun &lt;a class="new" title="Adaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Adaun&amp;amp;action=edit"&gt;Adaun&lt;/a&gt; nian.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathAnnun"&gt;[18]&lt;/a&gt; Ema-sarani antigu mós fiar katak dia-25 Marsu maka loron ne'ebé akontese &lt;a class="new" title="Krusifikasaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Krusifikasaun&amp;action=edit"&gt;krusifikasaun&lt;/a&gt;, bainhira ema prega Jezús iha krús.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathAnnun"&gt;[18]&lt;/a&gt; Hanoin sarani sira-nian katak konsepsaun Jezús nian akontese iha data hanesan data ne'ebé Nia mate iha krús tuir mós fiar Judeu sira-nian katak profeta sira-nia vida sempre durante tinan númeru tomak.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathAnnun"&gt;[18]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Bainhira sarani antigu komesa hanoin katak karik Jezús moris iha 25 Dezembru sira seidauk hanoin atu selebra festa iha data ne'e. &lt;a class="new" title="Tertulianu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Tertulianu&amp;amp;action=edit"&gt;Tertulianu&lt;/a&gt; la temi data ne'e nu'udar loron-boot ka loron-santu iha &lt;a class="new" title="Kreda Sarani Ritu Afrikanu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kreda_Sarani_Ritu_Afrikanu&amp;action=edit"&gt;Kreda Sarani Ritu Afrikanu&lt;/a&gt;. Iha tinan 245, teólogu naran-boot &lt;a class="new" title="Origen" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Origen&amp;amp;action=edit"&gt;Origen&lt;/a&gt; ko'alia kontra ideia hodi selebra loron-moris Jezús nian "hanesan Nia sai fali liurai jentiu &lt;a class="new" title="Faraó" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fara%C3%B3&amp;action=edit"&gt;faraó&lt;/a&gt; ruma." Nia hateten katak maksalak de'it maka selebra sira-nia loron-moris, santu sira lae.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathNatal"&gt;[6]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Referénsia antigu liu hotu kona-ba selebrasaun Natál nian ne'ebé ema sei hetan maka iha &lt;a class="new" title="Kalendáriu Filocalus nian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalend%C3%A1riu_Filocalus_nian&amp;amp;action=edit"&gt;Kalendáriu Filocalus nian&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Manuskritu ho iluminura" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Manuskritu_ho_iluminura&amp;action=edit"&gt;manuskritu ho iluminura&lt;/a&gt; ne'ebé kompila iha Roma iha tinan 354.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathChrit"&gt;[2]&lt;/a&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-6"&gt;[19]&lt;/a&gt; Iha lorosa'e, entretantu, ema-sarani selebra loron-moris Jezús nian nu'udar parte husi &lt;a class="new" title="Epifania" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Epifania&amp;amp;action=edit"&gt;Epifania&lt;/a&gt; (dia-6 Janeiru), maski loron-boot ne'e foka liu ba &lt;a class="new" title="Batizmu Jezús nian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Batizmu_Jez%C3%BAs_nian&amp;action=edit"&gt;batizmu Jezús nian&lt;/a&gt;.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-7"&gt;[20]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Festa Natál hetan promosaun maka'as iha lorosa'e nu'udar parte husi haberan &lt;a class="new" title="Katolisizmu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Katolisizmu&amp;amp;action=edit"&gt;Katolisizmu&lt;/a&gt; liutiha Imperadór pro-&lt;a class="new" title="Arianizmu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Arianizmu&amp;action=edit"&gt;Arianizmu&lt;/a&gt; naran &lt;a class="new" title="Fláviu Valente" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fl%C3%A1viu_Valente&amp;amp;action=edit"&gt;Fláviu Valente&lt;/a&gt; mate iha &lt;a class="new" title="Batalla Adrianópolis nian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalla_Adrian%C3%B3polis_nian&amp;action=edit"&gt;Batalla Adrianópolis nian&lt;/a&gt; iha tinan-378. Festa ne'e komesa selebra iha &lt;a class="new" title="Konstantinopla" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Konstantinopla&amp;amp;action=edit"&gt;Konstantinopla&lt;/a&gt; iha tinan 379, iha &lt;a class="new" title="Antiókia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Anti%C3%B3kia&amp;action=edit"&gt;Antiókia&lt;/a&gt; maizumenus iha 380, no iha &lt;a class="new" title="Alexandria" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandria&amp;amp;action=edit"&gt;Alexandria&lt;/a&gt; maizumenus iha 430. Natál sai kontroversu loos iha sékulu IV iha Konstantinopla, sidade ne'ebé iha ema barak tuir fiar Arianizmu. Festa Natál lakon depoizde &lt;a class="new" title="Gregóriu husi Nazianzus" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Greg%C3%B3riu_husi_Nazianzus&amp;action=edit"&gt;Gregóriu husi Nazianzus&lt;/a&gt; rezigna husi ambispu iha tinan 381, masku depois hetan introdusaun fila fali liuhosi &lt;a class="new" title="Joaun Krizóstomu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Joaun_Kriz%C3%B3stomu&amp;amp;action=edit"&gt;Joaun Krizóstomu&lt;/a&gt; maizumenus iha tinan 400.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-CathChrit"&gt;[2]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Idade_M.C3.A9dia" name="Idade_M.C3.A9dia"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt; &lt;strong&gt;Idade Média&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;a class="internal" title="Adorasaun husi Liurai na'in-tolu husi Don Lorenzo Monaco (1422)." href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Don_Lorenzo_Monaco_001.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Don_Lorenzo_Monaco_001.jpg"&gt;&lt;/a&gt;Adorasaun husi &lt;a class="new" title="Liurai na'in-tolu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Liurai_na%27in-tolu&amp;action=edit"&gt;Liurai na'in-tolu&lt;/a&gt; husi &lt;a class="new" title="Don Lorenzo Monaco" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Don_Lorenzo_Monaco&amp;amp;action=edit"&gt;Don Lorenzo Monaco&lt;/a&gt; (1422).&lt;br /&gt;Iha &lt;a class="new" title="Idade Média" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Idade_M%C3%A9dia&amp;action=edit"&gt;Idade Média&lt;/a&gt; antigu liu, iha Europa, Loron Natál ladún importante bainhira kompara ho Epifania, ne'ebé iha loromonu foka liu ba &lt;a class="new" title="Liurai na'in-tolu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Liurai_na%27in-tolu&amp;amp;action=edit"&gt;Liurai na'in-tolu&lt;/a&gt;. Natál la iha ninia &lt;a class="new" title="Liturjia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Liturjia&amp;action=edit"&gt;liturjia&lt;/a&gt; rasik to'o sékulu IX.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Britannica"&gt;[12]&lt;/a&gt; Maibé kalendáriu Medievál fó importánsia ba loron-boot oioin ne'ebé iha relasaun ho Natál. Loron haatnulu liutiha Natál iha misa lilin nian. Loron haatnulu molok Natál sai "Loron haatnulu Saun Martiñu nian."&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Murray"&gt;[21]&lt;/a&gt; (Loron hirak-ne'e simu naran ida-ne'e tanba hahú iha loron &lt;a class="new" title="Saun Martiñu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Saun_Marti%C3%B1u&amp;amp;action=edit"&gt;Saun Martiñu&lt;/a&gt; nian, dia-11 Novembru.) Iha Itália Medievál, tradisaun Saturnália kontinua selebra durante períodu ne'e, ne'ebé agora daudaun ema bolu naran &lt;a class="new" title="Adventu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Adventu&amp;action=edit"&gt;Adventu&lt;/a&gt;.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Murray"&gt;[21]&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Karlus Magnu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Karlus_Magnu&amp;amp;action=edit"&gt;Karlus Magnu&lt;/a&gt; simu nia koroa liurai nian iha Loron Natál iha tinan 800 no Liurai &lt;a class="new" title="William I husi Inglaterra" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=William_I_husi_Inglaterra&amp;action=edit"&gt;William I husi Inglaterra&lt;/a&gt; simu nia koroa iha Loron Natál iha tinan 1066.&lt;br /&gt;Bainhira Europa Norte mós sai sarani, &lt;a class="new" title="Yule" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Yule&amp;amp;action=edit"&gt;Yule&lt;/a&gt;, sira-nia loron-boot Invernu nian, tau hamutuk ho Natál iha loron ida: dia-25 Dezembru. Iha sékulu XII, estilu fuik Saturnalia no Yule nian nakfila tiha ba "Loron sanulu-resin-rua Natál nian" (25 Dezembru - 5 Janeiru).&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Murray"&gt;[21]&lt;/a&gt; Ema iha Inglaterra bolu kalan dia-5 Janeiru ho naran &lt;a class="new" title="Twelfth Night" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Twelfth_Night&amp;action=edit"&gt;Twelfth Night&lt;/a&gt;, no ida-ne'e depois sai mós títulu ba pesa-teatru ida husi &lt;a class="new" title="William Shakespeare" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Shakespeare&amp;amp;action=edit"&gt;William Shakespeare&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Iha &lt;a class="new" title="Idade Média" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Idade_M%C3%A9dia&amp;action=edit"&gt;Idade Média&lt;/a&gt; Aas, Natál sai ona festa boot no kronista sira baibain konta oinsá maka ema-boot sira balu selebra loron-boot ne'e. &lt;a class="new" title="Richard II husi Inglaterra" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Richard_II_husi_Inglaterra&amp;amp;action=edit"&gt;Richard II husi Inglaterra&lt;/a&gt; halo festa boot Natál nian iha tinan 1377 ne'ebé sira oho no han karau ruanulu-resin-ualu no bibi-malae atus tolu. &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Murray"&gt;[21]&lt;/a&gt; Fahi-fuik Yule nian mós iha baibain iha festa Natál medievál. Kanta kantiga Natál nian ne'ebé iha lisan inglés sira-nian hanaran &lt;a class="new" title="Christmas carol" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Christmas_carol&amp;action=edit"&gt;Christmas carol&lt;/a&gt; mós sai populár, no uluk la'ós de'it kanta maibé hamutuk ho dansa hotu. Grupu inklui ema ne'ebé vokalista no ema ne'ebé dansa hale'u nia ne'ebé mós hanesan koru. Hakerek-na'in oioin iha otas ne'ebá ko'alia kontra kanta sira-ne'e tanba sira konsidera ne'e kontra morál, no bele kontinua fali lisan antigu Saturnalia no Yule nian.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Murray"&gt;[21]&lt;/a&gt; "Misrule" — hemu to'o lanu, hola malu arbiru, joga no taru osan — mós aspetu importante festivál ne'e nian iha tempu ne'ebá. Iha Inglaterra, iha otas ne'ebá sira fó prezente ba malu iha &lt;a class="new" title="Loron Tinan Foun nian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Loron_Tinan_Foun_nian&amp;amp;action=edit"&gt;Loron Tinan Foun nian&lt;/a&gt;.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Murray"&gt;[21]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Exertu husi The Examination and Tryal of Father Christmas (1686) husi Josiah King, ne'ebé publika la kleur depoizde Natál hahú selebra fila fali nu'udar loron-boot iha Inglaterra." href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:FatherChristmastrial.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:FatherChristmastrial.jpg"&gt;&lt;/a&gt;Exertu husi The Examination and Tryal of Father Christmas (1686) husi &lt;a class="new" title="Josiah King" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Josiah_King&amp;action=edit"&gt;Josiah King&lt;/a&gt;, ne'ebé publika la kleur depoizde Natál hahú selebra fila fali nu'udar loron-boot iha Inglaterra.&lt;br /&gt;&lt;a id="Reforma_no_s.C3.A9kulu_XIX" name="Reforma_no_s.C3.A9kulu_XIX"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt; Reforma no sékulu XIX&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Durante &lt;a class="new" title="Reforma" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Reforma&amp;action=edit"&gt;Reforma&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Protestante" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Protestante&amp;amp;action=edit"&gt;Protestante&lt;/a&gt; sira kondena selebrasaun Natál nian nu'udar "hahalok ladi'ak husi ema ne'ebé tuir &lt;a class="new" title="Amu-papa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Amu-papa&amp;action=edit"&gt;Amu-papa&lt;/a&gt;" no "sasán Demóniu nian". &lt;a class="new" title="Kreda Katóliku Romanu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kreda_Kat%C3%B3liku_Romanu&amp;amp;action=edit"&gt;Kreda Katóliku Romanu&lt;/a&gt; hatán liuhosi promove festa ne'e maka'as liután ho jeitu ne'ebé halai tan ba fiar-sarani. Liutiha vitória Parlamentu nian kontra &lt;a class="new" title="Liurai Charles I" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Liurai_Charles_I&amp;action=edit"&gt;Liurai Charles I&lt;/a&gt; durante &lt;a class="new" title="Funu Sivíl Inglés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Funu_Siv%C3%ADl_Ingl%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;Funu Sivíl Inglés&lt;/a&gt;, ukun-na'in &lt;a class="new" title="Puritanu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Puritanu&amp;action=edit"&gt;Puritanu&lt;/a&gt; sira Inglaterra nian bandu Natál, iha 1647. Motín pro-Natál mosu iha sidade oioin, no durante semana balu amotinadu sira kontrola sidade-&lt;a class="new" title="Canterbury" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Canterbury&amp;amp;action=edit"&gt;Canterbury&lt;/a&gt;, no enfeita sira-nia odamatan ho sasán tradisionál Natál nian no hakilar lia-menon hodi hahi'i liurai.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Durston"&gt;[22]&lt;/a&gt; Bainhira liurai ukun fila fali iha Inglaterra iha 1660 bandu para tiha, maibé amlulik sira, Kreda &lt;a class="new" title="Anglikanu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Anglikanu&amp;action=edit"&gt;Anglikanu&lt;/a&gt; nian kontinua kontra selebrasaun Natál nian, uza argumentu hanesan protestante sira-nian.&lt;br /&gt;Iha &lt;a class="new" title="Amérika Koloniál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Am%C3%A9rika_Koloni%C3%A1l&amp;amp;action=edit"&gt;Amérika Koloniál&lt;/a&gt;, puritanu sira iha &lt;a class="new" title="Inglaterra Foun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Inglaterra_Foun&amp;action=edit"&gt;Inglaterra Foun&lt;/a&gt; la aprova Natál; sira bandu nia selebrasaun iha &lt;a class="new" title="Boston, Massachusetts" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Boston%2C_Massachusetts&amp;action=edit"&gt;Boston, Massachusetts&lt;/a&gt; dezde 1659 to'o 1681. Iha otas hanesan mahorik sira iha &lt;a class="new" title="Virjínia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Virj%C3%ADnia&amp;amp;action=edit"&gt;Virjínia&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Novaiorke" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Novaiorke&amp;action=edit"&gt;Novaiorke&lt;/a&gt; selebra loron-boot ne'e ho liberdade. Ema barak ladún gosta Natál iha Estadus Unidus liutiha &lt;a class="new" title="Revolusaun Amerikana" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Revolusaun_Amerikana&amp;amp;action=edit"&gt;Revolusaun Amerikana&lt;/a&gt;, bainhira EUA sai independente husi Inglaterra, tanba iha tempu ne'ebá sira haree Natál nu'udar loron-boot inglés sira-nian.&lt;br /&gt;Iha tinan 1820, sektarizmu relijiozu komesa menus iha Inglaterra no hakerek-na'in sira hahú preokupa tanba festa Natál bele lakon. Sira imajina katak Natál tempu uluk nian ne'e períodu ne'ebé ema laran-kontente, no sira haka'as an atu ajuda halo loron ne'e sai boot fila fali. Livru &lt;a class="new" title="Charles Dickens" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Charles_Dickens&amp;action=edit"&gt;Charles Dickens&lt;/a&gt; nian naran &lt;a class="new" title="A Christmas Carol" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=A_Christmas_Carol&amp;amp;action=edit"&gt;A Christmas Carol&lt;/a&gt;, ne'ebé publika iha 1843, iha influénsia maka'as atu inventa fali Natál nu'udar loron-boot ne'ebé promove família, laran-di'ak, laran-luak no domin ba malu envezde selebrasaun arbiru de'it.&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-Rowell"&gt;[23]&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Interese ba Natál sai maka'as fila fali iha Amérika iha 1820 liutiha istória-badan oioin husi &lt;a class="new" title="Washington Irving" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Washington_Irving&amp;action=edit"&gt;Washington Irving&lt;/a&gt; ne'ebé mosu iha livru &lt;a class="new" title="The Sketch Book of Geoffrey Crayon" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Sketch_Book_of_Geoffrey_Crayon&amp;amp;action=edit"&gt;The Sketch Book of Geoffrey Crayon&lt;/a&gt; no "Old Christmas", no mós &lt;a class="new" title="Clement Clarke Moore" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Clement_Clarke_Moore&amp;action=edit"&gt;Clement Clarke Moore&lt;/a&gt; nia poema iha 1822 naran &lt;a class="new" title="A Visit From St. Nicholas" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=A_Visit_From_St._Nicholas&amp;amp;action=edit"&gt;A Visit From St. Nicholas&lt;/a&gt;. Istória sira Irving nian deskreve tradisaun oioin ne'ebé promove laran-di'ak no dame ne'ebé nia dehan katak nia haree tiha iha Inglaterra. Ema balu dehan katak Irving rasik maka inventa “tradisaun” ne'ebé nia haktuir, maibé lee-na'in sira iha Amérika gosta no hasara kostume sira-ne'e ho entuziazmu. &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_note-8"&gt;[24]&lt;/a&gt; Imigrante &lt;a class="new" title="Alemaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Alemaun&amp;action=edit"&gt;alemaun&lt;/a&gt; barak ne'ebé ba buka moris iha EUA depois ajuda promove loron-boot ne'e tanba lori tradisaun sira Europa kontinentál nian ba nasaun ne'ebá. Natál sai Loron-Boot Ofisiál iha EUA iha 1870.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Template:Portalpar" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Portalpar&amp;amp;action=edit"&gt;Template:Portalpar&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="References" name="References"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt; References&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-0"&gt;↑&lt;/a&gt; The Oxford Dictionary of &lt;a class="new" title="Christian Church" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Christian_Church&amp;action=edit"&gt;Christian Church&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Oxford University Press" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Oxford_University_Press&amp;amp;action=edit"&gt;Oxford University Press&lt;/a&gt;, London (1977), p. 280.&lt;br /&gt;↑ &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathChrit_0"&gt;2.0&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathChrit_1"&gt;2.1&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathChrit_2"&gt;2.2&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathChrit_3"&gt;2.3&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathChrit_4"&gt;2.4&lt;/a&gt; &lt;a class="external text" title="http://www.newadvent.org/cathen/03724b.htm" href="http://www.newadvent.org/cathen/03724b.htm" rel="nofollow"&gt;"Christmas"&lt;/a&gt;, The Catholic Encyclopedia, 1913.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Bratcher_0"&gt;↑&lt;/a&gt; Bratcher, Dennis. &lt;a class="external text" title="http://www.crivoice.org/cyxmas.html" href="http://www.crivoice.org/cyxmas.html" rel="nofollow"&gt;"The Christmas Season"&lt;/a&gt; The Voice, CRI/Voice, Institute, 2006.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-1"&gt;↑&lt;/a&gt; &lt;a class="external text" title="http://www.askoxford.com/pressroom/archive/xmas" href="http://www.askoxford.com/pressroom/archive/xmas" rel="nofollow"&gt;Oxford English Dictionary&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathEast_0"&gt;↑&lt;/a&gt; "&lt;a class="external text" title="http://www.newadvent.org/cathen/05224d.htm" href="http://www.newadvent.org/cathen/05224d.htm" rel="nofollow"&gt;"Easter"&lt;/a&gt;, The Catholic Encyclopedia, 1913.&lt;br /&gt;↑ &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathNatal_0"&gt;6.0&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathNatal_1"&gt;6.1&lt;/a&gt; "&lt;a class="external text" title="http://www.newadvent.org/cathen/10709a.htm" href="http://www.newadvent.org/cathen/10709a.htm" rel="nofollow"&gt;"Natal Day"&lt;/a&gt;, The Catholic Encyclopedia, 1913.&lt;br /&gt;↑ &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Bruma_0"&gt;7.0&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Bruma_1"&gt;7.1&lt;/a&gt; &lt;a class="external text" title="http://www.cs.utk.edu/~mclennan/BA/SF/WinSol.html" href="http://www.cs.utk.edu/~mclennan/BA/SF/WinSol.html" rel="nofollow"&gt;Bruma&lt;/a&gt;, University of Tennessee&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Sempronia_0"&gt;↑&lt;/a&gt; Sempronia, Julilla, &lt;a class="external text" title="http://www.ancientworlds.net/aw/Article/242252" href="http://www.ancientworlds.net/aw/Article/242252" rel="nofollow"&gt;"Ancient Voices: Saturnalia&lt;/a&gt;, AncientWorlds 2004.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Mosley1_0"&gt;↑&lt;/a&gt; Mosley, John, &lt;a class="external text" title="http://www.ips-planetarium.org/planetarian/articles/common_errors_xmas.html" href="http://www.ips-planetarium.org/planetarian/articles/common_errors_xmas.html" rel="nofollow"&gt;"Common Errors in 'Star of Bethlehem' Planetarium Shows"&lt;/a&gt;, Planetarian, Third Quarter 1981.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathMithra_0"&gt;↑&lt;/a&gt; "&lt;a class="external text" title="http://www.newadvent.org/cathen/10402a.htm" href="http://www.newadvent.org/cathen/10402a.htm" rel="nofollow"&gt;"Mithraism"&lt;/a&gt;, The Catholic Encyclopedia, 1913.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-2"&gt;↑&lt;/a&gt; "Sol." Encyclopædia Britannica, Chicago (2006).&lt;br /&gt;↑ &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Britannica_0"&gt;12.0&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Britannica_1"&gt;12.1&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Britannica_2"&gt;12.2&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Britannica_3"&gt;12.3&lt;/a&gt; &lt;a class="external text" title="http://www.britannica.com/eb/article-9082431/Christmas" href="http://www.britannica.com/eb/article-9082431/Christmas" rel="nofollow"&gt;"Christmas&lt;/a&gt;, Encyclopædia Britannica Chicago: &lt;a class="new" title="Encyclopædia Britannica" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Encyclop%C3%A6dia_Britannica&amp;action=edit"&gt;Encyclopædia Britannica&lt;/a&gt;, 2006.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-3"&gt;↑&lt;/a&gt; &lt;a class="external text" title="http://www.biblegateway.com/passage/?search=" href="http://www.biblegateway.com/passage/?search=Malachi" rel="nofollow"&gt;4:2 Malachi 4:2&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-4"&gt;↑&lt;/a&gt; &lt;a class="external text" title="http://www.ealdriht.org/tide.html" href="http://www.ealdriht.org/tide.html" rel="nofollow"&gt;"The Anglo-Saxon Calendar"&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-5"&gt;↑&lt;/a&gt; Sturlson, Snorri, &lt;a class="external text" title="http://www.gutenberg.org/etext/598" href="http://www.gutenberg.org/etext/598" rel="nofollow"&gt;Heimskringla&lt;/a&gt;, "Yule in Ancient Norway"&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Reichmann_0"&gt;↑&lt;/a&gt; Reichmann, Ruth, &lt;a class="external text" title="http://www.serve.com/shea/germusa/xmasintr.htm" href="http://www.serve.com/shea/germusa/xmasintr.htm" rel="nofollow"&gt;"Christmas"&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Yule_HC_0"&gt;↑&lt;/a&gt; [&lt;a class="external free" title="http://www.history.com/" href="http://www.history.com/" rel="nofollow"&gt;http://www.history.com/&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;↑ &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathAnnun_0"&gt;18.0&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathAnnun_1"&gt;18.1&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathAnnun_2"&gt;18.2&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-CathAnnun_3"&gt;18.3&lt;/a&gt; &lt;a class="external text" title="http://www.newadvent.org/cathen/01542a.htm" href="http://www.newadvent.org/cathen/01542a.htm" rel="nofollow"&gt;"The Feast of the Annunciation"&lt;/a&gt;, Catholic Encyclopedia, 1998.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-6"&gt;↑&lt;/a&gt; Dokumentu ne'e surat privadu ne'ebé prepara ba dato Romanu ida no hanaran tuir artista ne'ebé dezeña nia parte ida. Referénsia ba Natál dehan katak, "VIII kal. ian. natus Christus in Betleem Iudeæ". Ne'e seksaun ida ne'ebé bazeia ba manuskritu seluk husi tinan 336.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-7"&gt;↑&lt;/a&gt; Pokhilko, Hieromonk Nicholas, &lt;a class="external text" title="http://orthodoxeurope.org/page/12/4.aspx" href="http://orthodoxeurope.org/page/12/4.aspx" rel="nofollow"&gt;"The Formation of Epiphany according to Different Traditions&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;↑ &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Murray_0"&gt;21.0&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Murray_1"&gt;21.1&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Murray_2"&gt;21.2&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Murray_3"&gt;21.3&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Murray_4"&gt;21.4&lt;/a&gt; &lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Murray_5"&gt;21.5&lt;/a&gt; Murray, Alexander, &lt;a class="external text" title="http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=" aid="&amp;tgid=" amid="13022&amp;g13022=" g9142="x&amp;g30026=" g20991="x&amp;g21010=" g19965="x&amp;g19963=" e="true" href="http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=13022&amp;aid=&amp;amp;tgid=&amp;amid=13022&amp;amp;g13022=x&amp;g9142=x&amp;amp;g30026=x&amp;g20991=x&amp;amp;g21010=x&amp;g19965=x&amp;amp;g19963=x&amp;e=true" rel="nofollow"&gt;"Medieval Christmas"&lt;/a&gt;, History Today, December 1986, 36 (12), pp. 31 - 39.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Durston_0"&gt;↑&lt;/a&gt; Durston, Chris, &lt;a class="external text" title="http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=" aid="&amp;tgid=" amid="12890&amp;g12890=" g9130="x&amp;g30026=" g20991="x&amp;g21010=" g19965="x&amp;g19963=" href="http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=12890&amp;amp;aid=&amp;tgid=&amp;amp;amid=12890&amp;g12890=x&amp;amp;g9130=x&amp;g30026=x&amp;amp;g20991=x&amp;g21010=x&amp;amp;g19965=x&amp;g19963=x" rel="nofollow"&gt;"Lords of Misrule: The Puritan War on Christmas 1642-60"&lt;/a&gt;, History Today, Dezembru 1985, 35 (12) pp. 7 - 14.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-Rowell_0"&gt;↑&lt;/a&gt; Rowell, Geoffrey, &lt;a class="external text" title="http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=" aid="&amp;tgid=" amid="9784&amp;g9784=" g9777="x&amp;g30026=" g20991="x&amp;g21010=" g19965="x&amp;g19963=" href="http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=9784&amp;amp;aid=&amp;tgid=&amp;amp;amid=9784&amp;g9784=x&amp;amp;g9777=x&amp;g30026=x&amp;amp;g20991=x&amp;g21010=x&amp;amp;g19965=x&amp;g19963=x" rel="nofollow"&gt;"Dickens and the Construction of Christmas"&lt;/a&gt;, History Today, Dezembru 1993, 43 (12), pp. 17 - 24.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l#_ref-8"&gt;↑&lt;/a&gt; Moore nia poema transfere na Natál amerikanu tradisaun tebes antigu olandés sira-nian ne'ebé selebra iha Novaiorke, ne'ebé inklui fó prezente ba malu, família tomak han hamutuk, no ai-knanoik kona-ba “sinterklaas” (iha lia-olandés deriva husi “Saint Nicholas,” no husi sinterklaas mai liafuan modernu EUA nian “Santa Claus”).&lt;a class="external text" title="http://www.thehistoryofchristmas.com/ch/in_america.htm" href="http://www.thehistoryofchristmas.com/ch/in_america.htm" rel="nofollow"&gt;The history of Christmas: Christmas history in America&lt;/a&gt;, 2006&lt;br /&gt;"Christmas," The New Columbia Encyclopedia. New York and London, &lt;a class="new" title="Columbia University Press" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Columbia_University_Press&amp;amp;action=edit"&gt;Columbia University Press&lt;/a&gt; 1975.&lt;br /&gt;Restad, Penne L., Christmas in America: A History, New York, Oxford University Press. 1995. &lt;a class="internal" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Booksources&amp;isbn=0195093003"&gt;ISBN 0-19-509300-3&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Ligasaun_ba_li.27ur" name="Ligasaun_ba_li.27ur"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Ligasaun ba li'ur&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Template:Link FA" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Link_FA&amp;action=edit"&gt;Template:Link FA&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Template:Link FA" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Link_FA&amp;amp;action=edit"&gt;Template:Link FA&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Template:Link FA" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Link_FA&amp;action=edit"&gt;Template:Link FA&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Nat%C3%A1l&lt;/a&gt;"&lt;br /&gt;&lt;a title="Special:Categories" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Special:Categories"&gt;Categories&lt;/a&gt;: &lt;a class="new" title="Category:Natál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:Nat%C3%A1l&amp;amp;action=edit"&gt;Natál&lt;/a&gt;  &lt;a class="new" title="Category:Loron-boot" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:Loron-boot&amp;amp;action=edit"&gt;Loron-boot&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-3285533851517122136?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/3285533851517122136/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=3285533851517122136' title='1 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/3285533851517122136'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/3285533851517122136'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2007/05/natl.html' title='Natál'/><author><name>João Paulo Esperança</name><uri>http://www.blogger.com/profile/18049296108350472569</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://photos1.blogger.com/blogger/982/1971/1600/eu.0.jpg'/></author><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116028747922893109</id><published>2006-10-08T15:02:00.000+09:00</published><updated>2006-10-08T15:04:39.243+09:00</updated><title type='text'>Revolusaun Kravu nian</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;25 de Abril&lt;/strong&gt; katak data iha tinan &lt;a class="new" title="1974" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1974&amp;action=edit"&gt;1974&lt;/a&gt; ne’ebé militar sira halo revolusaun iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; hodi halakon ditadura faxista.&lt;br /&gt;Durante besik tinan limanulu nia laran &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; moris iha ditadura nia okos. Iha tinan &lt;a class="new" title="1926" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1926&amp;amp;action=edit"&gt;1926&lt;/a&gt; nia laran militar sira, ne’ebé &lt;a class="new" title="Costa Gomes" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Costa_Gomes&amp;action=edit"&gt;Costa Gomes&lt;/a&gt; maka ukun, hala’o golpe de Estado ida. La dun kleur &lt;a class="new" title="António de Oliveira Salazar" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ant%C3%B3nio_de_Oliveira_Salazar&amp;amp;action=edit"&gt;António de Oliveira Salazar&lt;/a&gt; maka sai Ulun-Boot. Rejime foun ne’e bandu partidu polítiku sira, hala’o &lt;a class="new" title="Sensura" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sensura&amp;action=edit"&gt;sensura&lt;/a&gt; ba livru ho jornál ne’ebé hakerek kona-ba buat hotu ne’ebé la kona sira-nia laran. Sira mós hatama ema ne’ebé ativista hasoru sira-nia rejime ba dadur, no halo deportasaun barak ba kolónia oioin. Porezemplu hanesan &lt;a class="new" title="Manuel Carrascalão" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Manuel_Carrascal%C3%A3o&amp;amp;action=edit"&gt;Manuel Carrascalão&lt;/a&gt; (maun-alin Carrascalão sira-nia aman), Arsénio José Filipe (Ramos Horta nia abó-mane) ho Francisco Horta (Ramos Horta nia aman), ne’ebé deportadu tiha mai &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt;. Bainhira &lt;a class="new" title="Funu Mundiál Daruak" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Funu_Mundi%C3%A1l_Daruak&amp;action=edit"&gt;Funu Mundiál Daruak&lt;/a&gt; hotu tiha rejime ditadura sira iha rain seluk komesa lakon ho nasaun foun hahú mosu husi eks-kolónia. Maibé iha otas ne’ebá &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; rain ida be kiak, atrazadu, no la iha buat ida ne’ebé muda.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Guerra do Ultramar  sai influénsia maka'as ba militár atu deside hala'o revolusaun ne'e" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Hastear_da_bandeira_da_Guin%C3%A9_Bissau_ap%C3%B3s_o_arrear_da_de_Portugal.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Hastear_da_bandeira_da_Guin%C3%A9_Bissau_ap%C3%B3s_o_arrear_da_de_Portugal.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;a class="new" title="Guerra do Ultramar" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Guerra_do_Ultramar&amp;amp;action=edit"&gt;Guerra do Ultramar&lt;/a&gt; &lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Hastear_da_bandeira_da_Guin%C3%A9_Bissau_ap%C3%B3s_o_arrear_da_de_Portugal.jpg"&gt;sai influénsia maka'as ba militár atu deside hala'o revolusaun ne'e&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Iha tinan &lt;a class="new" title="1961" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1961&amp;action=edit"&gt;1961&lt;/a&gt; nia laran funu hahú iha &lt;a title="Angola" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt;. Tuirmai iha rain &lt;a title="Mosambike" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Mosambike"&gt;Mosambike&lt;/a&gt; ho &lt;a title="Giné-Bisau" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Gin%C3%A9-Bisau"&gt;Giné-Bisau&lt;/a&gt; mós mosu movimentu ne’ebé hasoru &lt;a class="new" title="Kolonializmu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolonializmu&amp;amp;action=edit"&gt;kolonializmu&lt;/a&gt; ho kilat. &lt;a class="new" title="Salazar" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Salazar&amp;action=edit"&gt;Salazar&lt;/a&gt; haruka soldadu barak atu bá funu iha &lt;a class="new" title="Áfrika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frika&amp;amp;action=edit"&gt;Áfrika&lt;/a&gt;, ninia rejime sei la fó ukun-rasik an. Iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; ema barak komesa sai ba li’ur, ba rain hanesan &lt;a title="Fransa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Fransa"&gt;Fransa&lt;/a&gt; no &lt;a title="Alemaña" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Alema%C3%B1a"&gt;Alemaña&lt;/a&gt;, balu halai husi funu, balu bá buka atu hala’o moris seluk tanba sira ki’ak. Estudante barabarak halo manifestasaun no sira mós organiza an atu hasoru &lt;a class="new" title="Faxizmu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Faxizmu&amp;action=edit"&gt;faxizmu&lt;/a&gt;. Polísia rejime nian, naran &lt;a class="new" title="P.I.D.E." href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=P.I.D.E.&amp;amp;action=edit"&gt;P.I.D.E.&lt;/a&gt;, hafuhu, hadadur no tortura ema. Sira uza métodu hanesan "tortura dukur nian": polísia sira hakilar, halo tarutu no baku ema dadur bainhira sira atu toba dukur; iha loron hirak nia laran ema ne’e komesa la tahan ona no sira sei hatán kuandu polísia litik sira. Iha ativista barak iha dadur-fatin hanesan &lt;a class="new" title="Caxias" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Caxias&amp;action=edit"&gt;Caxias&lt;/a&gt; ho &lt;a class="new" title="Peniche" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Peniche&amp;amp;action=edit"&gt;Peniche&lt;/a&gt; iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;, no &lt;a class="new" title="Kampu-konsentrasaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kampu-konsentrasaun&amp;action=edit"&gt;kampu-konsentrasaun&lt;/a&gt; ida iha &lt;a title="Kabu Verde" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Kabu_Verde"&gt;Kabu Verde&lt;/a&gt; naran &lt;a class="new" title="Tarrafál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Tarraf%C3%A1l&amp;amp;action=edit"&gt;Tarrafál&lt;/a&gt;. Liberdade imprensa seidauk iha. Iha tinan &lt;a class="new" title="1961" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1961&amp;action=edit"&gt;1961&lt;/a&gt; governu bandu Jornal do Fundão durante fulan neen nia laran tanba jornál ne’e fó-hatene katak hakerek-na’in ida husi &lt;a title="Angola" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt; naran &lt;a class="new" title="Luandino Vieira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Luandino_Vieira&amp;amp;action=edit"&gt;Luandino Vieira&lt;/a&gt; foin manán Prémiu Boot husi Sociedade Portuguesa de Escritores (Klibur Hakerek-Na’in Portugés sira nian). Maski &lt;a class="new" title="Luandino Vieira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Luandino_Vieira&amp;action=edit"&gt;Luandino Vieira&lt;/a&gt; hakerek kapás, nia dadur hela tanba nia hakarak nia rain atu sai independente.&lt;br /&gt;Iha tinan &lt;a class="new" title="1968" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1968&amp;amp;action=edit"&gt;1968&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Salazar" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Salazar&amp;action=edit"&gt;Salazar&lt;/a&gt; hetan asidente ida, no ulun-boot rejime nian hili ema seluk atu ukun &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;, maibé sira la dehan ba nia no – to’o nia mate iha &lt;a class="new" title="1970" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1970&amp;amp;action=edit"&gt;1970&lt;/a&gt; – nia moras hela maibé nia sei hanoin nia maka kontinua Presidente do Conselho. Mane ne’ebé foin sai na’i-ulun naran &lt;a class="new" title="Marcello Caetano" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Marcello_Caetano&amp;action=edit"&gt;Marcello Caetano&lt;/a&gt;, no povu portugés espera nia atu muda buat barak no lori nasaun ba &lt;a class="new" title="Demokrasia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Demokrasia&amp;amp;action=edit"&gt;demokrasia&lt;/a&gt;. Sira bolu tempu ne’e Primavera Marcelista (hasara Primavera de Praga, bainhira ema &lt;a class="new" title="Xekoslovákia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Xekoslov%C3%A1kia&amp;action=edit"&gt;Xekoslovákia&lt;/a&gt; buka atu lakon &lt;a class="new" title="Komunizmu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Komunizmu&amp;amp;action=edit"&gt;ditadura komunista&lt;/a&gt; ne’ebé &lt;a class="new" title="Uniaun Soviétika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Uniaun_Sovi%C3%A9tika&amp;action=edit"&gt;Uniaun Soviétika&lt;/a&gt; maka ukun), maibé la kleur ema haree katak uitoan de’it mak la hanesan uluk.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Pintura iha muru iha Portugál ho dedikatória ba 25 de Abril" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Coruche_mural_25_Abril.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Coruche_mural_25_Abril.jpg"&gt;Pintura iha muru iha Portugál ho dedikatória ba 25 de Abril&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Militár sira baruk funu iha &lt;a class="new" title="Áfrika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frika&amp;amp;action=edit"&gt;Áfrika&lt;/a&gt; no sira hatene ona katak dalan atu remata funu la’ós militár maibé polítiku de’it. Kapitaun balu halibur malu iha klandestinidade atu prepara golpe de Estado hasoru rejime ditadura. Iha loron 25 fulan Abríl &lt;a class="new" title="1974" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1974&amp;action=edit"&gt;1974&lt;/a&gt;, kalan boot liu uitoan tuku 24, &lt;a class="new" title="Rádiu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A1diu&amp;amp;action=edit"&gt;rádiu&lt;/a&gt; ida tau &lt;a title="Múzika" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAzika"&gt;múzika&lt;/a&gt; naran Grândola Vila Morena, ne’ebé &lt;a title="José Afonso" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Afonso"&gt;José Afonso&lt;/a&gt; mak hananu, hanesan sinál ba kuartél militar iha rain oioin iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; nia laran, atu sai ba dalan atu hatún governu. Iha &lt;a title="Lizboa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lizboa"&gt;Lizboa&lt;/a&gt; tanke-gerra liu hakat sidade no balu para iha fatin ida naran Terreiro do Paço, ne’ebé iha ministériu oioin. Militár sira ne’e, kapitaun &lt;a class="new" title="Salgueiro Maia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Salgueiro_Maia&amp;action=edit"&gt;Salgueiro Maia&lt;/a&gt; mak ukun, no nia aten brani bainhira militár seluk to’o atu hasoru golpe de Estado ne’e no nia halo ema la raan-fakar no militár sira ne’ebé foin to’o mós hili atu hamutuk ho revolusionáriu sira. Depois nia maka hahú tesi lia kona-ba oin-sá maka &lt;a class="new" title="Marcello Caetano" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Marcello_Caetano&amp;amp;action=edit"&gt;Marcello Caetano&lt;/a&gt; bele rende an, iha Kuartél Carmo nian. Señora ida ne’ebé fa’an ai-funan iha dalan komesa tau ai-funan-kravu iha kilat sira-nia kanu, no hafoin soldadu barak mós tuir nia. Tanba ne’e maka mundu tomak bolu revolusaun portugés ne’e nu’udar "Revolução dos Cravos" (Revolusaun Kravu nian). 25 de Abril ne’e, ema sei hanoin ba nafatin hanesan revolusaun ida ne’ebé hala’o iha dame nia laran no hanesan loron ida ne’ebé loke odamatan ba &lt;a class="new" title="Liberdade" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Liberdade&amp;action=edit"&gt;liberdade&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Demokrasia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Demokrasia&amp;amp;action=edit"&gt;demokrasia&lt;/a&gt; iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Husi deskrisaun sira ne’ebé kapás liu hotu kona-ba loron-25 fulan-Abríl, ida maka ida-ne’ebé ita bele hetan iha romanse Alexandra Alpha husi &lt;a class="new" title="José Cardoso Pires" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Cardoso_Pires&amp;action=edit"&gt;José Cardoso Pires&lt;/a&gt;, ne’ebé ami inklui parte ida iha-ne’e:&lt;br /&gt;&lt;em&gt;Sidade ne’e mosu nakonu no naroman daudaun. Ami hetan koluna militár sira-ne’ebé nabilan iha loro laran; no povu tuir kedas, povu barak, barak to’o la bele tama iha ami-nia matan, ema lubun wa’in ne’ebé sai husi nakukun laran, sai husi tinan limanulu ne’ebé nakonu de’it ho mate no haraik an, halai hela la hatene loos ba ne’ebé maibé konserteza ba LIBERDADE!&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Revolusaun_Kravu_nian"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Revolusaun_Kravu_nian&lt;/a&gt;"&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Special:Categories" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Categories&amp;amp;article=Revolusaun_Kravu_nian"&gt;Category&lt;/a&gt;: &lt;a title="Category:Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Category:Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116028747922893109?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116028747922893109/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116028747922893109' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028747922893109'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028747922893109'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/revolusaun-kravu-nian.html' title='Revolusaun Kravu nian'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116028728187725851</id><published>2006-10-08T14:59:00.000+09:00</published><updated>2006-10-08T15:01:21.896+09:00</updated><title type='text'>Jah-Era</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Jah-Era&lt;/strong&gt; ne’e maka banda ne’ebé hatama ritmu afrikanu no kantiga hanesan “África, mãe de Angola...” iha &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt;, ritmu ne’ebé depois sai populár loos.&lt;br /&gt;Buat hotu-hotu hahú iha tinan-1996, iha &lt;a class="new" title="Perth" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Perth&amp;action=edit"&gt;Perth&lt;/a&gt;, &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt;, bainhira &lt;a class="new" title="Gil Madeira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Gil_Madeira&amp;amp;action=edit"&gt;Gil Madeira&lt;/a&gt; sai husi grupu Kumalá (ne’ebé iha lian ida rain-na’in Austrália nian (&lt;a class="new" title="Aboríjene" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Abor%C3%ADjene&amp;action=edit"&gt;aboríjene&lt;/a&gt; sira) katak liafuan-hasé hanesan “Di’ak ka lae?” no nia harii grupu foun ho belun balu. Bainhira foin komesa sira mak ne’e: &lt;a class="new" title="Phillip Irwin" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Phillip_Irwin&amp;amp;action=edit"&gt;Phillip Irwin&lt;/a&gt; iha bateria, Gavin iha baixu, Ashi – ema-&lt;a title="Gana" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Gana"&gt;Gana&lt;/a&gt; – iha perkusaun, i Gil iha viola.&lt;br /&gt;Primeiru sira buka hela kantadór ida, no Gil sai vokalista temporáriu atu bele komesa ensaia de’it. Banda nia naran dahuluk oin-seluk, maibé bainhira sira atu bá toka iha festivál ida ne’ebé atu selebra &lt;a class="new" title="Bob Marley" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Bob_Marley&amp;action=edit"&gt;Bob Marley&lt;/a&gt; nia tinan mate nian, festivál ne’e nia organizasaun fó sujestaun ba sira atu troka naran ba buat ruma ne’ebé iha relasaun ho múzika &lt;a class="new" title="Reggae" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Reggae&amp;amp;action=edit"&gt;reggae&lt;/a&gt;, no hanesan ne’e maka mosu naran Jah-Era, otas Jah nian (Jah ne’e hanesan maromak ida husi rai-&lt;a class="new" title="Jamaika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jamaika&amp;action=edit"&gt;Jamaika&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Afinál festivál ne’ebá depois la akontese, maibé sira kontinua nafatin ho naran ida-ne’e. Hafoin sira hetan konvite husi Jane Hazelby, husi rádiu ida ne’ebé toman toka múzika mundu nian (world music), atu mosu iha ninia programa. Ema halo entrevista ba sira e sira mós toka iha rádiu ne’e durante minutu ruanulu. Ema barak ne’ebé toman organiza festivál múzika étnika nian rona beibeik rádiu ida-ne’e, entaun momentu ne’e importante ba sira-nia grupu atu komesa sai famozu. Sira toka, no sira kontinua hakerek múzika orijinál oioin. Iha momentu ne’e Ashi tuir nia feen, ne’ebé profesora, ba fatin dook ne’ebé nia bá hela metin i hanorin iha-ne’ebá, tanba ne’e nia sai husi banda.&lt;br /&gt;Arkitetu australianu ida naran Ian Weir sai nia saseluk iha perkusaun, no mós iha tempu ne’e duni São tama atu kanta. São ne’e koñesida liu nu’udar artista plástika timoroan ho nia naran &lt;a class="new" title="Maria Madeira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Maria_Madeira&amp;amp;action=edit"&gt;Maria Madeira&lt;/a&gt;. Ema barak bolu sira hodi toka iha pub, festivál oioin, no iha rádiu... Entaun Gavin muda ba rai-&lt;a class="new" title="Sydney" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sydney&amp;action=edit"&gt;Sydney&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="João Paulo Madeira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jo%C3%A3o_Paulo_Madeira&amp;amp;action=edit"&gt;João Paulo Madeira&lt;/a&gt; tama atu toka baixu, hafoin &lt;a class="new" title="Nídio Valadares" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%ADdio_Valadares&amp;action=edit"&gt;Nídio Valadares&lt;/a&gt; mós tuir. Iha otas ne’ebé sira halo CD-Demo ida, ne’e hanesan hahalok obrigatóriu iha mundu múzika nian iha &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;CD hirak-ne’e maka grupu sira bele haruka ba rádiu oioin i ema ne’ebé organiza konsertu, festivál, nst, nu’udar ezemplu ne’ebé hatudu múzika ne’ebé grupu toka baibain. Sira halo de’it kópia neen husi CD-Demo ida-ne’e, no sira inklui kantiga hirak-ne’ebé sira toman toka hanesan “Autocarro 45”, “Garina”, “Sofia Rosa”, “One love” i “Hot hot hot”. Versaun pirata husi CD-Demo ida-ne’e maka depois, liutiha tinan barak ona, sai CD famozu iha &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; tanba ema ruma ne’ebé hetan ezemplár ida halo kópia barak atu fa’an. Entretantu Grace Barbe (ema-&lt;a class="new" title="Seixeles" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Seixeles&amp;amp;action=edit"&gt;Seixeles&lt;/a&gt;) mós tama nu’udar kantora. Phillip hetan asidente, nia ain aat ona halo ezersísiu atu sai di’ak fali, no nia la bele toka bateria. Baterista Aiden Dademahr (ema-&lt;a class="new" title="Zimbábue" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Zimb%C3%A1bue&amp;action=edit"&gt;Zimbábue&lt;/a&gt;) tama, Ian Weir manán bolsa-estudu atu bá &lt;a class="new" title="Inglaterra" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Inglaterra&amp;amp;action=edit"&gt;Inglaterra&lt;/a&gt; no Phillip muda fali ba perkusaun. Sira komesa ensaia de’it sira-nia múzika orijinál, hodi prepara an atu grava sira-nia CD komersiál dahuluk.&lt;br /&gt;Aiden, ne’ebé profesór matemátika nian, hetan serbisu i la iha ona tempu ba múzika, no Phillip sai di’ak fali i fila fali ba bateria. Iha fulan-&lt;a class="new" title="Fevereiru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fevereiru&amp;action=edit"&gt;Fevereiru&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="1999" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1999&amp;amp;action=edit"&gt;1999&lt;/a&gt; sira grava sira-nia CD “O Herói”. Primeiru sira koko iha estúdiu ida naran Jewel Recording (uluk sira grava tiha sira-nia demo iha-ne’ebá) maibé depois sira deside atu grava iha Oracle Studios. Estúdiu ne’e nia na’in enjeñeiru-són ida naran David Trail, ho esperiénsia durante tinan 25 ona, ne’ebé mós pianista kapás ida ne’ebé depois toka iha kantiga ida iha CD, ida-ne’ebé naran “O herói”. Estúdiu ne’e dook, gasta oras haat atu to’o iha-ne’ebá ho karreta, maibé nia iha kuartu rasik ne’ebé bele aluga husi artista sira ne’ebé grava hela. Múzika ne’ebé Jah-Era grava orijinál hotu, ida de’it mak lae, ida ne’ebé naran “Timor Rap”, ne’ebé hanesan omenajen ba múzika populár &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; nian, iha estilu &lt;a class="new" title="Reggae" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Reggae&amp;action=edit"&gt;reggae&lt;/a&gt;. Entretantu Robert “Betinho” Filipe mós tama iha banda.&lt;br /&gt;Iha loron-30 fulan-&lt;a class="new" title="Agostu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Agostu&amp;amp;action=edit"&gt;Agostu&lt;/a&gt; sira vota iha referendu iha &lt;a class="new" title="Perth" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Perth&amp;action=edit"&gt;Perth&lt;/a&gt; no iha loron tuir sira sa’e aviaun hodi bá toka iha Festivál Pérola (Sinju) nian, festivál naran-boot iha Brum (iha norte &lt;a class="new" title="Austrália Loromonu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Austr%C3%A1lia_Loromonu&amp;amp;action=edit"&gt;Austrália Loromonu&lt;/a&gt; nian), ne’ebé sei dura loron sanulu. Tanba sira to’o tarde, organizadór sira hirus, entaun sira bá rai de’it sira-nia sasán iha otél i sira bá kedas ba fatin atuasaun nian hodi halo teste-són atu toka iha kalan ne’ebá. Sira-nia atuasaun la’o di’ak, ema barak gosta, no, tanba iha problema ida ho banda prinsipál, organizadór sira sira husi Jah-Era atu sai saseluk, atu toka loroloron, dala ruma loron ida dala rua.&lt;br /&gt;Rezultadu husi &lt;a class="new" title="Referendu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Referendu&amp;action=edit"&gt;referendu&lt;/a&gt; sai no banda hotu-hotu ne’ebé liu husi palku leten fó parabéns ba nasaun foun, “ikusliu livre ona”. Sira okupadu tebetebes, ladún iha asesu ba &lt;a class="new" title="Televizaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Televizaun&amp;amp;action=edit"&gt;televizaun&lt;/a&gt;, maibé ema ne’ebé sira koñese iha-ne’ebá komesa konta kona-ba situasaun susar iha &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt;. Bainhira sira fila fali ba &lt;a class="new" title="Perth" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Perth&amp;action=edit"&gt;Perth&lt;/a&gt;, ema haktuir ba sira buat hotu-hotu ne’ebé akontese hela e sira hotu ba kedas halibur ho manifestasaun hasoru &lt;a title="Indonézia" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Indon%C3%A9zia"&gt;Indonézia&lt;/a&gt; nia hahalok aat. Entretantu refujiadu sira husi fatin &lt;a class="new" title="UNAMET" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=UNAMET&amp;amp;action=edit"&gt;UNAMET&lt;/a&gt; nian hetan evakuasaun ba &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt;. Servisu emigrasaun nian iha &lt;a class="new" title="Perth" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Perth&amp;action=edit"&gt;Perth&lt;/a&gt; husu ema na’in-tolu hodi sai durubasa ba ema timoroan ne’ebé foin to’o; Gil, ne’ebé halo tiha ona knaar ida-ne’e dala ruma, sai ida husi sira ne’ebé ema hili atu bá &lt;a class="new" title="Darwin" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Darwin&amp;action=edit"&gt;Darwin&lt;/a&gt;. Liutiha semana tolu ema Emigrasaun nian fahe refujiadu sira ba &lt;a class="new" title="Perth" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Perth&amp;amp;action=edit"&gt;Perth&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Sydney" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sydney&amp;action=edit"&gt;Sydney&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Melbourne" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Melbourne&amp;amp;action=edit"&gt;Melbourne&lt;/a&gt;. Gil maka ida husi durubasa hirak ne’ebé sai ikus liu husi kampu-refujiadu iha &lt;a class="new" title="Darwin" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Darwin&amp;action=edit"&gt;Darwin&lt;/a&gt; tanba refujiadu na’in-haat tama iha ospitál tanba moras no nia durubasa ba sira.&lt;br /&gt;Husi sira na’in-haat ne’e ida maka Verónica Gusmão, ne’ebé agora daudaun ninia feen. Depois, iha &lt;a class="new" title="Perth" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Perth&amp;amp;action=edit"&gt;Perth&lt;/a&gt;, grupu kuaze tomak (Gil, São, João Paulo Madeira, Betinho no Grace) pasa sira-nia tempu iha kampu-refujiadu, hodi tulun sira iha-ne’ebá. Sira kansela tiha sira-nia atuasaun no sira serbisu iha organizasaun ba konsertu tolu ne’ebé iha objetivu atu buka osan atu fó ba refujiadu sira (refujiadu iha Perth maizomenus na’in-300). Liutiha fulan ne’e &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt; haruka refujiadu hirak-ne’e mai fali &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;João Paulo Madeira deside atu mai hela iha &lt;a title="Timór-Leste" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r-Leste"&gt;Timór-Leste&lt;/a&gt;. Depois Betinho no Gil mós tuir. Bainhira sira iha-ne’e ona sira seidauk hanoin atu toka. Gil hamenu komputadór ida husi &lt;a class="new" title="EUA" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=EUA&amp;action=edit"&gt;EUA&lt;/a&gt; liuhusi nia belun amerikanu ida, hodi bele grava nia múzika rasik. Depois mosu &lt;a class="new" title="Aurito Ximenes" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Aurito_Ximenes&amp;amp;action=edit"&gt;Aurito Ximenes&lt;/a&gt; dehan katak iha kantora ida ne’ebé manán tiha konkursu ida no iha interese atu grava CD ida, nia hakarak hatene se Gil bele halo gravasaun ne’e. Kantora ida-ne’e naran &lt;a class="new" title="Lili Ribeiro" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lili_Ribeiro&amp;action=edit"&gt;Lili Ribeiro&lt;/a&gt;, ne’ebé depois sei sai hanesan fitun boot iha lalehan múzika pop nian iha &lt;a class="new" title="Timór Lorosa’e" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Tim%C3%B3r_Lorosa%E2%80%99e&amp;amp;action=edit"&gt;Timór Lorosa’e&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Gil Madeira hatete katak nia prontu atu simu projetu ne’e, maibé tenkesér buat hotu-hotu ho formatu dijitál, ne’ebé modelu foun iha &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; iha tempu ne’ebá. Baibain múziku sira iha-ne’e uluk sempre toman halo sira-nia master gravasaun nian uza de’it kasete ka DAT. Lili i nia grupu grava kasete ida no lori hodi hatudu ba Gil, depois sira deside atu koko grava kantiga ida de’it iha estúdiu ho Gil atu bele haree se sira gosta nia rezultadu. Sira kontente ho produtu ne’e no sira deside atu grava duni CD tomak ida. Sira lori master dijitál, pioneiru, atu halo kópia barak iha &lt;a title="Indonézia" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Indon%C3%A9zia"&gt;Indonézia&lt;/a&gt;, i depois buat ne’ebé akontese famozu ona... CD “&lt;a class="new" title="Hein Nafatin Ó" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Hein_Nafatin_%C3%93&amp;action=edit"&gt;Hein Nafatin Ó&lt;/a&gt;” ne’e sai hanesan ida husi susesu boot liu hotu iha Timór nia laran. Susesu ne’e tanba razaun barak, no ita bele temi rua: kantora nia lian hanesan anju, maibé mós inovasaun (buat foun) barak ne’ebé CD ne’e hatudu, la hanesan ona modelu baibain iha &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; ho kantadór ida ho orgaun ida.&lt;br /&gt;Aurito Ximenes, Gil Madeira, no belun seluk tan, ensaia “só tanba toka múzika halo sira haksolok, sira halo hanesan jam session”. Depois mosu &lt;a class="new" title="Betinho Filipe" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Betinho_Filipe&amp;amp;action=edit"&gt;Betinho Filipe&lt;/a&gt; dehan katak nia simu konvite ba sira atu toka iha restaurante australianu ida, naran “Roo Bar”. Sira na’in-tolu mak toka, ho bateria eletrónika ida, tanba iha otas ne’ebá iha &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; sira seidauk bele hetan baterista ida ne’ebé toman ona ba ritmu ho abut afrikana ne’ebé sira-nia grupu toka (&lt;a class="new" title="Merenge" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Merenge&amp;action=edit"&gt;merenge&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Kizomba" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kizomba&amp;amp;action=edit"&gt;kizomba&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Marabenta" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Marabenta&amp;action=edit"&gt;marabenta&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Reggae" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Reggae&amp;amp;action=edit"&gt;reggae&lt;/a&gt;...).&lt;br /&gt;Ba kalan ida-idak ne’ebé sira toka restaurante nia na’in selu sira dólar tolunulu de’it, maibé iha tempu ne’ebá sira toka atu halo múzika de’it, la’ós tanba osan. Sira-nia CD “O herói” naran-boot ona iha ne’e, kantiga “&lt;a class="new" title="China Mulata" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=China_Mulata&amp;action=edit"&gt;China Mulata&lt;/a&gt;” hanesan mega-hit ida, no ema hotu-hotu bolu sira “Jah-Era” ka “tokadór China Mulata nian”, tanba ne’e sira deside atu kontinua nafatin ho sira-nia naran. Entaun sira hahú toka iha festa kazamentu, depois São ho Phillip mai espesialmente husi &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt; ba grupu nia atuasaun iha Festa Ukun-Rasik An nian iha &lt;a class="new" title="Tasitolu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Tasitolu&amp;amp;action=edit"&gt;Tasitolu&lt;/a&gt;, iha loron-20 fulan-&lt;a class="new" title="Maiu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Maiu&amp;action=edit"&gt;Maiu&lt;/a&gt; &lt;a title="2002" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/2002"&gt;2002&lt;/a&gt;. Sira kontinua toka iha sirkuitu festa kazamentu nian, iha restaurante... no ema barak mós hahú hasara sira ona. Agora ne’e daudaun múzika afrikana sai buat normál ona iha &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; nia laran, no kuaze grupu hotu-hotu oras-ne’e toman ona kanta múzika hirak-ne’e. Jah-Era prepara an agora atu grava CD foun ida ho múzika orijinál, no sei inklui de’it kantiga povu nian ida ka kantiga ruma ne’ebé grava kleur ona husi múziku timoroan ruma i sai tiha ona parte husi memória koletiva ema hotu-hotu nian (maibé sira dehan katak iha kazu ida-ne’e sira sei husu autorizasaun husi autór). Ema ne’ebé hola parte iha banda agora maka ne’e: Gil Madeira, Aurito Ximenes, Betinho Filipe, Asoko Oliveira, &lt;a class="new" title="Jimmy Madeira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jimmy_Madeira&amp;amp;action=edit"&gt;Jimmy Madeira&lt;/a&gt; no Lala Sanwa.&lt;br /&gt;Gil Madeira nia estúdiu kontinua nia atividade, no grava tiha ona CD barak hanesan porezemplu: CD husu grupu &lt;a class="new" title="Nekaf Mese" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Nekaf_Mese&amp;action=edit"&gt;Nekaf Mese&lt;/a&gt; husi &lt;a class="new" title="Oekusi" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Oekusi&amp;amp;action=edit"&gt;Oekusi&lt;/a&gt;, albun daruak husi &lt;a class="new" title="Vital Reis" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Vital_Reis&amp;action=edit"&gt;Vital Reis&lt;/a&gt; ho nia grupu &lt;a class="new" title="Bis Kota" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Bis_Kota&amp;amp;action=edit"&gt;Bis Kota&lt;/a&gt;, VCD husi &lt;a class="new" title="Valdo Belo" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Valdo_Belo&amp;action=edit"&gt;Valdo Belo&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Zénia Matos" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Z%C3%A9nia_Matos&amp;amp;action=edit"&gt;Zénia Matos&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Kito Belo" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kito_Belo&amp;action=edit"&gt;Kito Belo&lt;/a&gt; (&lt;a class="new" title="Zeqval" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Zeqval&amp;amp;action=edit"&gt;Zeqval&lt;/a&gt;), ida husi &lt;a class="new" title="Grupo Emanuel" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Grupo_Emanuel&amp;action=edit"&gt;Grupo Emanuel&lt;/a&gt;, husi &lt;a class="new" title="Suai" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Suai&amp;amp;action=edit"&gt;Suai&lt;/a&gt;, albun husi Zénia Matos, Marcos ho Agio, CD husi Amu-lulik Adérito husi D. Bosco, ida husi Anati, nsst.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Refer.C3.A9nsia_bibliogr.C3.A1fika" name="Refer.C3.A9nsia_bibliogr.C3.A1fika"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Referénsia bibliográfika&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Esperança, João Paulo &lt;em&gt;et al&lt;/em&gt; - &lt;a class="external text" title="http://webzoom.freewebs.com/jpesperanca/lusofonia_Parte_3.pdf" href="http://webzoom.freewebs.com/jpesperanca/lusofonia_Parte_3.pdf" rel="nofollow"&gt;O que é a lusofonia - Saida maka luzofonia&lt;/a&gt;. Dili, Instituto Camões, 2005 &lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Jah-Era"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Jah-Era&lt;/a&gt;"&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116028728187725851?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116028728187725851/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116028728187725851' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028728187725851'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028728187725851'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/jah-era.html' title='Jah-Era'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116028711299272778</id><published>2006-10-08T14:47:00.000+09:00</published><updated>2006-10-08T14:58:33.020+09:00</updated><title type='text'>Literatura timór</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Literatura timór&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Contents[&lt;a class="internal" id="togglelink" href="javascript:toggleToc()"&gt;hide&lt;/a&gt;]&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Literatura_tim%C3%B3r#Literatura_koloni.C3.A1l"&gt;1 Literatura koloniál&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Literatura_tim%C3%B3r#Literatura_p.C3.B3s-koloni.C3.A1l"&gt;2 Literatura pós-koloniál&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Literatura_tim%C3%B3r#Poezia"&gt;2.1 Poezia&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Literatura_tim%C3%B3r#Romanse"&gt;2.2 Romanse&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Literatura_tim%C3%B3r#.22Literatura-den.C3.BAnsia.22"&gt;2.3 "Literatura-denúnsia"&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Literatura_tim%C3%B3r#Futuru"&gt;2.4 Futuru&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Literatura_tim%C3%B3r#Bibliografia"&gt;3 Bibliografia&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Literatura_tim%C3%B3r#Ligasaun_ba_li.27ur"&gt;4 Ligasaun ba li'ur&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Literatura_koloni.C3.A1l" name="Literatura_koloni.C3.A1l"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Literatura koloniál&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Molok &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;portugés&lt;/a&gt; sira to'o mai &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt;, bainhira &lt;a class="new" title="Sékulu XVI" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A9kulu_XVI&amp;action=edit"&gt;sékulu XVI&lt;/a&gt; hahú, povu sira seluk mai ona vizita ita-nia tasi-ibun hodi sosa ai-kameli, liuliu ema-xina, ema-malaiu no ema-java. Tanba povu sira &lt;a title="Timor" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Timor"&gt;Timor&lt;/a&gt; nian iha tempu ne'ebá seidauk hatene hakerek, malae sira-ne'e maka komesa hakerek apontamentu balu kona-ba illa ne'e no ema rain-na'in.&lt;br /&gt;Maibé &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;portugés&lt;/a&gt; sira maka hahú hela metin iha-ne’e, liuliu amu-lulik katóliku sira, sékulu balu molok okupasaun koloniál loloos tama iha rain ne’e. Neineik-neineik mosu monografia, livru-memórias, disionáriu, livru ho orasaun iha lian oioin Timór nian, husi hakerek-na’in hanesan amu-lulik, militár, administradór, ema lemo-rai no deportadu sira.&lt;br /&gt;Ida ne’ebé famozu liu maka &lt;em&gt;A ilha Verde e Vermelha de Timor&lt;/em&gt;, husi &lt;a class="new" title="Alberto Osório de Castro" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Alberto_Os%C3%B3rio_de_Castro&amp;amp;action=edit"&gt;Alberto Osório de Castro&lt;/a&gt;, ne’ebé publika dala uluk iha revista Seara Nova, iha fulan-Juñu &lt;a class="new" title="1928" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1928&amp;action=edit"&gt;1928&lt;/a&gt;. Ne’e livru kona-ba viajen, la hanesan baibain, hakerek ho proza poétika, nakonu ho informasaun barak kona-ba illa ne’e, nia natureza no nia emar.&lt;br /&gt;Livru ki’ikoan husi &lt;a class="new" title="Paulo Braga" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Paulo_Braga&amp;amp;action=edit"&gt;Paulo Braga&lt;/a&gt;, &lt;em&gt;A Ilha dos Homens Nus&lt;/em&gt; (&lt;a class="new" title="1936" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1936&amp;action=edit"&gt;1936&lt;/a&gt;), dada ita-nia atensaun tanba hakerek-na’in hatudu &lt;a class="new" title="Ataúru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ata%C3%BAru&amp;amp;action=edit"&gt;Ataúru&lt;/a&gt; haree husi nia matan idealista: sosiedade tradisionál libertária ida, laiha esplorasaun husi mane ba mane, ne’ebé ema halo de’it "domin-livre".&lt;br /&gt;Otas &lt;a class="new" title="Kolonializmu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolonializmu&amp;action=edit"&gt;kolonializmu&lt;/a&gt; nian halo mosu mós &lt;a class="new" title="Fiksaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fiksaun&amp;amp;action=edit"&gt;fiksaun&lt;/a&gt; oin ida ne’ebé agora ne’e daudaun ita hanaran "literatura koloniál", ne’ebé tuir definisaun klásika husi &lt;a class="new" title="Pires Laranjeira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Pires_Laranjeira&amp;action=edit"&gt;Pires Laranjeira&lt;/a&gt; maka ida ne’ebé "hakerek no publika, kuaze hotu-hotu, husi portugés sira ne’ebé fila fali ba &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;, uza pontudevista husi ezotizmu, evazionizmu, hatún rasa sira seluk (hanesan ema-metan), fó-apoiu ba ideia no prátika &lt;a class="new" title="Kolonializmu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolonializmu&amp;amp;action=edit"&gt;kolonialista&lt;/a&gt;, ne’ebé haree ba mundu no ba situasaun oioin liuhosi malae-mutin sira-nia matan, no personajen importante liu mós malae-mutin hotu, balu kolonu balu ema lemo-rai, no, bainhira ema-metan tama iha istória, narradór haree liu de’it ba sira, hatudu sira nu’udar buat ida estranu, folklóriku, fuik, no la konsidera sira nu’udar ema ho &lt;a class="new" title="Kultura" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kultura&amp;action=edit"&gt;kultura&lt;/a&gt; rasik, ho sira-nia &lt;a class="new" title="Psikolojia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Psikolojia&amp;amp;action=edit"&gt;psikolojia&lt;/a&gt;, sentimentus no kakutak".&lt;br /&gt;Iha &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt;, reprezentante di’ak ida husi jéneru ida-ne’e maka &lt;em&gt;Caiúru&lt;/em&gt;, husi &lt;a class="new" title="Grácio Ribeiro" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Gr%C3%A1cio_Ribeiro&amp;action=edit"&gt;Grácio Ribeiro&lt;/a&gt; (&lt;a class="new" title="1939" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1939&amp;amp;action=edit"&gt;1939&lt;/a&gt;). Novela ho estilu autobiográfiku, konta aventura oioin husi joven &lt;a class="new" title="Komunismu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Komunismu&amp;action=edit"&gt;komunista&lt;/a&gt; ida ne’ebé hetan deportasaun mai &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; tanba halo atividade polítika hasoru rejime &lt;a class="new" title="Faxismo" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Faxismo&amp;amp;action=edit"&gt;faxista&lt;/a&gt; iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;, ne’ebé iha-ne’e hala’o istória-domin ida ho nia nona naran Caiúru. Maski nia hatudu simpatia ba ema ne’ebé hetan kondenasaun ba serbisu todan no ba revoltozu sira husi &lt;a title="Manufahi" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Manufahi"&gt;Manufahi&lt;/a&gt;, no nia sente orgullu tanba nia la baku nia mainatu sira, la hanesan nia kamarada sira ne’ebé toman baku kriadu, maibé nia situasaun di’ak liu nu’udar ema-mutin halo nia haluha nia ideolojia polítika, no nia mós komesa halo hanesan na’i-boot ida ne’ebé bele deside kona-ba ema ki’ik rain-na’in nia vida. Livru ida-ne’e dokumentu &lt;a class="new" title="Sosiolojia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sosiolojia&amp;action=edit"&gt;sosiolójiku&lt;/a&gt; interesante tebes, ne’ebé hatudu aspetu oioin husi sosiedade iha tempu ne’ebá, porezemplu oinsá maka nia sosa nona ida – ne’ebé nia folin baratu liu duké kuda ida ne’ebé nia mós sosa.&lt;br /&gt;Nona sira sai hanesan asuntu ne’ebé mosu beibeik iha &lt;a class="new" title="Literatura" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Literatura&amp;amp;action=edit"&gt;literatura&lt;/a&gt; hakerek husi ema-&lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;metrópole&lt;/a&gt; sira, kala tanba nona sira banesan parte husi sosiedade iha-ne’e ke sira hakbesik liután, no feto-raan hirak-ne’e sai hanesan janela ba mundu &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; nian ba sira-nia "la'en" malae. &lt;a class="new" title="Grácio Ribeiro" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Gr%C3%A1cio_Ribeiro&amp;action=edit"&gt;Grácio Ribeiro&lt;/a&gt; sei hakerek tan kona-ba deportadu sira-nia moris iha romanse ida ne’ebé nia sei publika ikusmai: &lt;em&gt;Deportados&lt;/em&gt; (1972).&lt;br /&gt;&lt;a id="Literatura_p.C3.B3s-koloni.C3.A1l" name="Literatura_p.C3.B3s-koloni.C3.A1l"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Literatura pós-koloniál&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Tama ona ba korrente literatura pós-koloniál, ho krítika maka’as ba kolonializmu nia hahalok aat, ami temi &lt;em&gt;Corpo colonial&lt;/em&gt; husi &lt;a class="new" title="Joana Ruas" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Joana_Ruas&amp;amp;action=edit"&gt;Joana Ruas&lt;/a&gt; (&lt;a class="new" title="1981" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1981&amp;action=edit"&gt;1981&lt;/a&gt;), romanse femininu loos, ke konta dalan Alitia nian, alferes milisianu nia feen be tuir nia la’en mai &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt;, kolónia ne’ebé dook to’o ema barak haluha tiha, fatin ne’ebé &lt;a class="new" title="Funu koloniál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Funu_koloni%C3%A1l&amp;amp;action=edit"&gt;funu koloniál&lt;/a&gt; la to’o no militár sira-nia inimigu boot maka tédiu de’it (katak sira baruk tanba sira la iha buat ida hodi halo no sira-nia moris loroloron nian maten hela). Ita bele hateten katak ne’e livru ida susar atu lee, ne’ebé interrompe beibeik nia istória ho monólogu &lt;a class="new" title="Filozofia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Filozofia&amp;action=edit"&gt;filozófiku&lt;/a&gt; naruk ka diálogu ne’ebé la hanesan realidade kona-ba kestaun ezistensiál oioin, maibé hatudu mós quadru interesante ida kona-ba tropa sira-nia feen ke hela iha illa ne’e sha &lt;a class="new" title="Azia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Azia&amp;amp;action=edit"&gt;Azia&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Oseania" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Oseania&amp;action=edit"&gt;Oseania&lt;/a&gt; nia klaran no mós kona-ba kondisaun feto nian. Ne’e mós romanse ida kona-ba lakon neon, traisaun no moris ne’ebé la haksolok no la kompletu. Nia istória ko’alia kona-ba oinsá maka protagonista hakbesik ba Manucodiata, feto-raan prostituta timoroan ne’ebé Alitia nia la’en bá beibeik ho nia, no livru ne’e mós hatudu situasaun foun ida iha relasaun husi metropolitanu sira ho feto balu iha-ne’e.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="hatais tuir Timor-Leste nia lisan ka kultura" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Bunak_from_Bobonaro.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/40/Bunak_from_Bobonaro.jpg"&gt;hatais tuir Timor-Leste nia lisan ka kultura&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Livru ida ne'ebé kontráriu loos ba literatura koloniál maka &lt;em&gt;Uma deusa no "inferno" de Timor&lt;/em&gt;, husi &lt;a class="new" title="Francisco A. Gomes" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Francisco_A._Gomes&amp;action=edit"&gt;Francisco A. Gomes&lt;/a&gt; (&lt;a title="1980" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1980"&gt;1980&lt;/a&gt;). Livru ida-ne’e tama ba estilu ida ne’ebé ita bele hanaran "literatura arrependimentu nian", buka de’it atu hatún buat hotu ne’ebé &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; nian no iha mós personajen timoroan barak (liuliu feto) revolusionáriu ho ema barak mak tuir sira, maibé anakróniku (katak la tuir realidade tebes otas ne’ebá nian), inventa de’it no la haree ba situasaun istórika no sosiál loloos iha tempu ne’ebé nia asaun la’o.&lt;br /&gt;Kaer fila fali asuntu uluk, ita hetan &lt;em&gt;A nona do Pinto Brás (Novela Timorense)&lt;/em&gt; (&lt;a class="new" title="1992" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1992&amp;amp;action=edit"&gt;1992&lt;/a&gt;), &lt;a class="new" title="Filipe Ferreira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Filipe_Ferreira&amp;action=edit"&gt;Filipe Ferreira&lt;/a&gt; maka asina livru ne’e.&lt;br /&gt;&lt;a id="Poezia" name="Poezia"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Poezia&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Tuirmai ita haksoit tama ba mundu poezia nian, agora husi hakerek-na’in timoroan sira. Husi sira-ne’e ida ne’ebé importante liu maka &lt;a class="new" title="Fernando Sylvan" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fernando_Sylvan&amp;amp;action=edit"&gt;Fernando Sylvan&lt;/a&gt; karik. Ne’e naran literáriu husi Abílio Leopoldo Motta-Ferreira. Maski nia bá hela metin iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; bainhira sei labarik, nia laran nunka hadook husi nia rain-inan, ne’ebé sai beibeik asuntu ba nia poezia, hamutuk ho tema universál liu hanesan hahi’i domin ka feto ne’ebé nia hadomi. Intelektuál badinas, durante tinan barak nia laran nia sai Prezidente &lt;a class="new" title="Sociedade da Língua Portuguesa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sociedade_da_L%C3%ADngua_Portuguesa&amp;action=edit"&gt;Sociedade da Língua Portuguesa&lt;/a&gt; nian. Nia knaar poétiku kuaze hotu-hotu tau hamutuk iha livru &lt;em&gt;A Voz Fagueira de Oan Tímor&lt;/em&gt; (&lt;a class="new" title="1993" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1993&amp;amp;action=edit"&gt;1993&lt;/a&gt;).&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Fernando Sylvan" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fernando_Sylvan&amp;action=edit"&gt;Fernando Sylvan&lt;/a&gt; ne’e inklui mós iha koletánea husi poeta timoroan sira &lt;em&gt;Enterrem meu coração no Ramelau &lt;/em&gt;(&lt;a class="new" title="1982" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1982&amp;amp;action=edit"&gt;1982&lt;/a&gt;), ne’ebé publika iha &lt;a title="Luanda" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Luanda"&gt;Luanda&lt;/a&gt;, &lt;a title="Angola" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt;, husi &lt;a class="new" title="União de Escritores Angolanos" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Uni%C3%A3o_de_Escritores_Angolanos&amp;action=edit"&gt;União de Escritores Angolanos&lt;/a&gt;, hamutuk ho &lt;a class="new" title="José Alexandre Gusmão" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Alexandre_Gusm%C3%A3o&amp;amp;action=edit"&gt;José Alexandre Gusmão&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Jorge Lautén" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jorge_Laut%C3%A9n&amp;action=edit"&gt;Jorge Lautén&lt;/a&gt;, no sira balu tan ne’ebé hakerek ladún kapás, no tempu halo ita haluha sira-nia naran.&lt;br /&gt;Kazu rua iha poezia Timór nian ne’ebé reprezenta loos literatura ne’ebé tama ba ideolojia &lt;a title="Polítika" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Pol%C3%ADtika"&gt;polítika&lt;/a&gt; ruma nia laran maka &lt;a class="new" title="Borja da Costa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Borja_da_Costa&amp;amp;action=edit"&gt;Borja da Costa&lt;/a&gt; (inklui mós iha koletánea UEA nian), iha "karuk" revolusionária, no mós &lt;a class="new" title="Jorge Barros Duarte" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jorge_Barros_Duarte&amp;action=edit"&gt;Jorge Barros Duarte&lt;/a&gt;, iha “kuanan” reasionária.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Xanana Gusmão: poeta no prezidente" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:President_gusmao.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:President_gusmao.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;a title="Xanana Gusmão" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Xanana_Gusm%C3%A3o"&gt;Xanana Gusmão&lt;/a&gt;: &lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:President_gusmao.jpg"&gt;poeta no prezidente&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Ami temi tiha ona &lt;a class="new" title="José Alexandre Gusmão" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Alexandre_Gusm%C3%A3o&amp;amp;action=edit"&gt;José Alexandre Gusmão&lt;/a&gt;, ne’ebé ema konese liu ho naran &lt;a title="Xanana Gusmão" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Xanana_Gusm%C3%A3o"&gt;Xanana Gusmão&lt;/a&gt;, agora ne’e daudaun &lt;a class="new" title="Prezidente Repúblika nian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Prezidente_Rep%C3%BAblika_nian&amp;action=edit"&gt;Prezidente Repúblika nian&lt;/a&gt;, publika iha &lt;a class="new" title="1998" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1998&amp;amp;action=edit"&gt;1998&lt;/a&gt; &lt;em&gt;Mar Meu – Poemas e pinturas&lt;/em&gt;, ne’ebé hakerek bainhira nia dadur hela. Hakerek-na’in husi &lt;a title="Mosambike" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Mosambike"&gt;Mosambike&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Mia Couto" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mia_Couto&amp;action=edit"&gt;Mia Couto&lt;/a&gt; dehan iha lia-maklokek: "N'o iha página hirak-ne’e ha’u konfirma: Liuhosi mane ida nia liman maka hakerek &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt;. Livru ida &lt;a title="Xanana Gusmão" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Xanana_Gusm%C3%A3o"&gt;Xanana Gusmão&lt;/a&gt; nian la hanesan livru baibain. Liuhosi ninia letra ita sente katakpovu ida tomak, nasaun ida, maka ko’alia. Iha-ne’ebá la’ós de’it poezia maibé iha mós epopeia povu ida nian, eroízmu ne’ebé ita hakarak koko, utopia ne’ebé ita hakarak atu sai ita-nian".&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="João Aparício" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jo%C3%A3o_Apar%C3%ADcio&amp;amp;action=edit"&gt;João Aparício&lt;/a&gt; mós naran ida ne’ebé ita labele haluha, ho livru-poezia rua ne’ebé publika tiha ona husi Editorial Caminho, &lt;em&gt;A janela de Timor&lt;/em&gt; no &lt;em&gt;Uma casa e duas vacas&lt;/em&gt;. Ida tan, ho &lt;a class="new" title="Pseudónimu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Pseud%C3%B3nimu&amp;action=edit"&gt;pseudónimu&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Kay Shaly Rakmabean" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kay_Shaly_Rakmabean&amp;amp;action=edit"&gt;Kay Shaly Rakmabean&lt;/a&gt;, publika husi Real Associação de Braga, ho títulu &lt;em&gt;Versos do Oprimido &lt;/em&gt;(&lt;a class="new" title="1995" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1995&amp;action=edit"&gt;1995&lt;/a&gt;).&lt;br /&gt;Liutiha &lt;a class="new" title="Masakre iha Santa Krús" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Masakre_iha_Santa_Kr%C3%BAs&amp;amp;action=edit"&gt;Masakre iha Santa Krús&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Abé Barreto" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ab%C3%A9_Barreto&amp;action=edit"&gt;Abé Barreto&lt;/a&gt; aproveita nia prezensa iha &lt;a class="new" title="Kanadá" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kanad%C3%A1&amp;amp;action=edit"&gt;Kanadá&lt;/a&gt; ho programa troka-malu ba estudante universitáriu sira, no nia husu azilu polítiku, depois nia sai kantór-intervensaun hamutuk ho ativista kanadianu &lt;a class="new" title="Aloz MacDonald" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Aloz_MacDonald&amp;action=edit"&gt;Aloz MacDonald&lt;/a&gt;. &lt;a class="new" title="Abé Barreto" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ab%C3%A9_Barreto&amp;amp;action=edit"&gt;Abé Barreto&lt;/a&gt; publika iha &lt;a title="Olanda" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Olanda"&gt;Olanda&lt;/a&gt; iha &lt;a class="new" title="1995" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1995&amp;action=edit"&gt;1995&lt;/a&gt; &lt;em&gt;Menari Mengelilingi Planet Bumi&lt;/em&gt; (Dansa hale’u Planeta Terra), poezia ho &lt;a class="new" title="Lia-indonézia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-indon%C3%A9zia&amp;amp;action=edit"&gt;lia-indonézia&lt;/a&gt;, no iha &lt;a class="new" title="1996" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1996&amp;action=edit"&gt;1996&lt;/a&gt;, iha &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt;, &lt;em&gt;Come with me singing in a choir&lt;/em&gt; (Mai ho ha’u kanta iha koru ida).&lt;br /&gt;Iha mós hakerek-na’in foin-sa’e timoroan seluk tan ne’ebé hato’o sira-nia sentimentus liuhosi poezia, balu publika tiha ona livru, balu ho poema namkari iha jornál no boletin oioin. Ami temi ema na’in-rua: &lt;a class="new" title="Crisódio Araújo" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Cris%C3%B3dio_Ara%C3%BAjo&amp;amp;action=edit"&gt;Crisódio Araújo&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Celso Oliveira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Celso_Oliveira&amp;action=edit"&gt;Celso Oliveira&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Poeta ida ne’ebé, maski nia ema-&lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;, hakbesik loos ba &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; no ba timoroan sira, nia hakerek kapás tebetebes, maka &lt;a title="Ruy Cinatti" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Ruy_Cinatti"&gt;Ruy Cinatti&lt;/a&gt;. Poeta, agrónomu, antropólogu, botániku, ninia knaar belar no ema barak koiiese ona, inklui livru hirak-ne’e: Não Somos Deste Mundo (1941), Poemas Escolhidos (1951), O Livro do Nómada Meu Amigo (1966), Sete Septetos (1967), Borda d’Agua (1970), Uma Sequência Timorense (1970), Cravo Singular (1974), Timor – Amor (1974), O A Fazer, Faz-se (1976), Poemas (1981), Manhã Imensa (1982) no Um Cancioneiro para Timor (1996).&lt;br /&gt;&lt;a id="Romanse" name="Romanse"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Romanse&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Hakerek-na’in timoroan ladún barak hala’o knaar hakerek romanse. &lt;a class="new" title="Ponte Pedrinha" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ponte_Pedrinha&amp;amp;action=edit"&gt;Ponte Pedrinha&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Pseudónimu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Pseud%C3%B3nimu&amp;action=edit"&gt;pseudónimu&lt;/a&gt; literáriu Henrique Borges nian, hakerek &lt;em&gt;Andanças de um Timorense&lt;/em&gt;, ne’ebé publika iha &lt;a class="new" title="1998" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1998&amp;amp;action=edit"&gt;1998&lt;/a&gt;. Poeta &lt;a title="Mosambike" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Mosambike"&gt;mosambikanu&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="José Craveirinha" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_Craveirinha&amp;action=edit"&gt;José Craveirinha&lt;/a&gt; hakerek iha lia-maklokek: "Tristeza boot katak hananu kmanek hanesan ne’e hamosu testu natoon ida-ne’e. Natoon no umilde maibé sinseru loos. Sinseru no Boot!”. Epizódiu importante iha estrutura haktuir nian ne’e bainhira kazál joven Kotená no Kêti-Kia la respeita lisan antigu ema-&lt;a class="new" title="Ataúru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ata%C3%BAru&amp;amp;action=edit"&gt;ataúru&lt;/a&gt; sira-nian, tuir lisan ida-ne’e noiva iha kalan-kaben la hamutuk ho nia noivu maibé toba fali ho nia noivu nia tiu.&lt;br /&gt;Iha pozisaun aas liu, ita hetan &lt;a class="new" title="Luís Cardoso" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lu%C3%ADs_Cardoso&amp;action=edit"&gt;Luís Cardoso&lt;/a&gt;, autór timoroan ne’ebé hakerek kapás liu hotu, publika tiha ona romanse tolu, aleinde kolabora iha jornál no revista oioin.&lt;br /&gt;&lt;em&gt;Crónica de uma travessia – A época do ai-dik-funam&lt;/em&gt; (&lt;a class="new" title="1997" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&amp;amp;action=edit"&gt;1997&lt;/a&gt;) ne’e haktuir nia moris rasik no akompana mós Istória ikusliu &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; nian no ko’alia kona-ba dalan oioin ne’ebé autór ho nia aman la’o, iha ita-nia rain, iha rain seluk no mós dalan iha sira-nia vida rasik. Buat hirak-ne’e hotu akontese iha mundu lulik ne’ebé iha &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; mós ukun Istória, ka ema sira-nia hanoin kona-ba Istória.&lt;br /&gt;&lt;em&gt;Olhos de Coruja, Olhos de Gato Bravo&lt;/em&gt; (&lt;a class="new" title="2001" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=2001&amp;action=edit"&gt;2001&lt;/a&gt;) tama kle’an liután ba mundu lulik ida-ne’e, no nia bá buka mitu fundamentál povu Timór nian, hanesan sira ne’ebé ko’alia kona-ba revolta &lt;a title="Manufahi" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Manufahi"&gt;Manufahi&lt;/a&gt; nian.&lt;br /&gt;Iha &lt;em&gt;A última morte do Coronel Santiago&lt;/em&gt; (&lt;a class="new" title="2003" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=2003&amp;amp;action=edit"&gt;2003&lt;/a&gt;) nia uza didi’ak téknika haktuir nian enkuantu nia konta daudaun hahalok husi personajen oioin ne’ebé inklui mós hakerek-na’in ida alter ego husi autór, ne’ebé nia laran monu ba personajen feto prinsipál husi autór nia romanse ikus. Majia no lulik husi fiar sobrenaturál &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; nian kahur ho ironia típika husi &lt;a class="new" title="Luís Cardoso" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lu%C3%ADs_Cardoso&amp;action=edit"&gt;Luís Cardoso&lt;/a&gt;, ne’ebé mós temi dala barak ambiente, livru no referénsias husi intelektuál balu husi karuk moderna &lt;a class="new" title="Europa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Europa&amp;amp;action=edit"&gt;Europa&lt;/a&gt; nian.&lt;br /&gt;&lt;a name=".22Literatura-den.C3.BAnsia.22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;"Literatura-denúnsia"&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Sees dala ida tan husi área livru timoroan sira nian, iha livru rua ne’ebé ita tenke temi iha-ne'e, no ita bele hanaran nu’udar “literatura-denúnsia”.&lt;br /&gt;&lt;em&gt;Saksi Mata&lt;/em&gt; (Sasin-Matan), istória-ki’ik lubun ida ne’ebé akontese iha tempu be &lt;a title="Indonézia" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Indon%C3%A9zia"&gt;Indonézia&lt;/a&gt; sei hanehan ita-nia rain, hakerek husi &lt;a class="new" title="Seno Gumira Ajidarma" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Seno_Gumira_Ajidarma&amp;action=edit"&gt;Seno Gumira Ajidarma&lt;/a&gt;, hakerek-na’in importante tebetebes iha jerasaun ikusliu literatura &lt;a title="Indonézia" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Indon%C3%A9zia"&gt;Indonézia&lt;/a&gt; nian. &lt;a class="new" title="Seno Gumira Ajidarma" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Seno_Gumira_Ajidarma&amp;amp;action=edit"&gt;Ajidarma&lt;/a&gt; publika uluk istória-ki’ik hirak-ne’e iha jornál oioin iha rain ne’ebá, liutiha boot sira hasai nia husi ninia serbisu iha revista Jakarta Jakarta tanba nia fó-sai notísias kona-ba &lt;a class="new" title="Masakre iha Santa Krús" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Masakre_iha_Santa_Kr%C3%BAs&amp;action=edit"&gt;Masakre iha Santa Krús&lt;/a&gt; (iha 12 Novembru 1991). Editora ki’ikoan, Bentang Budaya, maka publika edisaun dahuluk nu’udar livru iha tinan 1994 nia laran. &lt;a class="new" title="Timor Aid" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Timor_Aid&amp;amp;action=edit"&gt;Timor Aid&lt;/a&gt; atu publika livru ida-ne’e iha &lt;a title="Lia-tetun" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-tetun"&gt;lia-tetun&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Livru ida tan ne’ebé dada ita-nia atensaun maka &lt;em&gt;A redundância da coragem&lt;/em&gt; husi &lt;a class="new" title="Timothy Mo" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Timothy_Mo&amp;action=edit"&gt;Timothy Mo&lt;/a&gt;, ne’ebé publika orijinalmente iha &lt;a class="new" title="Lia-inglés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-ingl%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;lia-inglés&lt;/a&gt; iha &lt;a class="new" title="1991" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1991&amp;action=edit"&gt;1991&lt;/a&gt;. Autór ne’e nia inan ema-&lt;a class="new" title="Inglaterra" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Inglaterra&amp;amp;action=edit"&gt;Inglaterra&lt;/a&gt; no nia aman ema-&lt;a class="new" title="Kantaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kantaun&amp;action=edit"&gt;Kantaun&lt;/a&gt; iha &lt;a title="Xina" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Xina"&gt;Xina&lt;/a&gt;. Nia konsege konta loloos kona-ba sociedade &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; nian iha tempu ikusliu iha administrasaun portugeza, depois oinsá maka durante tinan balu populasaun barak hela iha foho no funu iha ai-laran hasoru invazór, no tuirmai kona-ba vida ba sira ne’ebé rende ka bapa sira kaptura. Buat hirak ne’e hotu haktuir husi narradór Adoph Ng nia lian ne’ebé uza beibeik lia-soen; nia ema-Xina timoroan, &lt;a class="new" title="Omoseksualidade" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Omoseksualidade&amp;action=edit"&gt;omoseksuál&lt;/a&gt; no mane husi mundu boot iha li’ur ne’ebé sente nafatin nu’udar malaik ida iha nia rain tanba nia aman haruka nia bá estuda iha universidade iha &lt;a class="new" title="Toronto" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&amp;amp;action=edit"&gt;Toronto&lt;/a&gt;, iha &lt;a class="new" title="Kanadá" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kanad%C3%A1&amp;action=edit"&gt;Kanadá&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;a id="Futuru" name="Futuru"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Futuru&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Literatura ne’ebé hakerek husi timoroan sira baibain uza de’it &lt;a title="Lia-portugés" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-portug%C3%A9s"&gt;lia-portugés&lt;/a&gt;, uitoan de’it maka lae. Sira haree katak rezisténsia, identidade no nasionalidade mós liuhosi &lt;a title="Lia-portugés" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-portug%C3%A9s"&gt;lia-portugés&lt;/a&gt;. Ami fiar katak jerasaun agora ne’e daudaun, ne’ebé hahú ona atu kore an husi presaun kulturál ne’ebé hetan durante tinan barak bainhira tenke dekór de’it Pancasila ho &lt;a class="new" title="Lia-indonézia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-indon%C3%A9zia&amp;amp;action=edit"&gt;lia-indonézia&lt;/a&gt;, sei hamosu la kleur mós &lt;a class="new" title="Literatura" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Literatura&amp;action=edit"&gt;literatura&lt;/a&gt; foun ida buras iha &lt;a title="Lia-tetun" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-tetun"&gt;lia-tetun&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;a id="Bibliografia" name="Bibliografia"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Bibliografia&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Esperança, João Paulo T. – &lt;em&gt;Haree liu de’it ba literatura kona-ba Timór&lt;/em&gt;, in: «Várzea de Letras – Jornal literário do Departamento de Língua Portuguesa da UNTL», Díli (Timor-Leste), (nº 08), Setembro 2004, p. 2-3&lt;br /&gt;Esperança, João Paulo T. - &lt;em&gt;Um brevíssimo olhar sobre a Literatura de Timor&lt;/em&gt;, in: «Mealibra – Revista de Cultura», Viana do Castelo (Portugal), Centro Cultural do Alto Minho, série 3 (16), Verão 2005, p. 131-134&lt;br /&gt;Esperança, João Paulo T. – &lt;em&gt;Peneer meselo laa Literatura kidia-laa Timór&lt;/em&gt;, in: «Várzea de Letras – Jornal literário do Departamento de Língua Portuguesa da UNTL», Díli (Timor-Leste), Dezembro 2005, p. 3-4&lt;br /&gt;Esperança, João Paulo Tavares et al – &lt;em&gt;O que é a lusofonia/ Saída maka luzofonia&lt;/em&gt;. Díli, Instituto Camões, 2005&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Ligasaun_ba_li.27ur" name="Ligasaun_ba_li.27ur"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Ligasaun ba li'ur&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.instituto-camoes.pt/cvc/oceanoculturas/09.html" href="http://www.instituto-camoes.pt/cvc/oceanoculturas/09.html" rel="nofollow"&gt;Fernando Sylvan&lt;/a&gt; - ho portugés&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://br.geocities.com/poesiaeterna/poetas/timor/xananagusmao.htm" href="http://br.geocities.com/poesiaeterna/poetas/timor/xananagusmao.htm" rel="nofollow"&gt;Poesia eterna – Xanana Gusmão&lt;/a&gt; - ho portugés&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.instituto-camoes.pt/revista/revista14p.htm" href="http://www.instituto-camoes.pt/revista/revista14p.htm" rel="nofollow"&gt;O Timor de Ruy Cinatti&lt;/a&gt; - ho portugés&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.espacoacademico.com.br/018/18eva.htm" href="http://www.espacoacademico.com.br/018/18eva.htm" rel="nofollow"&gt;A língua da travessia – Luís Cardoso&lt;/a&gt; - ho portugés&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.freewebs.com/jpesperanca/index.htm" href="http://www.freewebs.com/jpesperanca/index.htm" rel="nofollow"&gt;Textos sobre Timor e outros amores&lt;/a&gt; - testu oioin kona-ba literatura no kultura Timór nian, hakerek ho tetun, tokodede no mós portugés.&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://jpesperanca.blogspot.com" href="http://jpesperanca.blogspot.com/" rel="nofollow"&gt;Hanoin oin-oin&lt;/a&gt; - blog ne'ebé hakerek ho portugés no tetun (no dala ruma tokodede) kona-ba asuntu oin-oin Timór nian, inklui mós literatura. &lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Literatura_tim%C3%B3r"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Literatura_tim%C3%B3r&lt;/a&gt;"&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Special:Categories" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Categories&amp;amp;article=Literatura_tim%C3%B3r"&gt;Categories&lt;/a&gt;: &lt;a title="Category:Timór Lorosa'e" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Category:Tim%C3%B3r_Lorosa%27e"&gt;Timór Lorosa'e&lt;/a&gt;  &lt;a title="Category:Literatura" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Category:Literatura"&gt;Literatura&lt;/a&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116028711299272778?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116028711299272778/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116028711299272778' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028711299272778'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028711299272778'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/literatura-timr.html' title='Literatura timór'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116028633127215957</id><published>2006-10-08T14:43:00.000+09:00</published><updated>2006-10-08T14:45:31.283+09:00</updated><title type='text'>Geoffrey Hull</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Geoffrey Hull&lt;/strong&gt; ne’e linguístika-na’in ida ne’ebé importante tebetebes ba &lt;a class="new" title="Istória" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ist%C3%B3ria&amp;action=edit"&gt;Istória&lt;/a&gt; dezenvolvimentu &lt;a title="Tetun" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tetun"&gt;tetun&lt;/a&gt; nian.&lt;br /&gt;Hori uluk iha &lt;a class="new" title="Istória" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ist%C3%B3ria&amp;amp;action=edit"&gt;Istória&lt;/a&gt; umanidade nian sempre iha lian oioin ne’ebé aas liu duké sira seluk tan, ne’e beibeik tanba razaun polítika ka militár nian. Lian sira-ne’ebé sira-nia makdalen hela iha dominasaun ka &lt;a class="new" title="Kolonizasaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kolonizasaun&amp;action=edit"&gt;kolonizasaun&lt;/a&gt; okos la hetan biban atu buras no sai modernu (ho lian barak ne’e akontese durante atus wa’in nia laran), liuliu ba lian hirak-ne’ebé sira-nia ko’alia-na’in seidauk iha tradisaun hakerek nian. Ne’e akontese la’ós de’it iha &lt;a class="new" title="Mundu Datoluk" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mundu_Datoluk&amp;amp;action=edit"&gt;Mundu Datoluk&lt;/a&gt;, maibé mós ho lian ne’ebé ukun-na’in balu hanehan iha &lt;a class="new" title="Europa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Europa&amp;action=edit"&gt;Europa&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Situasaun ida-ne’e hahú nakfila ba lian barak iha &lt;a class="new" title="Sékulu XIX" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A9kulu_XIX&amp;amp;action=edit"&gt;sékulu XIX&lt;/a&gt;, ba dalen barak tan ne’e mosu de’it depoizde otas ukun-rasik an nian iha rain oioin, liutiha &lt;a class="new" title="Funu Mundiál Daruak" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Funu_Mundi%C3%A1l_Daruak&amp;action=edit"&gt;Funu Mundiál Daruak&lt;/a&gt;. Iha kazu barak liu, esforsu ba estudu, padronizasaun no dezenvolvimentu ba lian ida iha ema uitoan ka ema ida de’it ne’ebé maka sai matadalan, &lt;a class="new" title="Intelektuál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Intelektu%C3%A1l&amp;amp;action=edit"&gt;intelektuál&lt;/a&gt; ida ne’ebé matenek loos no badinas tebetebes. Nune’e, ita la bele haluha knaar fundamentál husi &lt;a class="new" title="Koldo Mitxelena" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Koldo_Mitxelena&amp;action=edit"&gt;Koldo Mitxelena&lt;/a&gt; ba lia-&lt;a class="new" title="Euskara" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Euskara&amp;amp;action=edit"&gt;euskara&lt;/a&gt; (ka lia-basku, iha &lt;a title="España" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Espa%C3%B1a"&gt;España&lt;/a&gt;), husi &lt;a class="new" title="Eliezer Ben Yehuda" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Eliezer_Ben_Yehuda&amp;action=edit"&gt;Eliezer Ben Yehuda&lt;/a&gt; ba lia-&lt;a class="new" title="Ebraiku" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ebraiku&amp;amp;action=edit"&gt;ebraiku&lt;/a&gt; (&lt;a class="new" title="Israél" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Isra%C3%A9l&amp;action=edit"&gt;Israél&lt;/a&gt;), husi &lt;a class="new" title="Ivar Aasen" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ivar_Aasen&amp;amp;action=edit"&gt;Ivar Aasen&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Knud Knudsen" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Knud_Knudsen&amp;action=edit"&gt;Knud Knudsen&lt;/a&gt; ba lia-&lt;a class="new" title="Noruegés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Norueg%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;noruegés&lt;/a&gt;, husi &lt;a class="new" title="Johannes Aavik" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Aavik&amp;action=edit"&gt;Johannes Aavik&lt;/a&gt; ba lia-&lt;a class="new" title="Estóniu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Est%C3%B3niu&amp;amp;action=edit"&gt;estóniu&lt;/a&gt;, husi &lt;a class="new" title="Taras Shevchenko" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Taras_Shevchenko&amp;action=edit"&gt;Taras Shevchenko&lt;/a&gt; ba lia-&lt;a class="new" title="Ukranianu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ukranianu&amp;amp;action=edit"&gt;ukranianu&lt;/a&gt;... Hanesan de’it, importante tebes Geoffrey Hull nia knaar iha investigasaun no promosaun lia-tetun nian – no mós ba lian seluk &lt;a class="new" title="Timór Lorosa’e" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Tim%C3%B3r_Lorosa%E2%80%99e&amp;action=edit"&gt;Timór Lorosa’e&lt;/a&gt; nian. Linguístika-na’in duni – no ita uza liafuan ne’e ho nia arti kompletu no furak liu – Profesór Doutór Hull ne’e maka hanesan ema ne’ebé ita baibain hanaran jéniu (matenek-na’in) ida. Nia moris iha família ida ne’ebé raan-kahur ho ema husi fatin no lian oioin: husi &lt;a class="new" title="Inglaterra" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Inglaterra&amp;amp;action=edit"&gt;Inglaterra&lt;/a&gt;, husi &lt;a class="new" title="Eskósia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Esk%C3%B3sia&amp;action=edit"&gt;Eskósia&lt;/a&gt;, husi &lt;a title="Itália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/It%C3%A1lia"&gt;Itália&lt;/a&gt;, &lt;a title="Malta" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Malta"&gt;Malta&lt;/a&gt; no &lt;a title="Fransa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Fransa"&gt;Fransa&lt;/a&gt;. Família inan nian mós hela iha rai-&lt;a class="new" title="Ejitu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ejitu&amp;amp;action=edit"&gt;Ejitu&lt;/a&gt; durante jerasaun tolu. Bainhira nia sei labarik nia rona iha uma, aleinde &lt;a class="new" title="Lia-inglés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-ingl%C3%A9s&amp;action=edit"&gt;lia-inglés&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-italianu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-italianu&amp;amp;action=edit"&gt;lia-italianu&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-maltés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-malt%C3%A9s&amp;action=edit"&gt;lia-maltés&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-fransés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-frans%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;lia-fransés&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-árabe" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-%C3%A1rabe&amp;action=edit"&gt;lia-árabe&lt;/a&gt; no mós &lt;a class="new" title="Lia-gregu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-gregu&amp;amp;action=edit"&gt;lia-gregu&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Ninia domin ba livru no &lt;a class="new" title="Linguístika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lingu%C3%ADstika&amp;action=edit"&gt;linguístika&lt;/a&gt; mosu bainhira nia sei ki’ikoan, nia hahú aprende &lt;a class="new" title="Latín" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lat%C3%ADn&amp;amp;action=edit"&gt;latín&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Españól" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Espa%C3%B1%C3%B3l&amp;action=edit"&gt;españól&lt;/a&gt; kuandu nia sei adolexente, no mós &lt;a class="new" title="Portugés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Portug%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;portugés&lt;/a&gt; uitoan husi ema-&lt;a class="new" title="Goa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Goa&amp;action=edit"&gt;Goa&lt;/a&gt; sira balu ne’ebé hela iha &lt;a class="new" title="Sídnei" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%ADdnei&amp;amp;action=edit"&gt;Sídnei&lt;/a&gt;. Iha Universidade Sídnei nian, nia estuda linguístika istórika no komparativa, no sai especialista kona-ba lian románika no séltika sira. Depois nia arranka ba &lt;a title="Itália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/It%C3%A1lia"&gt;Itália&lt;/a&gt;, atu hala’o investigasaun iha rai-laran ba nia teze-&lt;a class="new" title="Doutoramentu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Doutoramentu&amp;action=edit"&gt;doutoramentu&lt;/a&gt; iha tinan 1982 kona-ba análize diakrónika dialetu galo-romanse sira-nian iha Itália Norte no iha kantaun Grisons iha rai-&lt;a title="Suisa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Suisa"&gt;Suisa&lt;/a&gt;. Nia hanorin filolojia séltika no lian séltika moderna oioin (lia-gaéliku husi &lt;a title="Irlanda" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Irlanda"&gt;Irlanda&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-galés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-gal%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;lia-galés&lt;/a&gt; husi rai-&lt;a class="new" title="Gales" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Gales&amp;action=edit"&gt;Gales&lt;/a&gt;, kórniku husi rai-&lt;a class="new" title="Kornualla" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kornualla&amp;amp;action=edit"&gt;Kornualla&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Lia-bretaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-bretaun&amp;action=edit"&gt;lia-bretaun&lt;/a&gt; husi &lt;a title="Fransa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Fransa"&gt;Fransa&lt;/a&gt;) iha Universidade Sídnei (&lt;a class="new" title="1988" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1988&amp;amp;action=edit"&gt;1988&lt;/a&gt;-&lt;a class="new" title="1992" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1992&amp;action=edit"&gt;1992&lt;/a&gt;) no nia fó aula i halo konferénsia barak kona-ba &lt;a class="new" title="Lia-italianu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-italianu&amp;amp;action=edit"&gt;lia-italianu&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-fransés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-frans%C3%A9s&amp;action=edit"&gt;lia-fransés&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-oksitanu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-oksitanu&amp;amp;action=edit"&gt;lia-oksitanu&lt;/a&gt; (husi &lt;a title="Fransa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Fransa"&gt;Fransa&lt;/a&gt;), &lt;a class="new" title="Latín" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lat%C3%ADn&amp;action=edit"&gt;latín&lt;/a&gt; medievál no dialektolojia &lt;a class="new" title="Lia-italianu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-italianu&amp;amp;action=edit"&gt;lia-italianu&lt;/a&gt; nian iha Universidade australiana oioin (&lt;a class="new" title="Melbourne" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Melbourne&amp;action=edit"&gt;Melbourne&lt;/a&gt;, Latrobe, Wollongong). Nia iha sertifikadu-kualifikasaun nu’udar tradutór ba &lt;a class="new" title="Lia-fransés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-frans%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;lia-fransés&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-italianu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-italianu&amp;action=edit"&gt;lia-italianu&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-españól" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-espa%C3%B1%C3%B3l&amp;amp;action=edit"&gt;lia-españól&lt;/a&gt;, &lt;a title="Lia-portugés" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-portug%C3%A9s"&gt;lia-portugés&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-romenu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-romenu&amp;action=edit"&gt;lia-romenu&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-maltés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-malt%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;lia-maltés&lt;/a&gt;, &lt;a title="Lia-alemaun" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-alemaun"&gt;lia-alemaun&lt;/a&gt;, &lt;a title="Lia-polaku" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-polaku"&gt;lia-polaku&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Lia-ukranianu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-ukranianu&amp;action=edit"&gt;lia-ukranianu&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Lia-latín" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-lat%C3%ADn&amp;amp;action=edit"&gt;lia-latín&lt;/a&gt;. Nia publika livru barak kona-ba lian hirak-ne’e, sei iha mós livru ida kona-ba istória husi reforma litúrjia nian iha &lt;a class="new" title="Kreda Romana" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kreda_Romana&amp;action=edit"&gt;Kreda Romana&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Kreda Lorosa’e" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kreda_Lorosa%E2%80%99e&amp;amp;action=edit"&gt;Kreda Lorosa’e&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Iha tinan 80 nian, bainhira Dom &lt;a class="new" title="Martinho da Costa Lopes" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Martinho_da_Costa_Lopes&amp;action=edit"&gt;Martinho da Costa Lopes&lt;/a&gt; bá vizita &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt;, Geoffrey Hull hirus tebetebes tanba Primeiru Ministru husi ninia rain dehan katak Amu-Bispu ne’e bosok-teen. Ne’e tanba Amu-Bispu fó-hatene iha ne’ebá kona-ba hahalok aat husi okupante indonéziu, maibé Austrália belun di’ak ho Governu &lt;a title="Indonézia" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Indon%C3%A9zia"&gt;Indonézia&lt;/a&gt; nian. Geoffrey Hull deside atu investiga no publika kona-ba saida maka akontese duni iha &lt;a title="Timór Lorosa'e" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r_Lorosa%27e"&gt;Timór Lorosa'e&lt;/a&gt;. Tuirmai nia mós hakarak aprende &lt;a title="Tetun" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tetun"&gt;tetun&lt;/a&gt;, ho tulun husi ema iha komunidade timoroan iha &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt;, no mós ho materiál balu ne’ebé iha ona no nia husu-empresta, hanesan disionáriu &lt;a class="new" title="Rafael das Dores" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Rafael_das_Dores&amp;amp;action=edit"&gt;Rafael das Dores&lt;/a&gt; nian (1907) no tradusaun ba tetun husi &lt;a class="new" title="Evanjellu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Evanjellu&amp;action=edit"&gt;Evanjellu&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Saun Markus" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Saun_Markus&amp;amp;action=edit"&gt;Saun Markus&lt;/a&gt; nian. Tanba la iha materiál modernu ka livru atu hanorin lian ida-ne’e, nia, nu’udar linguista profisionál, rezolve atu hakerek manuál ida hodi hanorin lian ne’e ba malae sira. Husi ne’e mak mosu livru &lt;a class="new" title="Mai kolia tetun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mai_kolia_tetun&amp;action=edit"&gt;Mai kolia tetun&lt;/a&gt;, ne’ebé publika iha tinan 1993, ohin loron hetan tiha ona edisaun dahaat, no sai tiha ona nu’udar ferramenta ida ne’ebé estudante tetun hotu-hotu tenke uza. Bispu australianu ida konvida nia atu hola parte ba komisaun ida ne’ebé buka hatene kona-ba violasaun direitus umanus iha Timór, no tanba ne’e nia biban atu mai iha-ne’e dala rua durante okupasaun nia laran, iha 1994 no 1997, hamutuk ho Amu-Bispu australianu na’in-rua. Hori tinan 90 nian, nia hahú dedika ninia tempu no knaar akadémiku barak atu estuda lian sira Timór nian, no nia publika tiha ona disionáriu tetun-inglés ida, no ida seluk malaiu-tetun nian, ne’ebé serbisu hamutuk ho &lt;a class="new" title="Toni Pollard" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Toni_Pollard&amp;amp;action=edit"&gt;Toni Pollard&lt;/a&gt;, no hakerek mós testu fundamentál barak kona-ba linguístika Timór nian, aleinde livru pedagójiku oioin no deskrisaun &lt;a class="new" title="Mambae" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mambae&amp;action=edit"&gt;mambae&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Suru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Suru&amp;amp;action=edit"&gt;Suru&lt;/a&gt; nian, &lt;a class="new" title="Baikenu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Baikenu&amp;action=edit"&gt;baikenu&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Galolen" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Galolen&amp;amp;action=edit"&gt;galolen&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Waima’a" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Waima%E2%80%99a&amp;action=edit"&gt;waima’a&lt;/a&gt; nian. Iha tinan 1999 nia simu konvite husi &lt;a class="new" title="Nasoins Unidas" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Nasoins_Unidas&amp;amp;action=edit"&gt;Nasoins Unidas&lt;/a&gt; no Komisaun Eleitorál Austrália nian atu tradús dokumentu sira ba votasaun iha referendu independénsia nian, no iha fulan-Agostu 2000 nia maka ko’alia-na’in ne’ebé Xanana Gusmão konvida atu hato’o lian kona-ba “Identidade, Lian no Polítika Edukasionál” iha Kongresu Nasionál CNRT nian. Tanba nia defende maka’as lia-portugés nu’udar lian ofisiál, Embaixada &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt; nian, ne’ebé iha momentu ne’ebá simu nia nu’udar bainaka, tau nia naha iha odamatan. Nia hola parte iha ekipa linguista sira nian ne’ebé iha Institutu Nasionál Linguístika nian hala’o knaar ba padronizasaun &lt;a title="Tetun" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tetun"&gt;tetun&lt;/a&gt; nian. Ninia serbisu ba lian sira Timór Lorosa’e nian importante tebetebes.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Geoffrey_Hull"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Geoffrey_Hull&lt;/a&gt;"&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Special:Categories" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Categories&amp;amp;article=Geoffrey_Hull"&gt;Category&lt;/a&gt;: &lt;a title="Category:Timór Lorosa'e" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Category:Tim%C3%B3r_Lorosa%27e"&gt;Timór Lorosa'e&lt;/a&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116028633127215957?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116028633127215957/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116028633127215957' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028633127215957'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028633127215957'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/geoffrey-hull.html' title='Geoffrey Hull'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116028584331348259</id><published>2006-10-08T14:35:00.000+09:00</published><updated>2006-10-08T14:37:23.316+09:00</updated><title type='text'>Ruy Cinatti</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Ruy Cinatti&lt;/em&gt; Vaz Monteiro Gomes&lt;/strong&gt; moris iha loron 8 fulan Marsu 1915 iha Londres. Nia inan-aman ema Portugál, maibé nia inan mós iha bei-ala husi rai-Itália no rai-Makau. Nia sei joven bainhira nia hahú hakerek no publika poezia. Nia estuda hela iha Portugál, maibé nia iha mehi atu ba rain oioin ne’ebé dook no tropikál. Nia gosta liu lee livru husi hakerek-na’in nu’udar Jules Verne, Wenceslau de Morais, Robert Lois Stevenson ka Alain Gerbault. Nia hili atu estuda agronomia tanba nia hakarak servisu iha uma li’ur, maibé nia gasta tinan barak to’o nia remata nia kursu. Iha tinan hirak ne’e nia laran Ruy Cinatti badinas iha atividade kulturál oioin. Nia mai Timór ba dala uluk iha 27 fulan-Juñu 1946, nia hakfodak no fuan tuku-tuku tanba rain ida-ne’e kapás paramate. Nia sente ninia mehi sai tebes ona. Maibé nia mós laran-kraik tanba nia haree katak iha Funu Mundiál Daruak nia laran soldadu japonés sira sobu tiha kota no ai-laran, no ema terus no susar barabarak. Funu foin hotu, administrasaun portugés tama atu ukun fali Timór, no Ruy Cinatti mai serbisu nu’udar sekretáriu no xefe-gabinete ba governadór Timór nian, naran Óscar Ruas. Iha buat ruma maka nia halo bainhira nia to’o Dili ne’ebé importante duni ba nia an: nia buka no hadi’a Alain Gerbault nia rate iha Cemitério de Santa Cruz no mós nia maka asina surat-mate ne’ebé Embaixada Fransa nian iha Lizboa husu (Alain Gerbault ne’e hakerek-na’in fransés no ró-na’in aventureiru be Cinatti gosta lee kuandu nia sei foin-sa'e, i nia foin mate iha Timór molok invazaun japonés). Ruy Cinatti hadomi Timór liu ba beibeik no nia hakarak buka hatene kona-ba ai-hun sira, ema no seluk tan, maibé dala barak nia tenke servisu de’it ho surat iha eskritóriu nia laran. Maski nune’e nia hakerek kona-ba botánika i poezia. Nia mós toman ko’alia hasoru hahalok husi administrasaun portugés ne’ebé la di’ak. Iha tinan 1948 nia laran nia ba fali ba Lizboa, no kontinua hekerek kona-ba ai-hun sira Timór nian. Nia fila fali mai Timór iha 1951, nu’udar xefe Servisu Agrikultura, no hela iha ne’e to’o 1955. Nia kontinua badinas no buka hatene buat barak husi Timór. Nia hamaluk an ho ema rai-na’in. Tinan balu liu tan nia hakerek poema kapás ida naran Propósito Inadiável, ne’ebé hatudu loos saida maka nia sente iha nia laran ba timoroan sira. Hafoin nia ba estuda antropolojia iha rai-Oksford. Iha 1958 nia mai vizita dala ida tan atu hala’o investigasaun kona-ba arkitetura tuir Timór nia lisan, no durante tinan 1962 nia laran nia mós iha ne’e. Nia hemu-raan ho D. Armando Barreto, liurai Aiasa nian, no D. Adelino Ximenes, liurai Loree nian. Nia ligasaun ho Timór nia povu sai metin liu, ema mós hatudu ba nia buat lulik ne’ebé baibain sira la husik malae sira haree. Nia mai Timór dala ikus iha 1966 nia laran. Ruy Cinatti hakerek livru barabarak iha nia moris nia laran, liuliu kona-ba Timór: ai-hun no ai-laran, kuda-rai, arkitetura, ema nia fiar no nia lisan, fotografia, poezia... Nia mate iha fulan-Outubru 1986, iha Lizboa, tinan barak molok nia bele haree nia rain doben Timór hetan liberdade.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Referénsia bibliográfika&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Esperança, João Paulo et al - O que é a lusofonia - Saida maka luzofonia. Dili, Instituto Camões, 2005 &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "http://tet.wikipedia.org/wiki/Ruy_Cinatti" &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116028584331348259?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116028584331348259/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116028584331348259' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028584331348259'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028584331348259'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/ruy-cinatti.html' title='Ruy Cinatti'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116028516944110179</id><published>2006-10-08T14:24:00.000+09:00</published><updated>2006-10-08T14:26:09.453+09:00</updated><title type='text'>Jogo do Pau - iha tetun</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;Jogo do Pau ne’e sistema baku-malu ho ai-dona tuir lisan &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/PortugÃ¡l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; nian, ita bele dehan ne'e &lt;a class="new" title="Arte marsiál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Arte_marsi%C3%A1l&amp;action=edit"&gt;arte marsiál&lt;/a&gt; portugeza ida.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Ema hatudu jogo do pau iha lurón" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Malta_do_Ateneu_1.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Malta_do_Ateneu_1.jpg"&gt;&lt;/a&gt;Iha sosiedade barak ema haree surik hanesan kilat ida ne’ebé lulik, no dato asuwa’in sira de’it maka bele kaer. Ema ki’ik labele kaer surik, no tanba ne’e sira dezenvolve sistema oioin hodi bele defende an ka baku-malu ho liman mamuk de’it ka ferramenta loroloron nian. Sé maka koñese istória kona-ba oinsá maka &lt;a class="new" title="Karate" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Karate&amp;amp;action=edit"&gt;karate&lt;/a&gt; mosu iha &lt;a class="new" title="Okinawa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Okinawa&amp;action=edit"&gt;Okinawa&lt;/a&gt; (no liafuan “karaté” katak “liman mamuk” iha lia-japonés) mós hatene katak sistema ne’e mosu hamutuk ho &lt;a class="new" title="Kobudo" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kobudo&amp;amp;action=edit"&gt;kobudo&lt;/a&gt;, ne’ebé inklui téknika hodi uza taha, ai-dona, ferramenta halo ho ai hodi baku hare, nsst... Ho ferramenta no téknika hirak-ne’e maka to’os-na’in ka peska-na’in bele hasoru, bainhira presiza, samurai kbiit-boot ne’ebé okupa sira-nia rain no uza katana-samurai ka diman no surik seluk funu nian. Iha Portugál mós povu ki’ik hamosu sistema ida hodi baku malu uza ai-dona ne’ebé bibi-atan no to’os-na’in toman lori ba fatin hotu-hotu, to’o tinan balu liubá. Ema koñese sistema ida-ne’e ho naran Jogo do Pau, ne’ebé liafuan “jogu” iha-ne’e la katak “halimar” maibé “téknika ida” ka “oinsá atu bele uza didi’ak ai-dona”.&lt;br /&gt;Iha sékulu XX nia laran, iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/PortugÃ¡l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; tomak, maibé liuliu iha Norte, sei akontese beibeik ema baku malu ho ai-dona iha basar no iha festa Santu sira-nian. Dala ruma aldeia ida hasoru aldeia seluk, dala ruma mós ema ida hasoru ema ida, dala ruma ema ida mesak hasoru ema barak. Iha tempu ne’ebá iha “puxador” barak (liafuan ida-ne’e ema uza hodi bolu jogadór sira husi Norte) no mós “varredor de feiras” sira (ema sira-ne’e mesak jogadór naran-boot ne’ebé lemo rai bá basar no festa oioin atu provoka jogadór sira seluk, no, bainhira manán, hatudu katak sira maka di’ak liu hotu). Mestre Monteiro, ema husi rejiaun &lt;a title="Fafe" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Fafe"&gt;Fafe&lt;/a&gt;, haktuir katak kuandu nia aman sei klosan iha aldeia rua ne’ebé Domingu-Domingu bá misa iha kapela ida de’it, i mane ida-idak, kaben-na’in no klosan, lori nia ai-dona, tuir sira-nia tradisaun, no tanba ne’e bainhira sira hakne’ak iha misa laran ema haree ai-dona hotu-hotu hamriik loos, aas liu fali sira-nia ulun. Serimónia hotu tiha, iha rai mamuk ne’ebé besik, foin-sa’e sira hosi aldeia rua ne’e toman haksesuk malu, tanba buat oioin ne’ebé lavale (soe piada ba feto-raan husi aldeia seluk, mane ruma laran-moras tanba feto ne’ebé nia gosta la’o fali ho mane seluk, istori-malu tanba de’it ema seluk hasees bee-dalan husi sira-nia natar) no sira rezolve problema ho baku-malu uza ai-dona. Maibé keta hanoin katak sira baku malu arbiru de’it la tuir regra. Sira tuir kódigu étiku ne’ebé bandu lutadór sira baku mane ne’ebé la lori ai-dona, ka mane ne’ebé monu tiha ba rai. Pratikante sira sei konta istória antiga oioin, hanesan porezemplu ida kona-ba mane ida naran "Manilha", ne’ebé, bainhira ema na’in-tolu ataka nia iha dalan, hasoru sira to’o manán no hasai tiha sira-nia ai-dona hosi sira-nia liman no hafoin soe tiha nia ai-dona rasik ba rai. No istória seluk kona-ba jogadór ida be joga perigu loos, husi rai-&lt;a title="Portu" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portu"&gt;Portu&lt;/a&gt;, ne’ebé naran Carvalho no serbisu fa’an karau, ne’ebé iha basar loron 26 nian iha rai-Anjeja, besik &lt;a class="new" title="Aveiru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Aveiru&amp;action=edit"&gt;Aveiru&lt;/a&gt;, bele tahan mesak de’it hasoru grupu ida ne’ebé ataka nia, to’o nia sidi no monu ba rai. Iha momentu ne’ebá ninia adversáriu ne’ebé joga di’ak liu sira seluk haksoit ba nia sorin, prontu atu defende nia, no hateten ba nia kolega sira katak sé maka hakarak baku ema barani ne’e tenke hasoru nia uluk. Iha literatura ita mós bele hetan istória barak kona-ba jogudupau, porezemplu iha livru hosi hakerek-na’in hanesan &lt;a class="new" title="Aquilino Ribeiro" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Aquilino_Ribeiro&amp;amp;action=edit"&gt;Aquilino Ribeiro&lt;/a&gt; i &lt;a class="new" title="Miguel Torga" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Miguel_Torga&amp;action=edit"&gt;Miguel Torga&lt;/a&gt;. Hahú husi dékada 30 jogo do pau komesa lakon. Iha razaun oioin: hahalok autoridade polísia sira, ne’ebé, hodi hadook ema baku malu to’o raan fakar, bandu ema uza ai-dona iha fatin basar nian; mane barak emigra ba sidade ka ba rai-li’ur; ema barak komesa uza kilat-ahi baibain, no buat ne’e halo ema la presiza ona haka’as an atu aprende téknika durante tempu barak hodi defende an ho ai-dona.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Bandeira eskola Ateneu nian" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Mestre_Monteiro.JPG"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Mestre_Monteiro.JPG"&gt;&lt;/a&gt;Iha &lt;a title="Lizboa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lizboa"&gt;Lizboa&lt;/a&gt;, sira pratika ona jogo do pau, hahú husi sékulu XIX, ho nia estilu rasik, ne’ebé dezenvolve iha kintál sira iha kapitál no iha klibur hanesan &lt;a class="new" title="Ateneu Comercial de Lisboa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ateneu_Comercial_de_Lisboa&amp;action=edit"&gt;Ateneu Comercial de Lisboa&lt;/a&gt; i Real Ginásio, ne’ebé hafoin sai &lt;a class="new" title="Ginásio Clube Português" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Gin%C3%A1sio_Clube_Portugu%C3%AAs&amp;amp;action=edit"&gt;Ginásio Clube Português&lt;/a&gt;. Klibur sira-ne’e agora ne’e daudaun sei hanorin hela. Eskola boot rua mosu, ho téknika no situasaun sosiál no istórika la hanesan: Eskola Norte nian no Eskola Lizboa nian (ne’ebé mós pratika iha Ribatejo i Estremadura). Ida-ne’e dezenvolve téknika foun barak no komesa ladún fó importánsia ba luta hasoru adversáriu barak.&lt;br /&gt;Durante jogo do pau nia istória iha mestre barak maka sai naran-boot iha rejiaun oioin iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/PortugÃ¡l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;. Ita bele temi balu: Mestre António Nunes Caçador, Mestre Frederico Hopffer, Mestre Júlio Hopffer, Mestre Joaquim Baú, Mestre Calado Campos no nia oan, Mestre Chula, Mestre Custódio Neves, Mestre Pedro Ferreira, Mestre Elias Gameiro, Mestre Nuno Russo, Mestre Manuel Monteiro, nsst... &lt;a class="new" title="Mestre Pedro Ferreira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mestre_Pedro_Ferreira&amp;action=edit"&gt;Mestre Pedro Ferreira&lt;/a&gt; (mr. 26 fulan-Marsu 1915 – mt. 24 fulan-Setembru 1996) nia naran boot tebetebes tanba nia halo dezenvolvimentu tékniku kapás liu, tau hamutuk Eskola Norte nian no Eskola Lizboa nian, ne’ebé nia hatene didi’ak. Mestre barak ne’ebé agora hanorin hela, uluk sira mós Mestre Ferreira nia eskolante. Nia kontinua pratika jogo do pau iha nia moris tomak, no jogadór sira seluk sei konsidera nia nu’udar jogadór di’ak tebetebes to’o nia mate. Nia maka Mestre iha Ateneu Comercial de Lisboa, to’o loron ikus nia entrega responsabilidade ida-ne’e ba &lt;a class="new" title="Mestre Manuel Monteiro" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mestre_Manuel_Monteiro&amp;amp;action=edit"&gt;Mestre Manuel Monteiro&lt;/a&gt;, ninia saseluk.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Mestre Monteiro ho alunu balu" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Mestre_Monteiro_e_alunos.JPG"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Mestre_Monteiro_e_alunos.JPG"&gt;&lt;/a&gt;Jogo do Pau ne’e hahú prosesu hodi organiza an iha nivel nasionál bainhira Mestre Pedro Ferreira dada jogadór sira atu harii klibur ida, iha 1977, ho naran Associação Portuguesa de Jogo do Pau. Eskola no klibur oioin agora ne’e daudaun organiza sira-nia an iha estrutura ida naran Federação Portuguesa de Jogo do Pau ne’ebé maka reprezenta sira. Nu’udar sasin ba kualidade téknika sistema ida-ne’e nian, ita bele hateten katak iha kampeonatu-nakloke ba luta ho ai naruk ne’ebé realiza iha &lt;a title="Fransa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Fransa"&gt;Fransa&lt;/a&gt; iha dékada 80, ho partisipasaun husi sistema baku-malu husi &lt;a class="new" title="Japaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Japaun&amp;action=edit"&gt;Japaun&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Vietname" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Vietname&amp;amp;action=edit"&gt;Vietname&lt;/a&gt;, &lt;a title="Fransa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Fransa"&gt;Fransa&lt;/a&gt;, no nasaun seluseluk tan, jogadór portugés sira maka sai kampeaun absolutu no sira manán kombate hotu-hotu ne’ebé sira hola parte.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Ligasaun_ba_li.27ur" name="Ligasaun_ba_li.27ur"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Ligasaun ba li'ur&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://appex.blogspot.com/2006/05/jogo-do-pau-portugus.html" href="http://appex.blogspot.com/2006/05/jogo-do-pau-portugus.html" rel="nofollow"&gt;Fotografia oioin jogo do pau nian&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://youtube.com/watch?v=" href="http://youtube.com/watch?v=0I7FHG-XOgM&amp;mode=related&amp;amp;search=" rel="nofollow" mode="related&amp;search="&gt;Jogo do Pau - filme 1&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://youtube.com/watch?v=" href="http://youtube.com/watch?v=IcWROjuNAzw&amp;amp;mode=related&amp;search=" rel="nofollow" mode="related&amp;amp;search="&gt;Jogo do Pau - filme 2&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://youtube.com/watch?v=" href="http://youtube.com/watch?v=GlxWt6sIq3k&amp;mode=related&amp;amp;search=" rel="nofollow" mode="related&amp;search="&gt;Jogo do Pau - filme 3&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Jogo_do_Pau"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Jogo_do_Pau&lt;/a&gt;"&lt;br /&gt;&lt;a title="Special:Categories" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Categories&amp;amp;article=Jogo_do_Pau"&gt;Categories&lt;/a&gt;: &lt;a title="Category:Desportu" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Category:Desportu"&gt;Desportu&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Category:Arte marsiál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:Arte_marsi%C3%A1l&amp;action=edit"&gt;Arte marsiál&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Category:Kultura Portugál nian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:Kultura_Portug%C3%A1l_nian&amp;amp;action=edit"&gt;Kultura Portugál nian&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Category:Folklore" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:Folklore&amp;amp;action=edit"&gt;Folklore&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116028516944110179?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116028516944110179/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116028516944110179' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028516944110179'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028516944110179'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/jogo-do-pau-iha-tetun.html' title='Jogo do Pau - iha tetun'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116028507432919277</id><published>2006-10-08T14:17:00.000+09:00</published><updated>2006-10-08T14:24:34.333+09:00</updated><title type='text'>Jogo do pau - di dalam bahasa Indonesia</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Jogo do Pau&lt;/strong&gt; adalah sistem bela diri dengan toya tradisional dari Portugal.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Malta_do_Ateneu_1.jpg"&gt;Latihan jogo do pau di jalan&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Daftar isi [sembunyikan]&lt;br /&gt;1 Sejarah&lt;br /&gt;1.1 Aliran-aliran&lt;br /&gt;1.2 Mestres atau Pendekar-pendekar&lt;br /&gt;1.3 Organisasi&lt;br /&gt;2 Pranala luar&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Sejarah&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Banyak sosiedade memandang pedang seperti senjata yang sakti, dan hanya dipegang oleh ksatria. Masyarakyat biasa tidak bisa menggunakan pedang, dan sebab itu mereka mengembankan macam-macam sistem untuk bisa bela diri atau berkelahi dengan tangan kosong saja atau dengan alat-alat sehari-hari. Siapa yang menggenal cerita tentang bagaimana karate muncur di Okinawa (dan kata “karaté” berarti “tangan kosong” di dalam bahasa Jepang) juga mengetahui bahwa sistem ini muncur bersamaan dengan kobudo, yang meliputi teknik dengan menggunakan parang, toya, alat dibuat dari kayu untuk menggiling padi, dll... Dengan alat-alat dan teknik ini petani atau nelayan bisa melawan, ketika memerlukan, samurai kuat yang menempati tanah-air mereka dan menggunakan katana-samurai atau tombak dan pedang lain-lain perang. Di Portugal juga masyarakyat biasa memunculkan sebuah sistem untuk membela diri menggunakan toya yang pengembala dan petani biasanya bahwa kemana-mana, sampai beberapa tahun yang lalu. Sistem ini dikenal dengan nama Jogo do Pau, kata “jogo” (membaca “jogu”) berarti “teknik” dan “pau” berarti “toya”, artinya ‘teknik toya’.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pada abad XX, di semua tempat di Portugal, tapi lebih-lebih di Utara, masih terjadi biasanya orang-orang berkelahi dengan toya iha pasar dan di pesta-pesta untuk merayakan Santo-Santo katolik. Kadang-kadang satu desa melawan desa yang lain, kadang-kadang juga seorang melawan orang yang lain, kadang-kadang satu orang melawan banyak orang. Pada waktu itu ada banyak “puxador” (kata ini digunakan untuk memanggil para pesilat dari Utara) dan para “varredor de feiras” (orang-orang ini “jogador” (pesilat) terkenal yang mondar-mandir ke pasar-pasar dan pesta-pesta untuk menggusarkan para pesilat yang lain, dan, ketika menang, menunjukkan bahwa mereka yang terbaik). Mestre Monteiro, seorang dari daerah Fafe, menceritakan tentang pada waktu ayahnya masih remaja ada dua desa yang setiap hari-Minggu pergi misa di satu gereja kecil, dan setiap laki-laki, remaja dan tua, membawa toya, menurut adat, dan karena itu pada saat mereka berlutut di dalam misa toya kelihatan berdiri tegak, lebih tinggi dari kepala mereka. Pada waktu misa selesai, di tempat kosong yang dekat, para remaja dari dua desa ini biasanya bertengkar, karena hal-hal kecil (melempar kata-kata ke cewek dari desa yang lain, seorang laki-laki cemburu karena gadis yang dia suka jalan dengan laki-laki yang lain, memarahi karena seorang mengalikan air dari sawah mereka) dan mereka memecakan masalah lewat berkelahi dengan toya. Tapi jangan pikir mereka berkelahi sembarang tanpa aturan. Mereka mengikuti kode etik yang melarang pesilat memukul laki-laki yang tidak membawa toya, atau laki-laki yang sudah jatuh ke tanah. Para pesilat masih biasa menceritakan macam-macam cerita lama, seperti contohnya tentang seorang pria bernama "Manilha", yang, pada saat tiga orang menyerang dia di jalan, lawan mereka sampai dia menang dan menghilankan toya dari tangan mereka dan sesudah itu dia juga buang toyanya sendiri ke tanah. Dan cerita yang lain tentang seorang “jogador” terbagus, dari daerah-Porto, bernama Carvalho dan bekerja jual kerbau, yang di pasar tanggal 26 di desa-Anjeja, dekat Aveiro, bisa bertahan sendiri terhadap kelompok yang menyerangnya, sampai dia tersandung dan jatuh ke tanah. Pada waktu itu penyerang yang terbaik melompat ke sampingnya, siap untuk membela dia, dan berkata ke teman-temannya jika siapa yang ingin berkelahi seorang berani itu harus berkelahi dengan saya dulu. Di dalam sastra juga bisa menemukan banyak cerita tentang jogo do pau, contohnya di buku-buku dari para penulis seperti Aquilino Ribeiro dan Miguel Torga. Mulai dari 30an jogo do pau mulai hilang. Ada macam-macam alasan: perilaku autoritas polisi, yang, untuk menjauhi orang-orang bertengkar babak belur, melarang orang-orang mengunakan toya di tempat pasar; banyak laki-laki beremigrasi ke kota atau ke luar negeri; banyak orang mulai mengunakan biasanya senjata-api, dan ini membuat orang sudah tidak perlu bekerja keras untuk mempelajari teknik selama banyak waktu untuk membela dira dengan toya.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Mestre_Monteiro.JPG"&gt;Bendera sekolah Ateneu&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Aliran-aliran&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Di Lisabon, mereka sudah mempraktekan jogo do pau, mulai dari abad XIX, dengan aliran sendiri, yang diperkembangkan di kebun-kebun di ibu-kota dan di organisasi seperti Ateneu Comercial de Lisboa dan Real Ginásio, yang akhirnya berubah ke Ginásio Clube Português. Para organisasi ini sekarang sedang mengajar. Dua aliran penting muncur, dengan teknik dan situasi sosial dan sejarah tidak sama: “Escola do Norte” (Aliran Utara) dan “Escola de Lisboa” (Aliran Lisabon) (yang juga dipraketk di daerah Ribatejo dan Estremadura). Aliran ini memunculkan banyak teknik baru dan mulai tidak memengtingkan latihan berjuang melawan banyak penyerang.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Mestres atau Pendekar-pendekar&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Selama sejarah jogo do pau ada banyak “mestre” (pendekar) terkenal di berbagai daerah di Portugal. Kita bisa menyebut beberapa: Mestre António Nunes Caçador, Mestre Frederico Hopffer, Mestre Júlio Hopffer, Mestre Joaquim Baú, Mestre Calado Campos dan anaknya, Mestre Chula, Mestre Custódio Neves, Mestre Pedro Ferreira, Mestre Elias Gameiro, Mestre Nuno Russo, Mestre Manuel Monteiro, dll... Mestre Pedro Ferreira (lahir 26 Maret 1915 – meninggal 24 September 1996) sangat terkenal karena beliau memperkembangkan teknik sangat baik, mengabungkan Aliran Utara dengan Aliran Lisabon, semua aliran dikuasai olehnya. Banyak mestre yang sedang mengajar sekarang, dahulu mereka juga murid Mestre Ferreira. Beliaun melanjutkan praktek jogo do pau selama hidupnya, dan para pesilat yang lain masih menggangap beliaun seperti pesilat sangat baik sampai beliaun meninggal. Beliaun yang Mestre (Pendekar) di sekolah Ateneu Comercial de Lisboa, sampai akhirnya beliaun menyerahkan tangun-jawab ke Mestre Manuel Monteiro, pengantinya.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Mestre_Monteiro_e_alunos.JPG"&gt;Mestre Monteiro dan murid-murid&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Organisasi&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Jogo do Pau mulai proses untuk mengorganisasi diri di nivel nasional pada waktu Mestre Pedro Ferreira menarik para pesilat untuk mendirikan sebuah organisasi, di 1977, bernama Associação Portuguesa de Jogo do Pau. Banyak sekolah dan organisasi sekarang ini diorganisasi di struktur bernama Federação Portuguesa de Jogo do Pau yang mewakili mereka. Sebagai saksi untuk kualitas teknik baik dari sistem ini, kita bisa mengkatakan di kompetisi-terbuka untuk perjuangan dengan toya yang terjadi di Perancis di tahun 80an, dengan partisipasi dari sistem bela diri dari Jepang, Vietnam, Perancis, dan negara lain-lain, para pesilat portugis jadi juara absolut dan mereka menang setiap perjuangan yang mereka terlibat.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Pranala luar&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://appex.blogspot.com/2006/05/jogo-do-pau-portugus.html"&gt;Photos &lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://youtube.com/watch?v=0I7FHG-XOgM&amp;mode=related&amp;amp;search="&gt;Jogo do Pau - filme 1 &lt;/a&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://youtube.com/watch?v=IcWROjuNAzw&amp;mode=related&amp;amp;search="&gt;Jogo do Pau - filme 2&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://youtube.com/watch?v=GlxWt6sIq3k&amp;mode=related&amp;amp;search="&gt;Jogo do Pau - filme 3&lt;/a&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Diperoleh dari &lt;a href="http://id.wikipedia.org/wiki/Jogo_do_pau"&gt;http://id.wikipedia.org/wiki/Jogo_do_pau&lt;/a&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Kategori: Seni bela diri Portugal Adat &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116028507432919277?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116028507432919277/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116028507432919277' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028507432919277'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028507432919277'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/jogo-do-pau-di-dalam-bahasa-indonesia.html' title='Jogo do pau - di dalam bahasa Indonesia'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116028460712180537</id><published>2006-10-08T14:15:00.000+09:00</published><updated>2006-10-08T14:16:47.136+09:00</updated><title type='text'>Jogo do pau - em português</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Jogo do pau&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Origem: Wikipédia, a enciclopédia livre.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O Jogo do Pau é um sistema tradicional de combate &lt;a title="Portugal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Portugal"&gt;português&lt;/a&gt;, uma &lt;a title="Artes marciais" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Artes_marciais"&gt;arte marcial&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Exibição de jogo do pau na rua" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imagem:Malta_do_Ateneu_1.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imagem:Malta_do_Ateneu_1.jpg"&gt;Exibição de jogo do pau na rua&lt;/a&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Em muitas sociedades a &lt;a title="Espada" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Espada"&gt;espada&lt;/a&gt; desenvolveu-se como uma arma à qual era atribuído um carácter sagrado, sendo o seu porte apanágio apenas da classe da nobreza guerreira. Ao povo era interdito ou dificultado o seu uso, pelo que este aperfeiçoava habitualmente sistemas de combate alternativos, de mãos nuas ou com recurso às ferramentas do dia-a-dia. Quem está familiarizado com a história do surgimento do &lt;a title="Karaté" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/KaratÃ©"&gt;karaté&lt;/a&gt; (que significa “mãos nuas” em japonês) em Okinawa sabe que se desenvolveu em paralelo o kobudo, que inclui técnicas de uso de foices, paus, matracas que eram usadas como malho, etc... Era com este arsenal que o camponês ou pescador podia defrontar quando necessário os orgulhosos ocupantes samurais, armados com catanas e outras armas de guerra. Também em &lt;a title="Portugal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Portugal"&gt;Portugal&lt;/a&gt; o povo desenvolveu um sistema de combate usando como arma o &lt;a title="Cajado" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Cajado"&gt;cajado&lt;/a&gt; que acompanhava para todo o lado, até há poucos anos, os pastores e camponeses. Este sistema veio a ser conhecido pelo nome de Jogo do Pau, tendo aqui a palavra “jogo” não o sentido de “brincadeira”, mas o de “técnica” ou “manejo”.&lt;br /&gt;Já bem dentro do século XX eram ainda frequentes por Portugal inteiro, mas com destaque para o norte do país, os combates de pau nas feiras e romarias. Por vezes envolviam estas rixas aldeias inteiras, outras vezes as lutas eram individuais, ou de um jogador contra vários. Era o tempo dos “puxadores” (nome que se dava aos jogadores do Norte) e dos “varredores de feiras” (jogadores afamados que se deslocavam às feiras e romarias para desafiarem outros, provando assim o seu valor através da vitória contra todos). Mestre Monteiro, originário da região de &lt;a title="Fafe" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fafe"&gt;Fafe&lt;/a&gt;, conta que no tempo da juventude de seu pai havia duas povoações que frequentavam ao Domingo a mesma capela, levando, como era de tradição, cada homem ou moço a sua vara, de tal forma que quando se ajoelhavam na missa se viam todos os paus em posição vertical saindo acima das cabeças. Depois da cerimónia era frequente, num largo ali perto, haver conflitos entre os rapazes das duas aldeias, que começavam por qualquer pequena razão (um piropo a uma rapariga da aldeia vizinha, os ciúmes de um enamorado preterido por outro, uma discussão por causa de canais de irrigação...) e que se resolviam à paulada. Mas não se pense que era o combate destituído de regras. Havia um código ético, que proibia aos lutadores baterem em homem que não levasse pau, ou que estivesse por terra. Ainda se contam nos círculos da modalidade histórias antigas como a do “Manilha”, que depois de vencer e desarmar três atacantes que o haviam emboscado, atirou o pau ao chão. Ou a de um jogador de grande talento do Porto, chamado Carvalho, feirante de gado, que na Feira dos 26 em Angeja, perto de &lt;a title="Aveiro" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Aveiro"&gt;Aveiro&lt;/a&gt;, conseguiu aguentar-se sozinho contra um grupo que o atacava, até que tropeçou e caiu para o chão, e nessa altura o melhor jogador dos adversários saltou para o seu lado, pronto a defendê-lo, dizendo aos seus companheiros que quem pretendesse bater no valente caído tinha que lutar primeiro consigo. Também na literatura podemos encontrar histórias sobre o jogo do pau, nomeadamente em autores como &lt;a title="Aquilino Ribeiro" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Aquilino_Ribeiro"&gt;Aquilino Ribeiro&lt;/a&gt; e &lt;a title="Miguel Torga" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Miguel_Torga"&gt;Miguel Torga&lt;/a&gt;. A partir dos anos 30 o jogo do pau começou a perder importância. Os motivos são vários: a acção das autoridades policiais, que para evitar lutas sangrentas passaram a proibir o uso dos paus dentro dos recintos das feiras; a emigração de muitos homens para os meios urbanos ou para o estrangeiro; a generalização do uso de armas de fogo, que tornou desnecessária a aprendizagem demorada e difícil desta técnica para a defesa pessoal.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Bandeira da escola do Ateneu" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imagem:Mestre_Monteiro.JPG"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imagem:Mestre_Monteiro.JPG"&gt;Bandeira da escola do Ateneu &lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Em &lt;a title="Lisboa" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Lisboa"&gt;Lisboa&lt;/a&gt;, praticava-se já então, principalmente a partir do século XIX, um estilo próprio, desenvolvido nos quintais da capital e em clubes como o &lt;a class="new" title="Ateneu Comercial de Lisboa" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Ateneu_Comercial_de_Lisboa&amp;action=edit"&gt;Ateneu Comercial de Lisboa&lt;/a&gt; e o Real Ginásio, que depois veio a ser o &lt;a class="new" title="Ginásio Clube Português" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Gin%C3%A1sio_Clube_Portugu%C3%AAs&amp;amp;action=edit"&gt;Ginásio Clube Português&lt;/a&gt;, nos quais ainda hoje se ensina esta arte. Surgem duas grandes Escolas, diferenciadas tecnicamente e com base em factores histórico-sociais: a Escola do Norte e a Escola de Lisboa (também praticada no &lt;a title="Ribatejo" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ribatejo"&gt;Ribatejo&lt;/a&gt; e &lt;a title="Estremadura" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Estremadura"&gt;Estremadura&lt;/a&gt;). Esta última desenvolveu uma série de inovações técnicas e passou a dar menos importância ao combate contra vários adversários.&lt;br /&gt;Ao longo da história do jogo do pau foram muitos os mestres que deixaram fama pelas diferentes regiões do país. Citemos alguns: Mestre António Nunes Caçador, Mestre Frederico Hopffer, Mestre Júlio Hopffer, Mestre Joaquim Baú, Mestres Calado Campos, pai e filho, Mestre Chula, Mestre Custódio Neves, Mestre Pedro Ferreira, Mestre Elias Gameiro, Mestre Nuno Russo, Mestre Manuel Monteiro, e um largo etc... O nome de Mestre Pedro Ferreira (n. 26 de Março de 1915 – f. 24 de Setembro de 1996) destaca-se pelo extraordinário desenvolvimento técnico que levou a cabo, combinando as Escolas do Norte e de Lisboa, de ambas profundo conhecedor. Foram seus discípulos muitos dos actuais mestres em actividade. Continuou a jogar o pau durante toda a sua vida, sendo considerado um dos mais exímios jogadores até ao seu falecimento. Era ele o Mestre do Ateneu Comercial de Lisboa, tendo nos últimos anos passado essa responsabilidade para o Mestre Manuel Monteiro, seu sucessor.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Mestre Monteiro e alunos" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imagem:Mestre_Monteiro_e_alunos.JPG"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Imagem:Mestre_Monteiro_e_alunos.JPG"&gt;Mestre Monteiro e alunos &lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;O Jogo do Pau começou um processo de organização a nível nacional com a fundação, em 1977, sob impulso de Mestre Pedro Ferreira, da Associação Portuguesa de Jogo do Pau. As várias escolas e clubes estão hoje organizadas numa estrutura representativa, a Federação Portuguesa de Jogo do Pau. Como testemunho da qualidade técnica deste sistema, é de mencionar que nos campeonatos abertos de lutas com pau comprido realizados em França na década de 80, com a presença de sistemas de combate do Japão, Vietname, França, e de outras nações, os jogadores do pau portugueses foram campeões absolutos, tendo ganhado todos os combates em que entraram.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Liga.C3.A7.C3.B5es_externas" name="Liga.C3.A7.C3.B5es_externas"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Ligações externas&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.jogodopauacores.com/" href="http://www.jogodopauacores.com/" rel="nofollow"&gt;Jogo do Pau (Açores)&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://appex.blogspot.com/2006/05/jogo-do-pau-portugus.html" href="http://appex.blogspot.com/2006/05/jogo-do-pau-portugus.html" rel="nofollow"&gt;Fotografias de Jogo do Pau&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://youtube.com/watch?v=" href="http://youtube.com/watch?v=0I7FHG-XOgM&amp;mode=related&amp;amp;search=" rel="nofollow" mode="related&amp;search="&gt;Jogo do Pau - filme 1&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://youtube.com/watch?v=" href="http://youtube.com/watch?v=IcWROjuNAzw&amp;amp;mode=related&amp;search=" rel="nofollow" mode="related&amp;amp;search="&gt;Jogo do Pau - filme 2&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://youtube.com/watch?v=" href="http://youtube.com/watch?v=GlxWt6sIq3k&amp;mode=related&amp;amp;search=" rel="nofollow" mode="related&amp;search="&gt;Jogo do Pau - filme 3&lt;/a&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Retirado de "&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jogo_do_pau"&gt;http://pt.wikipedia.org/wiki/Jogo_do_pau&lt;/a&gt;"&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Especial:Categories" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Especial:Categories&amp;amp;article=Jogo_do_pau"&gt;Categorias de páginas&lt;/a&gt;: &lt;a title="Categoria:Artes marciais" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Categoria:Artes_marciais"&gt;Artes marciais&lt;/a&gt; &lt;a title="Categoria:Cultura de Portugal" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Categoria:Cultura_de_Portugal"&gt;Cultura de Portugal&lt;/a&gt; &lt;a title="Categoria:Folclore" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Categoria:Folclore"&gt;Folclore&lt;/a&gt; &lt;a title="Categoria:Desporto" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Categoria:Desporto"&gt;Desporto&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116028460712180537?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116028460712180537/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116028460712180537' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028460712180537'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116028460712180537'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/jogo-do-pau-em-portugus.html' title='Jogo do pau - em português'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116009690078433748</id><published>2006-10-06T10:04:00.000+09:00</published><updated>2006-10-06T10:08:20.790+09:00</updated><title type='text'>Benjamim de Araújo e Côrte-Real</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;Moris iha &lt;a class="new" title="1961" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1961&amp;action=edit"&gt;1961&lt;/a&gt;, no agora Profesór Doutór ona, &lt;strong&gt;Benjamim de Araújo e Côrte-Real&lt;/strong&gt; halo parte ba jerasaun ne’ebé boot iha &lt;a class="new" title="Okupasaun indonézia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Okupasaun_indon%C3%A9zia&amp;amp;action=edit"&gt;okupasaun indonézia&lt;/a&gt; nia laran.&lt;br /&gt;Nia uluk estuda iha &lt;a class="new" title="Externato de São José" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Externato_de_S%C3%A3o_Jos%C3%A9&amp;action=edit"&gt;Externato de São José&lt;/a&gt;, ne’ebé hanesan símbolu boot ida rezisténsia kulturál nian hasoru invazór, husi fulan-Agostu &lt;a class="new" title="1979" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1979&amp;amp;action=edit"&gt;1979&lt;/a&gt; to’o Jullu &lt;a class="new" title="1984" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1984&amp;action=edit"&gt;1984&lt;/a&gt;, no depois hanorin &lt;a class="new" title="Kímika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=K%C3%ADmika&amp;amp;action=edit"&gt;Kímika&lt;/a&gt; i &lt;a class="new" title="Jeografia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jeografia&amp;action=edit"&gt;Jeografia&lt;/a&gt; iha-ne’ebá, to’o nia arranka ba &lt;a class="new" title="Salatiga" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Salatiga&amp;amp;action=edit"&gt;Salatiga&lt;/a&gt;, iha &lt;a class="new" title="Java" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Java&amp;action=edit"&gt;Java&lt;/a&gt;, iha fulan-Agostu &lt;a class="new" title="1985" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1985&amp;amp;action=edit"&gt;1985&lt;/a&gt;, hodi bá estuda iha &lt;a class="new" title="Universidade Satya Wacana" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Universidade_Satya_Wacana&amp;action=edit"&gt;Universidade Satya Wacana&lt;/a&gt;, no iha-ne’ebá nia sai profesór &lt;a class="new" title="Lia-inglés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-ingl%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;lia-inglés&lt;/a&gt; nian ho teze ida kona-ba &lt;a class="new" title="Fonolojia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fonolojia&amp;action=edit"&gt;fonolojia&lt;/a&gt; be kompara &lt;a title="Lia-tetun" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-tetun"&gt;lia-tetun&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Lia-inglés" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-ingl%C3%A9s&amp;amp;action=edit"&gt;lia-inglés&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Fila fali mai &lt;a title="Timór Lorosa'e" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r_Lorosa%27e"&gt;Timór Lorosa'e&lt;/a&gt;, nia hanorin iha Departamentu Lia-Inglés iha &lt;a class="new" title="Universitas Timor Timur" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Universitas_Timor_Timur&amp;action=edit"&gt;Universitas Timor Timur&lt;/a&gt;, molok atu arranka ba &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt;, iha Jullu &lt;a class="new" title="1992" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1992&amp;amp;action=edit"&gt;1992&lt;/a&gt;, atu bá tuir kursu &lt;a class="new" title="Mestradu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mestradu&amp;action=edit"&gt;mestradu&lt;/a&gt; kona-ba &lt;a class="new" title="Linguístika Aplikada" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lingu%C3%ADstika_Aplikada&amp;amp;action=edit"&gt;Linguístika Aplikada&lt;/a&gt;. Liutiha mestradu nia hahú kedas kursu &lt;a class="new" title="Doutoramentu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Doutoramentu&amp;action=edit"&gt;doutoramentu&lt;/a&gt; Linguístika nian iha &lt;a class="new" title="Macquarie University" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Macquarie_University&amp;amp;action=edit"&gt;Macquarie University&lt;/a&gt; iha &lt;a class="new" title="Sídnei" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%ADdnei&amp;action=edit"&gt;Sídnei&lt;/a&gt;, no remata iha &lt;a class="new" title="1998" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1998&amp;amp;action=edit"&gt;1998&lt;/a&gt; ho ninia disertasaun naran Mambai and its verbal art genres – A cultural reflection of Suro-Ainaro, East Timor, kona-ba lia-na’in &lt;a class="new" title="Manbae" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Manbae&amp;action=edit"&gt;manbae&lt;/a&gt; sira-nia arte. Nia fila ba hanorin iha &lt;a class="new" title="Universitas Timor Timur" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Universitas_Timor_Timur&amp;amp;action=edit"&gt;UNTIM&lt;/a&gt;, no iha fulan-Marsu &lt;a class="new" title="1999" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1999&amp;action=edit"&gt;1999&lt;/a&gt; nia iha &lt;a class="new" title="Macquarie University" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Macquarie_University&amp;amp;action=edit"&gt;Macquarie University&lt;/a&gt; dala ida tan ba halalok akadémiku.&lt;br /&gt;Buat hotu-hotu ne’ebé akontese iha otas &lt;a class="new" title="Referendu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Referendu&amp;action=edit"&gt;referendu&lt;/a&gt; nian obriga nia família – nia oan-feto dahuluk foin moris – hein iha &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt;, no iha Marsu &lt;a class="new" title="2000" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=2000&amp;amp;action=edit"&gt;2000&lt;/a&gt; maka sira fila fali mai. Iha Novembru tinan ne’ebá, nia mós hola parte nu’udar dosente iha universidade foun &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; nian: &lt;a class="new" title="Universidade Nacional Timor Lorosa'e" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Universidade_Nacional_Timor_Lorosa%27e&amp;action=edit"&gt;Universidade Nacional Timor Lorosa'e&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Iha fulan-Jullu &lt;a class="new" title="2001" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=2001&amp;amp;action=edit"&gt;2001&lt;/a&gt; nia simu nomeasaun nu’udar diretór &lt;a class="new" title="Institutu Nasionál Linguístika nian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Institutu_Nasion%C3%A1l_Lingu%C3%ADstika_nian&amp;action=edit"&gt;Institutu Nasionál Linguístika nian&lt;/a&gt;, ne’ebé Governu mak harii, no iha Setembru universidade hili nia iha eleisaun atu sai Reitór &lt;a class="new" title="UNTL" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=UNTL&amp;amp;action=edit"&gt;UNTL&lt;/a&gt; nian. Iha &lt;a class="new" title="INL" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=INL&amp;action=edit"&gt;INL&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="UNTL" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=UNTL&amp;amp;action=edit"&gt;UNTL&lt;/a&gt; nia oin nia haka’as an atu hala’o ba oin polítika linguístika ida be tau neon metin ba kultura no identidade nasionál &lt;a title="Timór Lorosa'e" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r_Lorosa%27e"&gt;Timór Lorosa'e&lt;/a&gt; nian, liuhosi promove lian ofisiál rua, &lt;a title="Lia-portugés" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-portug%C3%A9s"&gt;lia-portugés&lt;/a&gt; no &lt;a title="Lia-tetun" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-tetun"&gt;lia-tetun&lt;/a&gt;, kontra ema balu ne’ebé prontu atu soe identidade ne’e no tuir de’it interese raili’ur nian. Nia hakerek materiál oioin atu dezenvolve &lt;a title="Lia-tetun" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-tetun"&gt;lia-tetun&lt;/a&gt;, nia mós profesór, tradutór, no ema hotu-hotu konsidera katak nia sei kontinua nu’udar lian ida ne’ebé importante tebetebes iha futuru kultura nian iha nasaun foun ida-ne’e.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Benjamim_de_Ara%C3%BAjo_e_C%C3%B4rte-Real"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Benjamim_de_Ara%C3%BAjo_e_C%C3%B4rte-Real&lt;/a&gt;"&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116009690078433748?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116009690078433748/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116009690078433748' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009690078433748'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009690078433748'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/benjamim-de-arajo-e-crte-real.html' title='Benjamim de Araújo e Côrte-Real'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116009660313373414</id><published>2006-10-06T09:57:00.000+09:00</published><updated>2006-10-06T10:03:23.146+09:00</updated><title type='text'>José Afonso</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;José Afonso&lt;/strong&gt; ne’e kantadór-autór portugés naran-boot tebes. Iha-ne’e iha Timór ema barak sei hanoin nafatin nia múzika sira ne’ebé toka iha rádiu iha tinan 74/75, seluseluk sei hanoin otas molok loron-25 fulan-Abríl, bainhira ofisiál milisianu sira (ne’ebé mai husi universidade no tenke tama ba tropa hasoru vontade sira-nian rasik) interpreta no fó-hatene José Afonso nia kantiga sira iha-ne’e.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title=" Monumentu iha Grándola" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Jos%C3%A9_Afonso_-_Monumento_em_Grandola1.JPG"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Jos%C3%A9_Afonso_-_Monumento_em_Grandola1.JPG"&gt;&lt;/a&gt;Ita hotu hatene sé maka &lt;a class="new" title="Iwan Fals" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Iwan_Fals&amp;action=edit"&gt;Iwan Fals&lt;/a&gt;, kantadór husi &lt;a title="Indonézia" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Indon%C3%A9zia"&gt;Indonézia&lt;/a&gt; ne’ebé uluk kritika beibeik ukun-na’in sira iha tempu ditadura &lt;a class="new" title="Suharto" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Suharto&amp;amp;action=edit"&gt;Suharto&lt;/a&gt; nian. Maibé iha &lt;a class="new" title="Lusofonia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lusofonia&amp;action=edit"&gt;mundu luzófonu&lt;/a&gt; ita mós hetan kantadór barak ne’ebé uza sira-nia lian hasoru situasaun opresaun iha otas ne’ebé liberdade nu’udar mehi de’it ne’ebé sei dook. Durante tinan barak iha ezíliu iha li’ur poeta no kantadór timoroan &lt;a class="new" title="Abé Barreto" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ab%C3%A9_Barreto&amp;amp;action=edit"&gt;Abé Barreto&lt;/a&gt;, hamutuk ho múziku no ativista kanadianu &lt;a class="new" title="Aloz MacDonald" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Aloz_MacDonald&amp;action=edit"&gt;Aloz MacDonald&lt;/a&gt;, kanta kona-ba okupasaun indonézia, no sai portavós ba kauza autodeterminasaun iha konsertu ba ema barak ka iha palku ki’ikoan de’it, dala ruma iha fatin ladún kapás, dala balu kanta ba públiku ne’ebé solidáriu, dala balu ba ema ne’ebé la liga ba situasaun Timór nian, ka nein hakarak rona sira. Iha &lt;a title="Giné-Bisau" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Gin%C3%A9-Bisau"&gt;Giné-Bisau&lt;/a&gt;, molok independénsia, &lt;a title="José Carlos Schwarz" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Carlos_Schwarz"&gt;José Carlos Schwarz&lt;/a&gt; ho nia grupu &lt;a class="new" title="Cobiana Djazz" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Cobiana_Djazz&amp;amp;action=edit"&gt;Cobiana Djazz&lt;/a&gt; foti no moderniza tradisaun muzikál Giné nian no denunsia kolonializmu, hanesan &lt;a class="new" title="Rui Mingas" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Rui_Mingas&amp;action=edit"&gt;Rui Mingas&lt;/a&gt; husi &lt;a title="Angola" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt;, no mós múziku husi rain luzófonu sira seluk iha &lt;a class="new" title="Áfrika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frika&amp;amp;action=edit"&gt;Áfrika&lt;/a&gt;. Iha Portugál, bainhira ema sei hela iha ditadura okos, &lt;a class="new" title="Salazar" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Salazar&amp;action=edit"&gt;Salazar&lt;/a&gt; i &lt;a class="new" title="Marcelo Caetano" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Marcelo_Caetano&amp;amp;action=edit"&gt;Marcelo Caetano&lt;/a&gt; maka ukun, mosu kantadór barak ne’ebé fó sira-nia an ba hananu ne’ebé depois ema hanaran “canto de intervenção”. Ne’e katak múzika oin ida ne’ebé fó atensaun maka’as ba problema sosiál i polítiku sira no koko atu “fanun” ema ba nesesidade atu halo sosiedade nakfila an ka la’o ba oin. Dala barak vontade ne’e la’o hamutuk ho esforsu atu sees husi alienasaun kulturál, ne’ebé mosu tanba simu de’it modelu husi li’ur, dala barak ho kuakidade ladún di’ak, no nune’e kantadór-intervensaun sira buka atu hili saida maka di’ak atu simu no hasa’e fali abut múzika povu nian atu bele haburas múzika foun kapás husi ne’e. “Cantor de intervenção” naran-boot liu hotu, ne’ebé sai emblema ba múzika hanesan ne’e iha Portugál maka José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos.&lt;br /&gt;José Afonso, ka Zeca Afonso, hanesan ne’e maka ema barak toman temi nia naran, moris iha &lt;a class="new" title="Aveiru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Aveiru&amp;action=edit"&gt;Aveiru&lt;/a&gt;, Portugál, iha 2 fulan-Agostu tinan-1929, oan husi majistradu ida no mestra eskola primária nian ida, no bainhira nia sei labarik nia lemo rai beibeik, tanba nia aman nia servisu orsida ba fatin ida, orsida ba fatin seluk. Nia hela iha “&lt;a class="new" title="Ultramar" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ultramar&amp;amp;action=edit"&gt;Ultramar&lt;/a&gt;” (iha tempu ne’ebá ema toman uza liafuan ne’e hodi hanaran kolónia sira iha Áfrika), [[Belmonte, no depois &lt;a title="Koimbra" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Koimbra"&gt;Koimbra&lt;/a&gt;. Iha sidade ida-ne’e nia tuir eskola sekundária no universidade. Koimbra maka sidade Portugál nian ne’ebé iha tradisaun akadémika barak liu (hanesan &lt;a class="new" title="Jogejakarta" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jogejakarta&amp;action=edit"&gt;Jogejakarta&lt;/a&gt; iha Indonézia), ho ninia universidade ne’ebé hahú tinan atus hitu liubá no jerasaun barak husi intelektuál portugés liu husi ne’ebá. Estudante sira dezenvolve iha sékulu barak nia laran regras lubun ida ne’ebé orienta sira-nia moris iha universidade, regras ne’ebé ema hanaran praxe, no mós múzika tipu ida ne’ebé fadu Koimbra nian. Sira baibain hatais farda ne’ebé inklui &lt;a title="Kapa i batina" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Kapa_i_batina"&gt;kapa i batina&lt;/a&gt; metan, no kanta kona-ba moris estudante nian, kona-ba domin no fahe malu, kona-ba kalan vadiu nian no hemu tua... Sira mós halo &lt;a title="Serenata" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Serenata"&gt;serenata&lt;/a&gt; ba feto-raan, ne’ebé rona sira iha janela. Serenata ne’e katak hananu ba feto ne’ebé sira hadomi. José Afonso hahú husi &lt;a class="new" title="Fadu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fadu&amp;amp;action=edit"&gt;fadu&lt;/a&gt; tradisionál Koimbra. Depois nia lori nia múzika ba dalan seluseluk, liuhusi buka no kanta kantiga tradisionál povu nian no liuhusi hakerek liafuan no múzika ba kantiga foun, ne’ebé barak iha mensajen polítika (baibain labele diretu demais, tanba sensura tesi krítika ne’ebé sira halo hasoru rejime). Ne’ebá otas ne’ebé Koimbra hahú nakali ho hahalok kontestasaun nian. Zeca mós badinas iha atividade akadémika oioin. Iha tinan 1952 nia kandidatu iha lista ida husi “eskerda” ba Diresaun &lt;a class="new" title="Associação Académica de Coimbra" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Associa%C3%A7%C3%A3o_Acad%C3%A9mica_de_Coimbra&amp;action=edit"&gt;Associação Académica de Coimbra&lt;/a&gt; nian, nia mós publika testu balu iha revista estudante sira-nian naran Via Latina. Revista ida-ne’e sai mós fatin-hahú ba polémika ka haksesuk-malu boot ida, ne’ebé tau “&lt;a class="new" title="Eskerda" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Eskerda&amp;amp;action=edit"&gt;eskerda&lt;/a&gt;” hasoru “&lt;a class="new" title="Direita" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Direita&amp;action=edit"&gt;direita&lt;/a&gt;”. Iha fulan-Abríl 1961 sira publika testu ida ho nia títulu “Carta a Uma Jovem Portuguesa” (Surat ba feto-raan portugeza ida), ne’ebé nia autór maka estudante Artur Jorge Marinha de Campos, maibé asina de’it ho A., no testu ne’e fó-sai ka kesar kona-ba situasaun hanesan dadur ka sulan ba feto estudante universitária sira hela ba, la hanesan vida livre sira-nia kolega mane nian. Iha Portugál otas ne’ebá nian, ne’ebé ema barak sei kaer metin ba katolisizmu konservadór ne’ebé sei atrazadu loos se ita kompara ho fatin seluk iha &lt;a class="new" title="Europa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Europa&amp;amp;action=edit"&gt;Europa&lt;/a&gt;, ema barak sei konsidera nafatin katak feto-raan sira tenke tama iha uma laran molok nakukun. “Carta” ne’e, agora daudaun ema hotu lee ninia testu hanesan buat ida líriku i inosente, maibé iha tempu ne’ebá halo eskándalu boot. Organizasaun sira husi “direita” konservadora halo atake maka’as hasoru revista no Associação Académica, no ida-ne’e kontribui tebes atu halibur estudante sira iha projetu “eskerda” nian oioin ne’ebé buka atu hatún rejime, no reasaun liutiha “Carta” ne’e mós ajuda atu fanun feto-raan sira-nia konxiénsia kona-ba sira-nia direitu nu’udar feto i nu’udar sidadaun. Estudante sira mós uza lisan ka uzus-i-kostumes hanesan praxe ne’ebé baibain konservadór loos, kaer metin ba tradisaun, hodi fó-sai lian hasoru rejime, no halo &lt;a class="new" title="PIDE" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=PIDE&amp;action=edit"&gt;PIDE&lt;/a&gt; (Intel rejime nian) la hatene atu halo saida. Iha latada (korteju ka prosisaun tuir lurón iha sidade, hodi simu kaloiru sira bainhira tinan akadémiku hahú) iha tinan-1961 iha kaloiru balu ne’ebé lori kartás ne’ebé hakerek fraze hanesan porezemplu “O &lt;a class="new" title="Salazar" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Salazar&amp;amp;action=edit"&gt;Salazar&lt;/a&gt; tem um cancro, coitado do cancro!” (Salazar hetan kankru, kasian kankru ne’e tanba nia hetan Salazar!). José Afonso iha tempu ne’ebá buka hela atu hala’o ba oin, dala ida, ninia partisipasaun iha atividade kulturál barak ho ninia responsabilidade familiár no mós hasoru nesesidade ekonómika (buka moris). Nia estuda, nia serbisu nu’udar revizór iha jornál ida sidade ne’ebá nian, “Diário de Coimbra”, nia ba tuir servisu militár obrigatóriu (tropa) husi 1953 to’o 1955, tuirmai nia hanorin iha eskola no koléjiu iha fatin oioin iha Portugál, no depois, husi 1964 to’o 1967, iha &lt;a title="Mosambike" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Mosambike"&gt;Mosambike&lt;/a&gt;. Hafoin nia sei hetan espulsaun husi hanorin (katak boot sira duni-sai nia husi serbisu iha eskola) tanba nia hanoin polítiku. No nia mós tama ba dadur tanba razaun ida-ne’e. No nia kontinua nafatin hakerek múzika, grava no kanta. Nia toman dehan katak nia mestre sira iha múzika maka gitarrista Flávio Rodrigues, Roseira Boavida, Edmundo Bettencourt i José da Lata (kantadór populár ida husi fatin ida naran Piku), hanesan mós kantadeira sira iha ahi ne’ebé ema toman sunu iha festa Saun Joaun nian no Cristina de Matos Cortesão, ne’ebé empregada be hamoos estudante sira-nia uma balu naran “repúblicas” (“repúblicas” hirak-ne’e hanesan tradisaun antigu iha Koimbra no uma sira-ne’e nu’udar hela-fatin ba estudante Universidade nian, ne’ebé sira rasik mak kaer iha autojestaun, no mós hori uluk hori wain sira koñesidu tanba sira-nia karaterístika nu’udar ema ne’ebé la gosta hakru’uk, vadiu, hemudór, rebelde, no dala barak sira luta hasoru ukun-na’in sira). José Afonso buka atu hatene husi bee-matan eruditu (kultura aas) no mós husi bee-matan iha povu nia lisan. Lakleur mós kantadór sira husi jerasaun foun ne’ebé hahú mosu iha otas ne’ebá haree nia nu’udar mestre ida. Iha tinan-1969, iha tempu ne’ebé ema hanaran “Primavera Marcelista”, bainhira ditadura, ne’ebé agora &lt;a class="new" title="Marcelo Caetano" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Marcelo_Caetano&amp;action=edit"&gt;Marcelo Caetano&lt;/a&gt; maka ukun, koko atu hatudu ilas liberalizasaun nian (hakarak povu atu hanoin katak liberdade komesa mosu daudaun ona), mosu programa ida ne’ebé halo Istória iha televizaun portugeza, naran “Zip-Zip”. Ne’e programa ne’ebé grava “ao vivo” kona-ba múzika no mós saida maka akontese hela iha mundu artístiku portugés iha tempu ne’ebá, ke mós hatudu beibeik kantadór-baladeiru intervensaun nian ne’ebé kanta iha momentu ne’ebá. Programa ne’e sira grava tiha no hafoin maka transmite ba públiku tele-espetadór maibé iha sesaun-gravasaun ida-idak iha makaer-sensura ne’ebé manda kona-ba saida maka bele ka labele sai ba públiku iha televizaun. Iha kantadór barak ne’ebé sira-nia atuasaun kuaze ema tesi tomak. Kuriozamente, &lt;a class="new" title="Sensura" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sensura&amp;amp;action=edit"&gt;sensura&lt;/a&gt; la fó autorizasaun nein dala ida ba Zeca Afonso atu bá programa ne’e, hanesan mós ho feto-poeta i lia-na’in &lt;a class="new" title="Natália Correia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Nat%C3%A1lia_Correia&amp;action=edit"&gt;Natália Correia&lt;/a&gt;. Ita labele haluha importánsia boot husi kantadór-intervensaun hodi fanun konxiénsia polítika ema barak nian iha Portugál iha tempu ne’ebá, hanesan mós hodi halo sosializasaun iha povu nia leet husi poezia husi hakerek-na’in hanesan &lt;a title="Manuel Alegre" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Manuel_Alegre"&gt;Manuel Alegre&lt;/a&gt;, ne’ebé ninia “Trova do Vento que Passa” kanta husi &lt;a class="new" title="Adriano Correia de Oliveira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Adriano_Correia_de_Oliveira&amp;amp;action=edit"&gt;Adriano Correia de Oliveira&lt;/a&gt; sai kurakuran Inu Opozisaun nian. Bainhira funu koloniál komesa tiha iha 1961 no rejime obriga universitáriu barak tama ba tropa hodi bá funu iha &lt;a class="new" title="Áfrika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frika&amp;action=edit"&gt;Áfrika&lt;/a&gt;, kantiga-kontestasaun mós tama ona ba kuartél sira, no ajuda atu prepara ambiente ne’ebé sei halo mosu 25 de Abril.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Image:Zeca afonso2.jpg" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&amp;amp;wpDestFile=Zeca_afonso2.jpg"&gt;Image:Zeca afonso2.jpg&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Momentu importante ida atu bele tetu-sukat fenómenu ida ne’e oinsá loos maka “Encontro da Canção Portuguesa” ne’ebé organiza husi Casa da Imprensa iha Coliseu dos Recreios iha Lizboa, iha 29 fulan-Marsu 1974. Espetákulu ida-ne’e, ne’ebé halibur kantadór naran-boot sira iha múzika-intervensaun, hetan susar oioin, ulun-boot sira bandu no fó-autorizasaun troka bá-mai durante tempu ne’ebé organizasaun hala’o ninia knaar, no só iha kalan konsertu nian ne’e duni maka hetan autorizasaun loloos maibé ho kantiga ne’ebé sensura ko’a tiha liafuan barak. Kantadór ida, &lt;a class="new" title="Manuel Freire" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Manuel_Freire&amp;action=edit"&gt;Manuel Freire&lt;/a&gt; (famozu liuliu tanba nia kanta poema “Pedra Filosofal”, husi &lt;a class="new" title="António Gedeão" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ant%C3%B3nio_Gede%C3%A3o&amp;amp;action=edit"&gt;António Gedeão&lt;/a&gt;), fó-sai ba públiku ho lia-bones katak nia haluha kantiga sira-nia liafuan iha komboiu, no públiku ho ema rihun-rahun komprende nia mensajen no basa liman. GNR ho PIDE-DGS namkari iha fatin hotu-hotu. Zeca Afonso hetan autorizasaun husi sensura atu kanta kantiga rua de’it: “Milho Verde” i “&lt;a class="new" title="Grândola Vila Morena" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Gr%C3%A2ndola_Vila_Morena&amp;action=edit"&gt;Grândola Vila Morena&lt;/a&gt;”. Kantiga ikus ne’e sei sai símbolu ida ne’ebé importante liu ba liberdade iha Portugál. Versaun dahuluk husi kantiga ne’e mosu iha tinan-1964 nu’udar omenajen ba Sociedade Fraternidade Operária Grandolense, klibur ida ema-ki’ik nian iha fatin ida naran Grándola iha rai-&lt;a class="new" title="Alenteju" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Alenteju&amp;amp;action=edit"&gt;Alenteju&lt;/a&gt; iha Portugál súl. Primeiru iha estrofe haat, ne’ebé depois sai tolu de’it, maibé ikusliu, tanba sujestaun husi &lt;a class="new" title="José Mário Branco" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jos%C3%A9_M%C3%A1rio_Branco&amp;action=edit"&gt;José Mário Branco&lt;/a&gt;, aumenta ba neen, hasara estrutura tradisionál “cante” (hananu tuir povu alentejanu nia lisan) nian. Militár revoltozu sira ne’ebé prepara golpedestadu hodi hatún ditadura hili kantiga ida-ne’e atu tranzmite liuhosi rádiu nu’udar seña loloos ba sira-nia movimentu, ida-ne’ebé fó-sinál bainhira foin liu meianoite iha loron-25 Abríl 1974 ba sira atu arranka husi sira-nia kuartél oioin (seña preparatória uluk maka kantiga “E depois do adeus” ne’ebé Paulo de Carvalho maka kanta). “Grândola Vila Morena” sai kuaze hanesan Inu “&lt;a class="new" title="Revolução dos Cravos" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Revolu%C3%A7%C3%A3o_dos_Cravos&amp;amp;action=edit"&gt;Revolução dos Cravos&lt;/a&gt;” nian. Depoizde Portugál hetan liberdade, Zeca Afonso kontinua envolve iha projetu barak loos, iha múzika no iha polítika, liuliu ho organizasaun oioin “eskerda” no “eskerda radikál” nian. Iha tinan-1982 nia bá Mosambike no Prezidente &lt;a class="new" title="Samora Machel" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Samora_Machel&amp;action=edit"&gt;Samora Machel&lt;/a&gt; simu nia ho onras hanesan fali ba xefe-Estadu ida. Nia grava disku balu liutiha 25 de Abril. Entretantu nia deskobre katak nia iha moras todan ida ne’ebé la bele kura (eskleroze laterál amiotrópika) ne’ebé estraga neineik múskulu sira hotu, no ikusliu nia mate iha ospitál sidade &lt;a class="new" title="Setubal" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Setubal&amp;amp;action=edit"&gt;Setubal&lt;/a&gt; nian iha dadeer-saan iha loron-23 fulan-Fevereiru 1987. Loron ida nia dehan ba ema ida: “Bainhira ita hahú buka deskulpa oioin atu justifika ita-nia konformizmu (simu de’it aat ne’ebé mosu no la halo buat ida hasoru), entaun buat hotu-hotu fodidu ona...”&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Refer.C3.A9nsia_bibliogr.C3.A1fika" name="Refer.C3.A9nsia_bibliogr.C3.A1fika"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Referénsia bibliográfika&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Esperança, João Paulo et al - &lt;a class="external text" title="http://webzoom.freewebs.com/jpesperanca/lusofonia_Parte_3.pdf" href="http://webzoom.freewebs.com/jpesperanca/lusofonia_Parte_3.pdf" rel="nofollow"&gt;O que é a lusofonia - Saida maka luzofonia&lt;/a&gt;. Dili, Instituto Camões, 2005&lt;br /&gt;&lt;a id="Disku_ne.E2.80.99eb.C3.A9_nia_grava" name="Disku_ne.E2.80.99eb.C3.A9_nia_grava"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Disku ne’ebé nia grava&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;"Balada do Outono" (1960, EP)&lt;br /&gt;"Baladas de Coimbra" (1962, EP)&lt;br /&gt;"Ó vila de Olhão" (1964, single)&lt;br /&gt;"Cantares de José Afonso" (1964, EP)&lt;br /&gt;"Baladas e canções" (1964)&lt;br /&gt;"Cantares de andarilho" (1968)&lt;br /&gt;"Contos velhos rumos novos" (1969)&lt;br /&gt;"Menina dos olhos tristes" (1969, single)&lt;br /&gt;"Traz outro amigo também" (1970)&lt;br /&gt;"Cantigas do Maio" (1971)&lt;br /&gt;"Eu vou ser como a toupeira" (1972)&lt;br /&gt;"Venham mais cinco" (1973)&lt;br /&gt;"Coro dos tribunais" (1974)&lt;br /&gt;"Viva o poder popular" (1974, single)&lt;br /&gt;"Grândola, vila morena" (1974, EP)&lt;br /&gt;"Com as minhas tamanquinhas" (1976)&lt;br /&gt;"Enquanto há força" (1978)&lt;br /&gt;"Fura fura" (1979)&lt;br /&gt;"Ao vivo no Coliseu" (1983, álbum duplo)&lt;br /&gt;"Como se fora seu filho" (1983)&lt;br /&gt;"Galinhas do mato" (1985) &lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Afonso"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Afonso&lt;/a&gt;"&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116009660313373414?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116009660313373414/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116009660313373414' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009660313373414'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009660313373414'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/jos-afonso.html' title='José Afonso'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116009617938332854</id><published>2006-10-06T09:29:00.000+09:00</published><updated>2006-10-06T09:56:19.396+09:00</updated><title type='text'>Manuel Alegre</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Manuel Alegre&lt;/strong&gt; moris iha 12 fulan-Maiu 1936 iha &lt;a class="new" title="Ágeda" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81geda&amp;action=edit"&gt;Ágeda&lt;/a&gt;, fatin ida iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; norte. Bainhira nia foin-sa'e nia tama ba &lt;a class="new" title="Universidade Koímbra nian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Universidade_Ko%C3%ADmbra_nian&amp;amp;action=edit"&gt;Universidade Koímbra nian&lt;/a&gt;. &lt;a title="Koímbra" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Ko%C3%ADmbra"&gt;Koímbra&lt;/a&gt; ne’e maka sidade universitária naran boot liu hotu iha Portugál, universidade ne’e komesa kedas tinan atus hitu liubá. Iha-ne’ebá nia serbisu iha organizasaun barak, nia organiza no halimar teatru, nia ukun no hakerek iha jornál ho revista oioin eskolante sira nian, no nia nia sai aktivista pro-demokrasia ne’ebé importante. Iha otas ne’ebá Portugál sei ukun rain barak, maibé organizasaun oioin mosu tiha ona iha kolónia sira iha &lt;a class="new" title="Áfrika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frika&amp;action=edit"&gt;Áfrika&lt;/a&gt; atu ezije ukun-rasik an. Tanba ne’e funu foin hahú. Na’i-ulun faxista sira iha &lt;a title="Lizboa" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lizboa"&gt;Lizboa&lt;/a&gt; komesa haruka soldadu barabarak atu luta hasoru organizasaun sira ne’e. Mane klosan sira hotu iha Portugál tenke tama ba tropa atu ba funu. Estadu mós bolu ativista sira, tanba ulun-boot sira fiar katak kuandu foin-sa'e sira ne’e funu iha Áfrika sira sei lakon sira-nia ideias. Iha tinan 1962 Manuel Alegre mós tenke tama ba soldadu no Estadu haruka nia ba rai-&lt;a title="Angola" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Angola"&gt;Angola&lt;/a&gt;. Iha rain ne’e nia koko atu organiza revolta militár ida hasoru ditadura no funu koloniál. P.I.D.E., hanesan Intel rejime faxista nian, haruka nia ba dadur-fatin ida naran S. Paulo de Luanda durante fulan neen nia laran. Iha kadeia laran nia koñese &lt;a class="new" title="Luandino Vieira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Luandino_Vieira&amp;amp;action=edit"&gt;Luandino Vieira&lt;/a&gt; ho hakerek-na’in sira seluk husi Angola. Bainhira nia sai tiha ona husi tropa, no fila fali ba Portugál, nia labele buka fatin atu hela tuir nia hakarak, tenke hela de’it iha fatin ne’ebé intel sira hatene. Iha tinan 1964 nia halai ba li’ur tanba rejime faxista atu kaer fali nia. Iha li’ur ativista pro-demokrasia sira hili nia atu sai membru lider F.P.L.N. – Frente Patriótica de Libertação Nacional nian. Organizasaun ne’e, Jenerál &lt;a class="new" title="Humberto Delgado" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Humberto_Delgado&amp;action=edit"&gt;Humberto Delgado&lt;/a&gt; maka ukun. Nia ema boot iha movimentu ne’ebé hasoru ditadura no uluk nia kandidatu ba eleisaun iha Portugál, maibé eleisaun ne’e la loos, rejime faxista maka kontrola rezultadu. Manuel Alegre hela iha &lt;a class="new" title="Arjél" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Arj%C3%A9l&amp;amp;action=edit"&gt;Arjél&lt;/a&gt; (sidade-inan rai-&lt;a class="new" title="Arjélia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Arj%C3%A9lia&amp;action=edit"&gt;Arjélia&lt;/a&gt; nian) durante tinan sanulu nia laran no nia serbisu maka’as iha rádiu rezisténsia nian, naran A voz da liberdade (Lian liberdade nian), ne’ebé ema bele rona iha Portugál nia laran. Liutiha &lt;a title="Revolusaun Kravu nian" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Revolusaun_Kravu_nian"&gt;Revolusaun Kravu nian&lt;/a&gt; iha 25 fulan-Abril 1974, ne’ebé remata tiha ditadura, nia ba fila fali ba Portugál, nia tama ba &lt;a class="new" title="Partido Socialista" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Partido_Socialista&amp;amp;action=edit"&gt;Partido Socialista&lt;/a&gt; no nia sai deputadu Asembleia Repúblika Portugál nian. To’o agora nia sei polítiku ema hotuhotu respeita. Nia hakerek livru barabarak iha nia moris, livru poezia ho proza. Iha tempu ditadura nian kantór barak hananu ninia poema sira ne’ebé ko’alia kona-ba liberdade ho rezisténsia.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Contents[&lt;a class="internal" id="togglelink" href="javascript:toggleToc()"&gt;hide&lt;/a&gt;]&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Manuel_Alegre#Knaar"&gt;1 Knaar&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Manuel_Alegre#Poezia"&gt;1.1 Poezia&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Manuel_Alegre#Fiksaun"&gt;1.2 Fiksaun&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Manuel_Alegre#Seluseluk"&gt;1.3 Seluseluk&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Manuel_Alegre#Refer.C3.A9nsia_bibliogr.C3.A1fika"&gt;2 Referénsia bibliográfika&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Manuel_Alegre#Ligasaun_ba_li.27ur"&gt;3 Ligasaun ba li'ur&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Knaar" name="Knaar"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Knaar&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Poezia" name="Poezia"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Poezia&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="1965" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1965"&gt;1965&lt;/a&gt; - Praça da Canção&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1967" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1967&amp;action=edit"&gt;1967&lt;/a&gt; - O Canto e as Armas&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1971" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1971&amp;amp;action=edit"&gt;1971&lt;/a&gt; - Um Barco para Ítaca&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1976" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1976&amp;action=edit"&gt;1976&lt;/a&gt; - Coisa Amar (Coisas do Mar)&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1979" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1979&amp;amp;action=edit"&gt;1979&lt;/a&gt; - Nova do Achamento&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1981" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1981&amp;action=edit"&gt;1981&lt;/a&gt; - Atlântico&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1983" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1983&amp;amp;action=edit"&gt;1983&lt;/a&gt; - Babilónia&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1984" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1984&amp;action=edit"&gt;1984&lt;/a&gt; - Chegar Aqui&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1984" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1984&amp;amp;action=edit"&gt;1984&lt;/a&gt; - Aicha Conticha&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1991" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1991&amp;action=edit"&gt;1991&lt;/a&gt; - A Rosa e o Compasso&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1992" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1992&amp;amp;action=edit"&gt;1992&lt;/a&gt; - Com que Pena – Vinte Poemas para Camões&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1993" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1993&amp;action=edit"&gt;1993&lt;/a&gt; - Sonetos do Obscuro Quê&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1995" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1995&amp;amp;action=edit"&gt;1995&lt;/a&gt; - Coimbra Nunca Vista&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1996" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1996&amp;action=edit"&gt;1996&lt;/a&gt; - As Naus de Verde Pinho&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1996" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1996&amp;amp;action=edit"&gt;1996&lt;/a&gt; - Alentejo e Ninguém&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1997" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&amp;action=edit"&gt;1997&lt;/a&gt; - Che&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1998" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1998&amp;amp;action=edit"&gt;1998&lt;/a&gt; - Pico&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1998" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1998&amp;action=edit"&gt;1998&lt;/a&gt; - Senhora das Tempestades&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="2001" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=2001&amp;amp;action=edit"&gt;2001&lt;/a&gt; - Livro do Português Errante&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Fiksaun" name="Fiksaun"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Fiksaun&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="1989" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1989"&gt;1989&lt;/a&gt; - &lt;a class="new" title="Jornada de África" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jornada_de_%C3%81frica&amp;action=edit"&gt;Jornada de África&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="1989" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1989"&gt;1989&lt;/a&gt; - O Homem do País Azul&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1995" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1995&amp;amp;action=edit"&gt;1995&lt;/a&gt; - Alma&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1998" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1998&amp;action=edit"&gt;1998&lt;/a&gt; - A Terceira Rosa&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1999" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1999&amp;amp;action=edit"&gt;1999&lt;/a&gt; - Uma Carga de Cavalaria&lt;br /&gt;&lt;a title="2002" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/2002"&gt;2002&lt;/a&gt; - Cão Como Nós&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="2003" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=2003&amp;action=edit"&gt;2003&lt;/a&gt; - Rafael&lt;br /&gt;&lt;a id="Seluseluk" name="Seluseluk"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Seluseluk&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1997" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&amp;amp;action=edit"&gt;1997&lt;/a&gt; - Contra a Corrente (discursos e textos políticos)&lt;br /&gt;&lt;a title="2002" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/2002"&gt;2002&lt;/a&gt; - Arte de Marear (ensaios)&lt;br /&gt;&lt;a id="Refer.C3.A9nsia_bibliogr.C3.A1fika" name="Refer.C3.A9nsia_bibliogr.C3.A1fika"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Referénsia bibliográfika&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Esperança, João Paulo et al - &lt;a class="external text" title="http://webzoom.freewebs.com/jpesperanca/lusofonia_Parte_3.pdf" href="http://webzoom.freewebs.com/jpesperanca/lusofonia_Parte_3.pdf" rel="nofollow"&gt;O que é a lusofonia - Saida maka luzofonia&lt;/a&gt;. Dili, Instituto Camões, 2005&lt;br /&gt;&lt;a id="Ligasaun_ba_li.27ur" name="Ligasaun_ba_li.27ur"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Ligasaun ba li'ur&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.editorial-caminho.pt/cache/html/show_autor__q1obj_--_3D32293__--_3D_area_--_3Dcatalogo__q236__q30__q41__q5.htm" href="http://www.editorial-caminho.pt/cache/html/show_autor__q1obj_--_3D32293__--_3D_area_--_3Dcatalogo__q236__q30__q41__q5.htm" rel="nofollow"&gt;Biografia&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.manuelalegre.com" href="http://www.manuelalegre.com/" rel="nofollow"&gt;Site oficial da candidatura à Presidência da República&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Manuel_Alegre"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Manuel_Alegre&lt;/a&gt;"&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116009617938332854?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116009617938332854/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116009617938332854' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009617938332854'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009617938332854'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/manuel-alegre.html' title='Manuel Alegre'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116009454865457041</id><published>2006-10-06T09:12:00.000+09:00</published><updated>2006-10-06T09:29:08.670+09:00</updated><title type='text'>José Carlos Schwarz</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;José Carlos Schwarz&lt;/strong&gt; ne’e kantadór naran-boot tebetebes iha &lt;a title="Giné-Bisau" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Gin%C3%A9-Bisau"&gt;Giné-Bisau&lt;/a&gt;. Iha buat oioin ne’ebé hanesan iha Giné-Bisau no iha Timór Lorosa’e. Giné mós rain ida be ki’ik, kiak, ho &lt;a class="new" title="Etnia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Etnia&amp;action=edit"&gt;etnia&lt;/a&gt; barak no lian oioin, ho portugés mak nu’udar &lt;a class="new" title="Lia-ofisiál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-ofisi%C3%A1l&amp;amp;action=edit"&gt;lia-ofisiál&lt;/a&gt; no lian ida seluk nu’udar lia-franka ne’ebé uza ba komunikasaun husi etnia ida ba etnia seluk. Iha-ne’ebá &lt;a class="new" title="Krioulu-Giné" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Krioulu-Gin%C3%A9&amp;action=edit"&gt;krioulu-Giné&lt;/a&gt; maka sai &lt;a class="new" title="Lia-franka" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia-franka&amp;amp;action=edit"&gt;lia-franka&lt;/a&gt; no iha-ne’e mak &lt;a class="new" title="Tetun-prasa" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Tetun-prasa&amp;action=edit"&gt;tetun-prasa&lt;/a&gt;. Iha buat balu tan ne’ebé hanesan, iha ne’ebá mós uluk iha tempu koloniál iha mundu rua (no agora sei iha) ne’ebé lahanesan: mundu sidade-inan nian no mundu distritu sira-nian. Iha dékada 60 nia rohan, hahú tinan 70, iha Dili iha grupu muzikál oioin, hanesan &lt;a class="new" title="Os Cinco do Oriente" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Os_Cinco_do_Oriente&amp;amp;action=edit"&gt;Os Cinco do Oriente&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Os Lordes" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Os_Lordes&amp;action=edit"&gt;Os Lordes&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Os Académicos" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Os_Acad%C3%A9micos&amp;amp;action=edit"&gt;Os Académicos&lt;/a&gt;, ne’ebé toman toka liuliu múzika sira iha lia-inglés ka sira ne’ebé mai husi Brazíl no iha tempu ne’ebá ema barak mak gosta; iha Bisau, iha otas ne’ebá, iha grupu hirak ne’ebé atu hanesan, Pérolas Negras, Os Náuticos, Juventude 71, Académicos, Capa Negra, Voz da Guiné, Os Apaches, Sweet Fenda... José Carlos Schwarz hola parte iha grupu sira-ne’e balu, molok atu hahú, iha tinan 1971 nia laran, grupu ida naran &lt;a class="new" title="Cobiana Djazz" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Cobiana_Djazz&amp;action=edit"&gt;Cobiana Djazz&lt;/a&gt;, hamutuk ho &lt;a class="new" title="Aliu Bari" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Aliu_Bari&amp;amp;action=edit"&gt;Aliu Bari&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Mamadu Bá" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mamadu_B%C3%A1&amp;action=edit"&gt;Mamadu Bá&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Samakê" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Samak%C3%AA&amp;amp;action=edit"&gt;Samakê&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Ducko Castro Fernandes" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ducko_Castro_Fernandes&amp;action=edit"&gt;Ducko Castro Fernandes&lt;/a&gt;, nsst... José Carlos no nia grupu foun sei halo revolusaun iha múzika Guné nian. Primeiru, tanba sira hili atu soe lia-portugés no lia-inglés, no kanta iha lia-krioulu Giné nian, lian komunikasaun povu ki’ik nian, kona-ba asuntu hanesan krítika sosiál no polítika, depois tanba sira fila ba lisan, buka atu halo múzika moderna ne’ebé iha nia abut ba tradisaun muzikál Giné nian. Iha otas ne’ebé ema sira fó-valór de’it ba buat ke mai husi li’ur, no múzika kabuverdiana rasik ne’ebé sira toman rona kuaze só &lt;a class="new" title="Morna" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Morna&amp;amp;action=edit"&gt;morna&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Koladera" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Koladera&amp;action=edit"&gt;koladera&lt;/a&gt; (sira dehan katak &lt;a class="new" title="Funaná" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Funan%C3%A1&amp;amp;action=edit"&gt;funaná&lt;/a&gt;, hanesan mós ritmu sira rain-na’in Giné nian, maka múzika aat ema-metan jentiu lasivilizadu sira-nian, buat folin-laek) Cobiana Djazz ne’e ba hasa’e fali jéneru muzikál hanesan &lt;a class="new" title="Ngumbé" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ngumb%C3%A9&amp;action=edit"&gt;ngumbé&lt;/a&gt; no badju di tina, ne’ebé to’o tempu ne’ebá sira ne’ebé mai husi família burgeza sira husi “prasa” hakribit loos. Ngumbé mosu iha subúrbius (bairru hirak be hale’u Bisau), hela-fatin ba ema barak ne’ebé mai husi distritu sira, iha dékada 30, 40 no 50 nia laran, iha taberna sira (fatin ba serbisu-na’in sira atu halibur no hemu, han no kanta halimar bainhira sira sai husi serbisu-fatin). Liutiha masakre ne’ebé autoridade koloniál sira halo ba serbisu-na’in hirak ne’ebé halo hela greve iha &lt;a class="new" title="Namon Pindjigití" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Namon_Pindjigit%C3%AD&amp;amp;action=edit"&gt;Namon Pindjigití&lt;/a&gt;, iha 1959, autoridade bandu taberna atu loke depoizde tuku hitu, ba serbisu-na’in sira atu labele halibur iha-ne’ebá , no ida-ne’e kuaze halo ngumbé lakon. Importante tebetebes ba dezenvolvimentu husi estilu ne’ebé sei sai Cobiana Djazz nian maka hasoru-malu husi José Carlos, foin-sa’e prasa nian, no Aliu Bari, ne’ebé mai husi povu ki’ik no kiak nia leet iha bairru hale’u Bisau, no nia hatene téknika muzikál tradisionál sira. José Carlos Schwarz moris iha Bisau iha loron-6 fulan-Dezembru 1949, bei-oan husi aman husi mane-&lt;a class="new" title="Alemaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Alemaun&amp;action=edit"&gt;alemaun&lt;/a&gt; no feto-&lt;a class="new" title="Mandinga" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mandinga&amp;amp;action=edit"&gt;mandinga&lt;/a&gt; (etnia Giné nian) no bei-oan husi inan husi mane-&lt;a class="new" title="Pepél" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Pep%C3%A9l&amp;action=edit"&gt;pepél&lt;/a&gt; (etnia Giné nian) no feto kabuverdiana. Joven matenek, karismátiku ho don naturál atu sai lider, ne’ebé toman lee hakerek-na’in sira husi negritude frankófona no afro-amerikanu sira, autoridade koloniál portugeza dala ida haruka nia ba Lizboa atu halo propaganda ba polítika foun “Giné di’ak liu” ne’ebé &lt;a class="new" title="Spínola" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sp%C3%ADnola&amp;amp;action=edit"&gt;Spínola&lt;/a&gt; hala’o hela (nia koko atu halo populasaun sira hili atu hakbesik ba autoridade koloniál sira, emvezde uza de’it represaun brutu), maibé ikusmai José Carlos dehan nia sei la partisipa iha asaun ne’e, liutiha nia hetan doutrinasaun iha metrópole husi foin-sa’e sira &lt;a class="new" title="PAIGC" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=PAIGC&amp;action=edit"&gt;PAIGC&lt;/a&gt; nian iha-ne’ebá. PAIGC – Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde – ne’e maka organizasaun ne’ebé &lt;a class="new" title="Amílcar Cabral" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Am%C3%ADlcar_Cabral&amp;amp;action=edit"&gt;Amílcar Cabral&lt;/a&gt; hahú be funu ba ukun-rasik an Giné-Bisau no &lt;a title="Kabuverde" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Kabuverde"&gt;Kabuverde&lt;/a&gt; nian. Bainhira José Carlos fila fali ba Bisau PAIGC nia frente klandestina rekruta nia atu serbisu hodi halo konxiensializasaun ba povu kona-ba independénsia. Parese Ali Bari rasik maka rekruta nia. La kleur autoridade koloniál sira haree ba sira-nia múzika nia mensajen no haree mós katak ema barak gosta, no tanba ne’e &lt;a class="new" title="PIDE" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=PIDE&amp;action=edit"&gt;PIDE&lt;/a&gt; komesa hafuhu Cobiana Djazz nia membru sira. Sira-nia kantiga ida ne’ebé famozu liu iha otas ne’ebé sira kanta hasoru kolonializmu maka Ke ki mininu na tchora (1972), ho liafuan husi José Carlos, kona-ba bombardeamentu husi aviaun ba aldeia sira no atake husi komandus afrikanus ne’ebé organiza husi kolonialista sira.&lt;br /&gt;Husi faze ida-ne’e iha mós kantiga Mindjeris di panu pretu (liafuan husi Armando Salvaterra, 1970), ne’ebé ko’alia kona-ba feen no inan sira ne’ebé lakon sira-nia la’en ka oan iha funu ba independénsia.&lt;br /&gt;Kantiga Mininu di kriason (liafuan husi José Carlos, 1973) mosu iha kalan ida de’it nia laran, durante espetákulu ida, no uza estilu muzikál husi etnia-balanta sira-nia lisan, naran kusundê. Nia konta istória husi “labarik hakiak”, krioulu ida (tuir signifikadu liafuan ne’e nian iha Timór), ne’ebé hetan terus no susar de’it husi ema sira ne’ebé tuir loloos tenke tau matan ba nia, to’o nia halai no bá halibur ho gerrilleiru sira ne’ebé funu ba ukun-rasik an atu bele luta hasoru injustisa.&lt;br /&gt;Membru sira ne’ebé importante liu iha Cobiana Djazz tenke tama ba tropa, autoridade sira iha tempu ne’ebá toman halo hanesan ne’e atu bele kontrola foin-sa’e ativista sira. José Carlos lee ho entuziazmu &lt;a class="new" title="Frantz Fanon" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Frantz_Fanon&amp;amp;action=edit"&gt;Frantz Fanon&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Carlos Marighela" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Carlos_Marighela&amp;action=edit"&gt;Carlos Marighela&lt;/a&gt;, ema-Brazíl, no nia hanoin katak importante atu sai ativu liu iha luta hasoru interese koloniál sira. Nia bá kontra opiniaun diresaun PAIGC nian, no hamutuk ho nia belun sira, nia deside atu komesa frente gerrilla urbana nian iha kota Bisau rasik. Sira tau, ho jeitu ladún profisionál, bomba balu iha fatin oioin iha sidade laran. Lailais de’it autoridade sira deskobre, no nia, Ducko Castro Fernandes no Aliu Bari tama ba dadur. José Carlos hela iha kadeia husi loron-18 fulan-Maiu 1972 to’o loron-29 fulan-Abríl 1974, tempu kuaze hotu-hotu nia dadur iha izolamentu iha prizaun PIDE/DGS nian iha Bisau, no fulan tolu ho balun iha Ilha das Galinhas. Sira na’in-tolu hetan tortura aat oioin, no ne’e sai inspirasaun ba múzika Ora ke abri porta (1973), kona-ba oinsá maka ema-dadur sira sente fuan-taridu no ta’uk bainhira polísia atu lori nia ba sesaun interrogatóriu (litik) dala ida tan.&lt;br /&gt;Mininu puntan (Liberdadi) (1974) ne’e kona-ba labarik ida ne’ebé husu ba nia aman saida maka liberdade, no nia aman mós la bele hatán tanba nia rasik la hatene.&lt;br /&gt;Liutiha &lt;a title="25 de Abril" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/25_de_Abril"&gt;25 de Abril&lt;/a&gt;, Cobiana Djazz nakfila ba grupu muzikál ofisiál iha nasaun foun Giné-Bisau. Sira kanta kona-ba buat oioin: hahi’i erói sira independénsia nian, dezafiu atu harii sira-nia nasaun foun, no duun boot sira ne’ebé, tanba sira maka ukun ona, haluha prinsípiu hirak ne’ebé uluk sira foti nu’udar importante iha tempu luta nia laran. Sira dedika kantiga balu ba emansipasaun feto nian no ba susar ne’ebé feto hasoru. Apili (1974) haktuir istória husi feto to’os-na’in ida, gerrilleiru ida nia feen iha tempu terus nian iha ai-laran, no depois nia la’en soe nia, bainhira independénsia to’o ona, tanba nia ema-boot ona no nia hakarak feto moderna husi sidade de’it.&lt;br /&gt;Iha Estadu foin-independente José Carlos Schwarz kaer knaar ofisiál oioin iha área kultura nian. Iha 1976 nia bá &lt;a class="new" title="Kuba" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kuba&amp;amp;action=edit"&gt;Kuba&lt;/a&gt;, atu sai Makaer Negósius iha Embaixada Giné-Bisau nian iha rain ne’ebá. Nia mate iha asidente aviaun ida iha viajen ba &lt;a class="new" title="Avana" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Avana&amp;action=edit"&gt;Avana&lt;/a&gt;, iha loron-27 fulan-Maiu 1977, bainhira, besik atu tun ba rai, aviaun xoka hasoru ai-riin eletrisidade nian. Husi pasajeiru na’in-59 no tripulante na’in-sia iha sobrevivente ida de’it. Artista nia mate-isin lori ba Bisau atu hakoi. Iha nia rate hakerek nia testu ida: N na nega bedju (Ha’u sei la sai katuas). Ema ladún koñese nia iha li’ur, maibé nia sei nafatin &lt;a class="new" title="Ídolu nasionál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%8Ddolu_nasion%C3%A1l&amp;amp;action=edit"&gt;ídolu nasionál&lt;/a&gt; ida iha Giné-Bisau.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Refer.C3.A9nsia_bibliogr.C3.A1fika" name="Refer.C3.A9nsia_bibliogr.C3.A1fika"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Referénsia bibliográfika&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;Liafuan kantiga sira-nian iha dalen krioulu no informasaun barakliu iha testu ne’e ami hetan iha livru kapás tebetebes kona-ba artista ne’e:&lt;br /&gt;AUGEL, Moema Parente (1997) – Ora di kanta tchiga – José Carlos Schwarz e o Cobiana Djazz. Bissau, Instituto Nacional de Estudos e Pesquisa.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Carlos_Schwarz"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Carlos_Schwarz&lt;/a&gt;"&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116009454865457041?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116009454865457041/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116009454865457041' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009454865457041'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009454865457041'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/jos-carlos-schwarz.html' title='José Carlos Schwarz'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116009347562348840</id><published>2006-10-06T09:08:00.000+09:00</published><updated>2006-10-06T09:11:15.643+09:00</updated><title type='text'>Leandro i Leonardo</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Leandro i Leonardo&lt;/strong&gt; sira-ne’e maun-alin kantadór husi &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; ne’ebé ema barak gosta rona iha &lt;a title="Timór Lorosa'e" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r_Lorosa%27e"&gt;Timór Lorosa'e&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Iha tempu uluk iha família mukit ida, ne’ebé inklui señór Avelino Costa, Dona Carmen no sira-nia oan na’in-ualu. Labarik sira hahú sira-nia loron tuku haat dadeer, la’o ho sira-nia aman ba to’os hodi kuda tomate, serbisu atu manán osan ba sira-nia família. Iha sira-nia uma kiak sira han na’an fulan ida dalan ida de’it. Bainhira señór Avelino iha tempu livre nia hanorin nia oan sira toka &lt;a class="new" title="Viola" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Viola&amp;action=edit"&gt;viola&lt;/a&gt;. Istória ida-ne’e komesa iha fatin ida naran &lt;a class="new" title="Goianópolis" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Goian%C3%B3polis&amp;amp;action=edit"&gt;Goianópolis&lt;/a&gt;, iha foho &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; nian. Iha dékada 70, nia oan mane ida deside atu buka moris ho &lt;a title="Múzika" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAzika"&gt;múzika&lt;/a&gt; no, bainhira nia sei adolexente, nia hola parte iha banda ida naran "Os Dominantes", ne’ebé kanta, ladún ho susesu, kantiga sira ne’ebé ema toman rona iha otas ne’ebá husi &lt;a class="new" title="Beatles" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Beatles&amp;action=edit"&gt;Beatles&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Roberto Carlos" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Roberto_Carlos&amp;amp;action=edit"&gt;Roberto Carlos&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Bee Gees" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Bee_Gees&amp;action=edit"&gt;Bee Gees&lt;/a&gt; iha diskoteka hirak "ne’ebé feto aat de’it maka tama".&lt;br /&gt;Labarik-mane ne’ebá naran José Luís Costa, moris iha loron-15 fulan-Agostu &lt;a class="new" title="1961" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1961&amp;amp;action=edit"&gt;1961&lt;/a&gt;, maibé ema barak koñese nia ho nia naran artístiku Leandro. Emival Eterno Costa, ne’ebé moris iha loron-25 fulan-Jullu &lt;a class="new" title="1963" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1963&amp;action=edit"&gt;1963&lt;/a&gt; no mehi atu sai jogadór &lt;a class="new" title="Futeból" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Futeb%C3%B3l&amp;amp;action=edit"&gt;futeból&lt;/a&gt;, kontinua serbisu nu’udar to’os-na’in, to’o nia komprende katak tuir dalan ne’e nia sei la bá dook no nia rezolve atu halibur ho nia maun. Agora ema hotu-hotu koñese ho naran Leonardo. Primeiru sira buka moris loroloron nian liuhosi serbisu oioin ne’ebé mosu: iha merkadu, iha farmásia, iha fatin fase roupa... Loron ida Emival rona motorista ida konta katak nia feen foin hahoris oan-kaduak no sira atu tau naran Leandro i Leonardo. Maun-alin José Luís no Emival haree ne’e nu’udar sinál sorte ba sira no sira deside atu uza naran rua ne’e nu’udar naran artístiku ba dupla &lt;a class="new" title="Múzika sertaneja" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%BAzika_sertaneja&amp;action=edit"&gt;múzika sertaneja&lt;/a&gt; nian ne’ebé sira foin hahú. Sira komesa toka iha diskoteka ida besik &lt;a class="new" title="Goiânia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Goi%C3%A2nia&amp;amp;action=edit"&gt;Goiânia&lt;/a&gt; ne’ebé ema ladún di’ak maka toman tama, no kalan baibain hotu ho ema baku malu no sona malu. Husi ne’e sira laó ba oin neineik, sira ba toka iha fatin oioin iha sidade ki’ik barak, iha basar, iha espozisaun kona-ba &lt;a class="new" title="Agroindústria" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Agroind%C3%BAstria&amp;action=edit"&gt;agroindústria&lt;/a&gt; no iha sirku, maibé kontinua susar atu bele grava sira-nia &lt;a title="Múzika" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAzika"&gt;múzika&lt;/a&gt;. Iha &lt;a class="new" title="1983" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1983&amp;amp;action=edit"&gt;1983&lt;/a&gt; sira grava sira-nia &lt;a class="new" title="LP" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=LP&amp;action=edit"&gt;LP&lt;/a&gt; dahuluk ho sira-nia osan rasik. &lt;a class="new" title="LP" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=LP&amp;amp;action=edit"&gt;LP&lt;/a&gt; ne’e ladún hetan susesu maibé hamosu oportunidade atu grava sira-nia disku profisionál primeiru. Depois sira hetan susesu barak, ho &lt;a title="Múzika" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAzika"&gt;múzika&lt;/a&gt; hanesan Contradições (Kontradisaun sira), Entre Tapas e Beijos (Entre basa ho re’in), Pense em Mim (Hanoin ha’u), Não Aprendi a Dizer Adeus (Ha’u la aprende dehan Adeus), Paz na Cama (Dame iha kama), Sonho por Sonho (Mehi ba mehi), Temporal de Amor (Anin-fuik no udan-boot domin nian)...&lt;br /&gt;Sira grava disku barak, sira hola parte iha programa &lt;a class="new" title="Televizaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Televizaun&amp;action=edit"&gt;televizaun&lt;/a&gt;, sira lemo rai no hetan osan barak hodi kanta iha sidade boot sira iha &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; no iha nasaun seluk, sira hananu serbisu lisuk ho dupla sertaneja rua tan, Chitãozinho &amp;amp; Xororó no Zezé di Camargo &amp; Luciano, hodi hamosu espetákulu "Amigos", sira nia susesu la hotu... Loron ida sira na’in-rua peska hela ho sira-nia belun ida, no Leandro sente moras maka’as iha ninia kotuk. Halo tiha teste oioin iha sira-nia rain no iha &lt;a class="new" title="Estadus Unidus" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Estadus_Unidus&amp;amp;action=edit"&gt;Estadus Unidus&lt;/a&gt;, ezame sira hatudu katak nia moras ho &lt;a class="new" title="Kankru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kankru&amp;action=edit"&gt;kankru&lt;/a&gt; oin ida ne’ebé raru iha ninia pulmaun kuanan. Iha loron-23 fulan-Juñu &lt;a class="new" title="1998" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1998&amp;amp;action=edit"&gt;1998&lt;/a&gt; Leandro mate. Nia alin kontinua nafatin nia karreira mesak, no dupla foun, ho ida-idak nia oan, Tiago no Pedro, komesa mós la’o ona iha mundu espetákulu nian...&lt;br /&gt;Ne’e maka istória, maizomenus, ne’ebé pájina barak fan sira-nian konta iha Internet. Maibé iha mós pájina hirak ne’ebé haktuir istória seluk, kona-ba &lt;a class="new" title="Múzika sertaneja" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%BAzika_sertaneja&amp;action=edit"&gt;múzika sertaneja&lt;/a&gt; no oinsá maka múzika ne’e hadook husi nia abut liuliu ba beibeik, hahú iha dékada 70, to’o agora ema barak hanaran nia &lt;a class="new" title="Múzika breganeja" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%BAzika_breganeja&amp;amp;action=edit"&gt;múzika breganeja&lt;/a&gt; (ne’e fenómenu atu hanesan ho &lt;a class="new" title="Múzika pimba" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%BAzika_pimba&amp;action=edit"&gt;múzika pimba&lt;/a&gt; nian iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;). Ema wa’in mós koñese muzika ne’e ho naran caipira, ne’ebé nia orijen husi &lt;a class="new" title="Folklore" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Folklore&amp;amp;action=edit"&gt;folklore&lt;/a&gt; husi rain sira iha &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; nia laran ne’ebé dook husi sidade boot no ema barak iha-ne’ebá kiak. Uluk, dala barak sira hananu kona-ba ema rurál no karau-atan sira-nia moris, no mós kona-ba istória hirak ne’ebé ema toman konta bainhira tuur hale’u ahi iha kalan.&lt;br /&gt;Públiku barak hahú koñese múzika ne’e liuhosi kantadór naran-boot hanesan Cornélio Pires, Angelino de Oliveira, Raul Torres, João Pacífico, Serrinha, Cascatinha i Inhana, Tião Carreiro, Sérgio Reis, no Léo Canhoto i Robertinho. Sira ikus ne’e komesa movimentu atu hakbesik ba múzika oin seluk hanesan &lt;a class="new" title="Múzika country" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%BAzika_country&amp;action=edit"&gt;country&lt;/a&gt; norte-amerikanu, múzika romántika populár brazileira no mós &lt;a class="new" title="Rock" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Rock&amp;amp;action=edit"&gt;rock&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Iha dékada 80 no 90 tendénsia kontinua ba diresaun atu hadook husi sira-nia lisan no abut no buka de’it jeitu ne’ebé komersiál liu tan, katak ne’ebé fa’an di’ak liu, bolu públiku barak liu tan, no kanta agora só kona-ba asuntu ne’ebé ema hotu-hotu bele gosta, hanesan domin, paixaun sira, siúmes, fahe malu, hadomi ema ne’ebé la hadomi ita. Iha faze foun ida-ne’e mosu dupla naran-boot oioin hanesan Leandro &amp; Leonardo, Chitãozinho &amp;amp; Xororó, Chrystian &amp; Ralf, Zezé di Camargo &amp;amp; Luciano, João Paulo &amp; Daniel no Rionegro &amp;amp; Solimões.&lt;br /&gt;Iha &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; no iha rain seluseluk Leandro i Leonardo nia &lt;a class="new" title="CD" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=CD&amp;action=edit"&gt;CD&lt;/a&gt; sira fa’an kópia millaun barak, no tanba ne’e sira hetan prémiu oioin nu’udar kantadór ne’ebé sira-nia &lt;a class="new" title="CD" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=CD&amp;amp;action=edit"&gt;CD&lt;/a&gt; fa’an barak liu hotu. Iha-ne’e iha &lt;a title="Timór Lorosa'e" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r_Lorosa%27e"&gt;Timór Lorosa'e&lt;/a&gt;, ne’ebé &lt;a class="new" title="CD" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=CD&amp;action=edit"&gt;CD&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="VCD" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=VCD&amp;amp;action=edit"&gt;VCD&lt;/a&gt; kuaze hotu-hotu ne’ebé ema fa’an pirata mesak de’it, ita tenke uza métodu seluk atu buka hatene sé maka populár liu hotu. Presiza de’it bá festa kazamentu ruma, no ita sei haree kedas oinsá maka timoroan sira gosta tebes maun-alin ne’e sira-nia múzika.&lt;/div&gt;&lt;div align="left"&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Leandro_i_Leonardo"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Leandro_i_Leonardo&lt;/a&gt;"&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Special:Categories" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Categories&amp;amp;article=Leandro_i_Leonardo"&gt;Category&lt;/a&gt;: &lt;a title="Category:Múzika" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Category:M%C3%BAzika"&gt;Múzika&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116009347562348840?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116009347562348840/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116009347562348840' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009347562348840'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009347562348840'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/leandro-i-leonardo.html' title='Leandro i Leonardo'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116009329383131173</id><published>2006-10-06T08:58:00.000+09:00</published><updated>2006-10-06T09:08:13.853+09:00</updated><title type='text'>Kapoeira</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Kapoeira&lt;/strong&gt; (iha &lt;a title="Lia-portugés" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-portug%C3%A9s"&gt;portugés&lt;/a&gt;: capoeira) ne’e sistema tradisionál baku-malu nian ne’ebé mosu iha &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt;, husi atan afrikanu hirak-ne’ebé portugés sira lori ba ne’ebá atu serbisu iha fazenda (to’os boot). Treinu hala’o akompaña ho &lt;a title="Múzika" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAzika"&gt;múzika&lt;/a&gt; husi instrumentu tradisionál, hanesan &lt;a class="new" title="Berimbau" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Berimbau&amp;action=edit"&gt;berimbau&lt;/a&gt; (hanesan kakeit boot halo ho rama ida ne’ebé nia talin estika loos no depois baku ho ai badak ida atu halo nia keit) no atabaque (tambór aas) no hanesan ne’e sai fasil liu tan atu subar treinu ne’e iha atividade oioin festa nian ne’ebé &lt;a class="new" title="Atan" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Atan&amp;amp;action=edit"&gt;atan&lt;/a&gt; sira halo iha sira-nia fatin iha &lt;a class="new" title="Senzala" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Senzala&amp;action=edit"&gt;senzala&lt;/a&gt; (hela-fatin atan sira-nian).&lt;br /&gt;Bainhira atan ida halai-sai husi ninia na’in, ema "kasadór" profisionál ne’ebé duni nia naran capitães-do-mato (kapitaun ai-laran nian) no sira kaer kilat. Dala barak kapoeira maka buat ida de’it ne’ebé atan be halai tiha ona bele uza hodi defende nia an. Baibain sira hasoru malu iha fatin ne’ebé iha du’ut badak iha ai-laran, ne’ebé ho lian &lt;a class="new" title="Tupi-guaraní" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Tupi-guaran%C3%AD&amp;amp;action=edit"&gt;tupi-guaraní&lt;/a&gt; naran caá-puêra – matenek-na’in balu hanoin katak ne’e maka orijen husi arte ida-ne’e nia naran.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sira ne’ebé konsege duni halai halibur an iha aldeia sira naran quilombo (&lt;a class="new" title="Kilombu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kilombu&amp;action=edit"&gt;kilombu&lt;/a&gt;) ne’ebé iha lutu ba inimigu sira atu la bele tama. Sira harii knua hirak-ne’e iha fatin ne’ebé izoladu no susar atu to’o ba iha ne’ebá.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Kilombu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kilombu&amp;amp;action=edit"&gt;Kilombu&lt;/a&gt; importante liu hotu maka &lt;a class="new" title="Palmares" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Palmares&amp;action=edit"&gt;Palmares&lt;/a&gt; ne’ebé iha momentu ida ema rihun sanulu hela metin iha ne’ebá no reziste durante maizomenus tinan neenulu hasoru autoridade sira ne’ebé hakarak invade fatin ida-ne’e. &lt;a class="new" title="Zumbi" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Zumbi&amp;amp;action=edit"&gt;Zumbi&lt;/a&gt; maka sira-nia xefe naran-boot liu hotu. Bainhira &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; bandu tiha &lt;a class="new" title="Eskravatura" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Eskravatura&amp;action=edit"&gt;eskravatura&lt;/a&gt; (ema labele ona iha tan atan) no komesa haruka ema mutin mai husi rain sira hanesan &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;, &lt;a title="España" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Espa%C3%B1a"&gt;España&lt;/a&gt; no &lt;a title="Itália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/It%C3%A1lia"&gt;Itália&lt;/a&gt; atu serbisu iha to’os, ema metan barak tenke bá buka moris iha sidade oioin.&lt;br /&gt;Iha ne’ebá sira barak la hetan serbisu no hahú sai bandidu ka vadiu. Kapoeira sai sidade nian ona no ema mutin sira balu mós komesa hatene ona, iha kota hanesan &lt;a class="new" title="Riudejaneiru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Riudejaneiru&amp;amp;action=edit"&gt;Riudejaneiru&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Salvadór-Bahia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Salvad%C3%B3r-Bahia&amp;action=edit"&gt;Salvadór-Bahia&lt;/a&gt; no &lt;a class="new" title="Resife" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Resife&amp;amp;action=edit"&gt;Resife&lt;/a&gt;, maibé públiku hahú haree kapoeira nu’udar hahalok bandidu no vadiu sira-nian de’it, hafoin lei oioin mosu atu bandu nia.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Parese katak iha tempu ne’ebá maka komesa mosu &lt;a class="new" title="Navalla" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Navalla&amp;action=edit"&gt;navalla&lt;/a&gt; (tudik koi hasan-rahun nian) bainhira sira baku malu, nu’udar influénsia husi capoeirista &lt;a class="new" title="Fadista" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fadista&amp;amp;action=edit"&gt;fadista&lt;/a&gt; portugés sira. Iha otas ne’ebá mós setór rasista balu husi elite &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; nian hakilar hasoru influénsia husi kultura &lt;a class="new" title="Áfrika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frika&amp;action=edit"&gt;afrikana&lt;/a&gt; ba uzus i kostumes, no sira hakarak sira-nia rain atu "namutin". Liutiha maizomenus tinan limanulu iha klandestinidade nia laran, ne’ebé ema sira só bele aprende capoeira iha dalan subar no iha kintál, hafoin Manuel dos Reis Machado, ne’ebé ema bolu &lt;a class="new" title="Mestre Bimba" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mestre_Bimba&amp;amp;action=edit"&gt;Mestre Bimba&lt;/a&gt;, halo ezibisaun atu hatudu capoeira ba &lt;a class="new" title="Getúlio Vargas" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Get%C3%BAlio_Vargas&amp;action=edit"&gt;Getúlio Vargas&lt;/a&gt;, iha momentu ne’ebá nia mak prezidente &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; nian, no ida-ne’e maka komesa sai otas foun ba capoeira. Akademia oioin hahú mosu ba públiku atu bele aprende jogu ne’e. Ema sira ne’ebé importante liu iha faze ida-ne’e maka Vicente Ferreira Pastinha (&lt;a class="new" title="Mestre Pastinha" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mestre_Pastinha&amp;amp;action=edit"&gt;Mestre Pastinha&lt;/a&gt;), ne’ebé hanorin estilu “Angola”, tradisionál liu, no &lt;a class="new" title="Mestre Bimba" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mestre_Bimba&amp;action=edit"&gt;Mestre Bimba&lt;/a&gt; be ita temi tiha ona, ne’ebé inventa estilu ho buat foun oioin ke nia hanaran “Rejionál”.&lt;br /&gt;Husi tempu ne’ebá to’o agora ne’e daudaun capoeira liu tiha ona dalan naruk ida. Agora ema barak treina capoeira iha mundu tomak, husi &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; to’o &lt;a title="Timór-Leste" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r-Leste"&gt;Timór-Leste&lt;/a&gt;, husi &lt;a class="new" title="Estadus Unidus" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Estadus_Unidus&amp;amp;action=edit"&gt;Estadus Unidus&lt;/a&gt; (&lt;a class="new" title="Estadu Naklibur Sira Amérika Nian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Estadu_Naklibur_Sira_Am%C3%A9rika_Nian&amp;action=edit"&gt;Estadu Naklibur Sira Amérika Nian&lt;/a&gt;) to’o &lt;a title="Noruega" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Noruega"&gt;Noruega&lt;/a&gt;, husi &lt;a title="Austrália" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Austr%C3%A1lia"&gt;Austrália&lt;/a&gt; to’o &lt;a title="Indonézia" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Indon%C3%A9zia"&gt;Indonézia&lt;/a&gt; (iha eskola balu iha Jogejakarta no mós iha rejiaun &lt;a class="new" title="Jakarta" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jakarta&amp;amp;action=edit"&gt;Jakarta&lt;/a&gt;). Pratikante barak tama tanba treinu ne’e rame, jeitu no haksolok, la iha dixiplina maka’as ne’ebé ita hetan baibain iha &lt;a class="new" title="Arte marsiál sira" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Arte_marsi%C3%A1l_sira&amp;action=edit"&gt;arte marsiál sira&lt;/a&gt; husi Lorosa’e. Nu’udar hakerek-na’in &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;brazileiru&lt;/a&gt; naran-boot &lt;a class="new" title="Jorge Amado" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Jorge_Amado&amp;amp;action=edit"&gt;Jorge Amado&lt;/a&gt; dehan ne’e “luta kapás liu iha mundu tomak, tanba ne’e mós dansa ida”.&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Berimbau" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Hn_3berimbau.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Hn_3berimbau.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;a class="new" title="Berimbau" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Berimbau&amp;action=edit"&gt;Berimbau&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Iha capoeira téknika sira hahú husi ginga (jinga), la’ós husi pozisaun para-iha-fatin típiku husi &lt;a class="new" title="Karaté" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Karat%C3%A9&amp;amp;action=edit"&gt;karaté&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Taekwondo" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Taekwondo&amp;action=edit"&gt;taekwondo&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Pencak silat" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Pencak_silat&amp;amp;action=edit"&gt;pencak silat&lt;/a&gt;, &lt;a class="new" title="Wushu kung fu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Wushu_kung_fu&amp;action=edit"&gt;wushu kung fu&lt;/a&gt;, nsst...; ginga ne’e hanesan movimentu oioin isin nian ne’ebé la para no iha intensaun hodi buka dalan atu ataka ka muda kedas ba defeza, ne’ebé dala barak liu maka halo esquiva, katak sees an husi golpe. Iha roda kapoeira nia klaran capoeirista sira koko hodi joga hasoru malu, roda ne’e halo husi tokadór sira ne’ebé toka instrumentu oioin husi &lt;a class="new" title="Áfrika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frika&amp;action=edit"&gt;Áfrika&lt;/a&gt; no hananu, aleinde kompañeiru sira seluk ne’ebé basa liman no kanta refraun iha &lt;a class="new" title="Koru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Koru&amp;amp;action=edit"&gt;koru&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Liafuan &lt;a class="new" title="Kantiga" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Kantiga&amp;action=edit"&gt;kantiga&lt;/a&gt; nian kona-ba asuntu hanesan: arte ida-ne’e no ninia &lt;a class="new" title="Istória" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Ist%C3%B3ria&amp;amp;action=edit"&gt;Istória&lt;/a&gt;, mestre boot husi tempu pasadu no prezente, moris nu’udar atan iha otas &lt;a class="new" title="Eskravidaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Eskravidaun&amp;action=edit"&gt;eskravidaun&lt;/a&gt; nian, i fiar sarani no fiar ba candomblé (ne’ebé kahur relijiaun tradisionál husi &lt;a class="new" title="Áfrika" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81frika&amp;amp;action=edit"&gt;Áfrika&lt;/a&gt; ho &lt;a class="new" title="Katolisizmu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Katolisizmu&amp;action=edit"&gt;katolisizmu&lt;/a&gt;, atu hanesan lisan &lt;a title="Timór" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r"&gt;Timór&lt;/a&gt; ne’ebé kahur rituál sira Kreda nian no tradisaun jentia bei’ala sira-nian). Sira toka ho ritmu oioin ba jogu ho jeitu oioin, balu neineik balu lailais.&lt;br /&gt;Capoeira sai tiha ona, la’ós de’it buat kultura nian, maibé &lt;a class="new" title="Desportu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Desportu&amp;amp;action=edit"&gt;desportu&lt;/a&gt; nasionál &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; nian, no mestre sira husi rain ne’ebá halo nia sai internasionál liu tan, liuhosi hanorin iha jináziu sofistikadu (no karun) iha kapitál husi nasaun barak. Alunu sira aprende kanta – iha &lt;a title="Lia-portugés" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Lia-portug%C3%A9s"&gt;lia-portugés&lt;/a&gt; – “Capoeira é prá homi, / mininu e mulhé...” (kapoeira ne’e ba mane, ba labarik no ba feto...). Iha-ne’e, iha &lt;a title="Timór Lorosa'e" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Tim%C3%B3r_Lorosa%27e"&gt;Timór Lorosa'e&lt;/a&gt;, kapoeira hahú ho militár sira husi &lt;a class="new" title="PKF" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=PKF&amp;action=edit"&gt;PKF&lt;/a&gt; &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; nian no agora kontinua ho grupu ida ne’ebé fó treinu iha Jináziu (GMT).&lt;br /&gt;&lt;a id="Ligasaun_ba_li.27ur" name="Ligasaun_ba_li.27ur"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Ligasaun ba li'ur&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;strong&gt;&lt;/strong&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.bibvirt.futuro.usp.br/textos/humanas/artecultura/capoeira/capoeira.html" href="http://www.bibvirt.futuro.usp.br/textos/humanas/artecultura/capoeira/capoeira.html" rel="nofollow"&gt;A Arte da Capoeira&lt;/a&gt; husi Camille Adorno&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.portalcapoeira.com/" href="http://www.portalcapoeira.com/" rel="nofollow"&gt;Portal Kapoeira&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.capoeirascience.com/" href="http://www.capoeirascience.com/" rel="nofollow"&gt;Capoeira video clips from Capoeira Science&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.sementedojogodeangola.org.br" href="http://www.sementedojogodeangola.org.br/" rel="nofollow"&gt;Grupu Kapoeira "Semente do Jogo de Angola"&lt;/a&gt; - Mestre Jogo de Dentro, Brazíl&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.jogodavida.pop.com.br" href="http://www.jogodavida.pop.com.br/" rel="nofollow"&gt;Grupu Kapoeira "Jogo da Vida"&lt;/a&gt; - Saun Paulu, Brazíl&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.abcapoeira.com/" href="http://www.abcapoeira.com/" rel="nofollow"&gt;"Afro-Brazilian Capoeira Association"&lt;/a&gt; - Mestre Yoji Senna, Estadu Naklibur Sira Amérika Nian&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.pgcapoeira.it/" href="http://www.pgcapoeira.it/" rel="nofollow"&gt;Grupu "Coquinho Baiano"&lt;/a&gt; - Mestre Tozinho Brasil, Itália&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.muzenzalgarve.com/cms/" href="http://www.muzenzalgarve.com/cms/" rel="nofollow"&gt;Associação de Capoeiragem "Malta do Sul"&lt;/a&gt; - Algarve, Portugál&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.schoolofcapoeira.com" href="http://www.schoolofcapoeira.com/" rel="nofollow"&gt;Association of Capoeira "Engenho da Rainha"&lt;/a&gt; - Estadu Naklibur Sira Amérika Nian&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.capoeiraworld-uk.com" href="http://www.capoeiraworld-uk.com/" rel="nofollow"&gt;Association of Capoeira "Engenho da Rainha"&lt;/a&gt; - Reinu Naklibur&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://perso.wanadoo.fr/polbrian/history.htm" href="http://perso.wanadoo.fr/polbrian/history.htm" rel="nofollow"&gt;Capoeira Palmares&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.hd.com.br/angola/" href="http://www.hd.com.br/angola/" rel="nofollow"&gt;Capoeira Angola&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.guia-salvador.com/salvador-capoeira.htm" href="http://www.guia-salvador.com/salvador-capoeira.htm" rel="nofollow"&gt;Capoeira Salvador&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.capoeiradobrasil.com.br/" href="http://www.capoeiradobrasil.com.br/" rel="nofollow"&gt;Capoeira do Brasil&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://planeta.terra.com.br/esporte/capoeiradabahia/" href="http://planeta.terra.com.br/esporte/capoeiradabahia/" rel="nofollow"&gt;Capoeira da Bahia&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.unirio.br/cead/morpheus/N%C3%BAmero%2003%20-%20especial%20mem%C3%B3ria/gabrielcid.htm" href="http://www.unirio.br/cead/morpheus/N%C3%BAmero%2003%20-%20especial%20mem%C3%B3ria/gabrielcid.htm" rel="nofollow"&gt;A Capoeira no Rio de Janeiro 1910–1950&lt;/a&gt; - husi Mestre Celso&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://br.capoeirista.com/schools.html" href="http://br.capoeirista.com/schools.html" rel="nofollow"&gt;Escolas de Capoeira&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.capoeira10.com" href="http://www.capoeira10.com/" rel="nofollow"&gt;Divulgando a arte da capoeira para o mundo&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.capoeiradobonfim.com.br" href="http://www.capoeiradobonfim.com.br/" rel="nofollow"&gt;Capoeira do Bonfim, Mato Grosso&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.angolangolo.com" href="http://www.angolangolo.com/" rel="nofollow"&gt;Grupo de Capoeira Angola Ngolo&lt;/a&gt; - Mestre José Carlos Gonçalves, Riudejaneiru, Brazíl&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.addictinggames.com/capoeirafighter3.html" href="http://www.addictinggames.com/capoeirafighter3.html" rel="nofollow"&gt;Jogo de Luta de Capoeira&lt;/a&gt; - Estilu "Street Fighter" &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Kapoeira"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Kapoeira&lt;/a&gt;"&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Special:Categories" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Categories&amp;amp;article=Kapoeira"&gt;Categories&lt;/a&gt;: &lt;a title="Category:Desportu" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Category:Desportu"&gt;Desportu&lt;/a&gt;  &lt;a title="Category:Arte marsiál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Category:Arte_marsi%C3%A1l"&gt;Arte marsiál&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116009329383131173?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116009329383131173/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116009329383131173' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009329383131173'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116009329383131173'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/kapoeira.html' title='Kapoeira'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116001673043321879</id><published>2006-10-05T11:49:00.000+09:00</published><updated>2006-10-05T11:52:10.446+09:00</updated><title type='text'>Artes marciais dos hacá</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Hakka Kuen&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Origem: Wikipédia, a enciclopédia livre.&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;客家拳&lt;br /&gt;Hakka Kuen&lt;br /&gt;&lt;a title="Pinyin" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pinyin"&gt;Pinyin&lt;/a&gt;:&lt;br /&gt;kèjiāquán&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Yale Romanization" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Yale_Romanization&amp;action=edit"&gt;Yale Cantonese&lt;/a&gt;:&lt;br /&gt;haak3 ga1 kyun4&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Hakka (linguistics)" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Hakka_%28linguistics%29&amp;amp;action=edit"&gt;pinjim hakka&lt;/a&gt;:&lt;br /&gt;hak7 ga1 kien2&lt;br /&gt;Literalmente&lt;br /&gt;"punho hakka"&lt;br /&gt;Hakka Kuen é o termo cantonense para as artes marciais do povo &lt;a title="Hakka" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka"&gt;hacá&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;O centro das gentes de língua hacá fica situado na parte interior da Província de &lt;a title="Cantão" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/CantÃ£o"&gt;Cantão&lt;/a&gt; a leste do &lt;a class="new" title="Delta do Rio das Pérolas" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Delta_do_Rio_das_P%C3%A9rolas&amp;action=edit"&gt;Delta do Rio das Pérolas&lt;/a&gt;. De acordo com Steve Martin, professor do estilo do Dragão, o Hakka Kuen foi influenciado pelo lendário monge &lt;a class="new" title="Gee Sim Sim See" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Gee_Sim_Sim_See&amp;amp;action=edit"&gt;Gee Sim Sim See&lt;/a&gt; que ensinou em Cantão e na provincia vizinha de &lt;a title="Fujian" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fujian"&gt;Fujian&lt;/a&gt; no séc. XVIII.&lt;br /&gt;Independentemente da veracidade histórica ou não de Gee Sim, as semelhanças entre o Hakka Kuen e as artes marciais de Fujian leva a pensar que deve haver um parentesco próximo entre elas. De acordo com Leung Ting, o dirigente do ramo WingTsun do &lt;a title="Wing Chun" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Wing_Chun"&gt;Wing Chun&lt;/a&gt;, "Os seus traços comuns são que durante as lutas os lutadores destes sistemas preferem passos curtos e combate a curta distância, com os seus braços colocados próximos do peito, os cotovelos para baixo e mantidos junto aos flancos para os protegerem. Outra característica destes sistemas de wu shu kung-fu é que, ao contrário dos do Norte da China, as suas formas são bastante simples" (Leung, 1978, p. 30).&lt;br /&gt;Os característicos ombros curvos e peito côncavo dos estilos hacá são os traços que os distinguem dos estilos de Fujian.&lt;br /&gt;Até à geração dos mestres Lau Shui e Lum Wing-Fay, o estilo &lt;a title="Louva-a-Deus do Sul" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul"&gt;Louva-a-Deus do Sul&lt;/a&gt; era ensinado exclusivamente a hacás.&lt;br /&gt;Outros estilos relacionados com o Hakka Kuen incluem o estilo do Vagabundo,&lt;a class="external autonumber" title="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka_Kuen#nota_流民派" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka_Kuen#nota_流民派" rel="nofollow"&gt;[1]&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Kung Fu do Dragão" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Kung_Fu_do_Drag%C3%A3o&amp;action=edit"&gt;Kung Fu do Dragão&lt;/a&gt;, e &lt;a class="new" title="Bak Mei" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Bak_Mei&amp;amp;action=edit"&gt;Bak Mei&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka_Kuen#ref_.E6.B5.81.E6.B0.91.E6.B4.BE"&gt;^&lt;/a&gt; Estilo do Vagabundo (流民派; &lt;a title="Pinyin" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pinyin"&gt;pinyin&lt;/a&gt;: Liúmín Pài; &lt;a class="new" title="Yale Romanization" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Yale_Romanization&amp;action=edit"&gt;Cantonense de Yale&lt;/a&gt;: Lau4 man4 Paai1; &lt;a class="new" title="Hakka (linguistics)" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Hakka_%28linguistics%29&amp;action=edit"&gt;pinjim Hakka&lt;/a&gt;: Liu2 min2 Pai5)&lt;br /&gt;&lt;a id="Ver_tamb.C3.A9m" name="Ver_tamb.C3.A9m"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Ver também&lt;br /&gt;&lt;a title="Louva-a-Deus do Sul" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul"&gt;Louva-a-Deus do Sul&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Kung Fu do Dragão" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Kung_Fu_do_Drag%C3%A3o&amp;amp;action=edit"&gt;Kung Fu do Dragão&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Bak Mei" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Bak_Mei&amp;action=edit"&gt;Bak Mei&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Hakka" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka"&gt;Hakka&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Punho do Rio do Leste" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Punho_do_Rio_do_Leste&amp;amp;action=edit"&gt;Punho do Rio do Leste&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Nam Pai Chuan" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Nam_Pai_Chuan&amp;action=edit"&gt;Nam Pai Chuan&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Medicina tradicional chinesa" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Medicina_tradicional_chinesa"&gt;Medicina tradicional chinesa&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Meridiano (medicina chinesa)" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Meridiano_%28medicina_chinesa%29&amp;amp;action=edit"&gt;Meridiano (medicina chinesa)&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Refer.C3.AAncias_bibliogr.C3.A1ficas" name="Refer.C3.AAncias_bibliogr.C3.A1ficas"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Referências bibliográficas&lt;br /&gt;Leung Ting - Wing Tsun Kuen. Hong Kong, Leung's Publications (&lt;a class="internal" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Especial:Booksources&amp;isbn=9627284017"&gt;ISBN 962-7284-01-7&lt;/a&gt;)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Liga.C3.A7.C3.B5es_externas" name="Liga.C3.A7.C3.B5es_externas"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Ligações externas&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.hku.hk/cmaclub/english/resource-center/malibrary/leeka.htm" href="http://www.hku.hk/cmaclub/english/resource-center/malibrary/leeka.htm" rel="nofollow"&gt;Hakka Style ( Hakka Martial Arts. Lijiajiao )&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.youtube.com/watch?v=" href="http://www.youtube.com/watch?v=1nsUR6hz5Fo" rel="nofollow"&gt;Vídeo de um estilo hacá&lt;/a&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Retirado de "&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka_Kuen"&gt;http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka_Kuen&lt;/a&gt;"&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Especial:Categories" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Especial:Categories&amp;amp;article=Hakka_Kuen"&gt;Categorias de páginas&lt;/a&gt;: &lt;a title="Categoria:Artes marciais" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Categoria:Artes_marciais"&gt;Artes marciais&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Categoria:Cultura chinesa" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Categoria:Cultura_chinesa&amp;amp;action=edit"&gt;Cultura chinesa&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116001673043321879?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116001673043321879/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116001673043321879' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116001673043321879'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116001673043321879'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/artes-marciais-dos-hac.html' title='Artes marciais dos hacá'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-116001644960851836</id><published>2006-10-05T11:27:00.000+09:00</published><updated>2006-10-05T11:47:29.653+09:00</updated><title type='text'>Louva-a-Deus do Sul - um estilo hacá</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Louva-a-Deus do Sul&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Origem: Wikipédia, a enciclopédia livre.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;南派螳螂&lt;br /&gt;Louva-a-Deus do Sul&lt;br /&gt;&lt;a title="Pinyin" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pinyin"&gt;Pinyin&lt;/a&gt;:&lt;br /&gt;nán pài tángláng&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Yale Romanization" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Yale_Romanization&amp;action=edit"&gt;Cantonense de Yale&lt;/a&gt;:&lt;br /&gt;naam4 paai1 tong4 long4&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Hakka (linguistics)" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Hakka_%28linguistics%29&amp;amp;action=edit"&gt;pinjim Hakka&lt;/a&gt;:&lt;br /&gt;nam2 pai5 tong2 long2&lt;br /&gt;Literalmente&lt;br /&gt;"estilo meridional do louva-a-deus"&lt;br /&gt;Para o estilo de combate setentrional chinês de Shandong, ver &lt;a class="new" title="Louva-a-Deus do Norte" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Louva-a-Deus_do_Norte&amp;action=edit"&gt;Louva-a-Deus do Norte&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Apesar do seu nome, o estilo Louva-a-Deus do Sul das &lt;a title="Artes marciais chinesas" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Artes_marciais_chinesas"&gt;artes marciais chinesas&lt;/a&gt; não tem relação nenhuma com o estilo &lt;a class="new" title="Louva-a-Deus do Norte" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Louva-a-Deus_do_Norte&amp;amp;action=edit"&gt;Louva-a-Deus do Norte&lt;/a&gt;. O Louva-a-Deus do Sul é em vez disso um parente próximo de outros &lt;a title="Hakka Kuen" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka_Kuen"&gt;estilos Hakka&lt;/a&gt; como o &lt;a class="new" title="Kung Fu do Dragão" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Kung_Fu_do_Drag%C3%A3o&amp;action=edit"&gt;Kung Fu do Dragão&lt;/a&gt; e um parente distante da família de estilos de &lt;a title="Fujian" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fujian"&gt;Fujian&lt;/a&gt; que inclui o &lt;a class="new" title="Grou Branco de Fujian" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Grou_Branco_de_Fujian&amp;amp;action=edit"&gt;Grou Branco de Fujian&lt;/a&gt;, o &lt;a class="new" title="Cinco Antepassados" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Cinco_Antepassados&amp;action=edit"&gt;Cinco Antepassados&lt;/a&gt;, e o &lt;a title="Wing Chun" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Wing_Chun"&gt;Wing Chun&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;O Louva-a-Deus do Sul é um sistema de combate a curta distância que privilegia técnicas de força curta e tem aspectos quer suaves e internos quer duros e externos. Como noutros estilos do sul da China, os braços são a arma principal, com os pontapés normalmente limitados abaixo dos quadris. Coloca-se grande ênfase no fortalecimento e desenvolvimento dos braços. Quando um braço estendido é forte, isso permite ao praticante mover-se mais rapidamente uma vez que não precisa de recolher o braço ou trazê-lo atrás para conseguir mais força, como no boxe ou noutros sistemas de combate.&lt;br /&gt;Como o &lt;a title="Wing Chun" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Wing_Chun"&gt;Wing Chun&lt;/a&gt; e o &lt;a title="Xingyiquan" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Xingyiquan"&gt;Xingyiquan&lt;/a&gt;—outros estilos criados como artes de puro combate —o Louva-a-Deus do Sul não tem grande valor estético, ao contrário do seu homónimo do norte e de outros estilos.&lt;br /&gt;O Louva-a-Deus do Sul tem ligações com a &lt;a title="Medicina tradicional chinesa" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Medicina_tradicional_chinesa"&gt;medicina tradicional chinesa&lt;/a&gt;, em particular o conceito de &lt;a class="new" title="Meridiano (medicina chinesa)" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Meridiano_%28medicina_chinesa%29&amp;amp;action=edit"&gt;meridianos&lt;/a&gt;, que usa para &lt;a class="new" title="Dim mak" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Dim_mak&amp;action=edit"&gt;dim mak&lt;/a&gt; e &lt;a title="Tui na" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tui_na"&gt;tui na&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Índice[&lt;a class="internal" id="togglelink" href="javascript:toggleToc()"&gt;esconder&lt;/a&gt;]&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#Ramos"&gt;1 Ramos&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#Lau_Shui_.E5.8A.89.E7.91.9E.2F.E5.8A.89.E6.B0.B4"&gt;1.1 Lau Shui 劉瑞/劉水&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#Chow_Gar_.E5.91.A8.E5.AE.B6"&gt;1.1.1 Chow Gar 周家&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#Chu_Gar_.E6.9C.B1.E5.AE.B6"&gt;1.1.2 Chu Gar 朱家&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#Kwong_Sai_Jook_Lum_.E6.B1.9F.E8.A5.BF.E7.AB.B9.E6.9E.97"&gt;1.2 Kwong Sai Jook Lum 江西竹林&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#Boi_de_Ferro_.E9.90.B5.E7.89.9B"&gt;1.3 Boi de Ferro 鐵牛&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#.22Hakka_Kuen.22"&gt;2 "Hakka Kuen"&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#Louva-a-Deus.3F"&gt;3 Louva-a-Deus?&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#Notas"&gt;4 Notas&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#Ver_tamb.C3.A9m"&gt;5 Ver também&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#Refer.C3.AAncias_bibliogr.C3.A1ficas"&gt;6 Referências bibliográficas&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#Liga.C3.A7.C3.B5es_externas"&gt;7 Ligações externas&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Ramos" name="Ramos"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Ramos&lt;br /&gt;Os quatro ramos principais do Louva-a-Deus do Sul são:&lt;br /&gt;Chow Gar (周家; família Chow)&lt;br /&gt;Chu Gar (朱家; família Chu)&lt;br /&gt;Kwong Sai Jook Lum (江西竹林; &lt;a title="Jiangxi" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jiangxi"&gt;Jiangxi&lt;/a&gt; Floresta de Bambu)&lt;br /&gt;Boi de Ferro (鐵牛)&lt;br /&gt;Pode-se advinhar um antepassado comum não apenas devido às suas semelhanças, mas também ao facto de todos partilharem uma sequência técnica, Sarm Bo Jin.&lt;a class="external autonumber" title="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#nota_三步箭" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#nota_三步箭" rel="nofollow"&gt;[1]&lt;/a&gt; No entanto, as genealogias destes ramos não são suficientemente completas para estabelecer a ligação entre eles até um único antepassado comum.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Lau_Shui_.E5.8A.89.E7.91.9E.2F.E5.8A.89.E6.B0.B4" name="Lau_Shui_.E5.8A.89.E7.91.9E.2F.E5.8A.89.E6.B0.B4"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Lau Shui 劉瑞/劉水&lt;br /&gt;Apenas o parentesco entre os ramos das famílias Chow e Chu family pode ser verificado, uma vez que o antepassado comum mais recente de ambas, Lau Shui (劉瑞, 劉水﹞, morreu em &lt;a title="1942" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1942"&gt;1942&lt;/a&gt;, uma data relativamente recente.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Chow_Gar_.E5.91.A8.E5.AE.B6" name="Chow_Gar_.E5.91.A8.E5.AE.B6"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Chow Gar 周家&lt;br /&gt;O ramo da família Chow estabelece os antecedentes da sua arte até cerca de 1800 até Chow Ah-Nam (周亞南), um &lt;a title="Hakka" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka"&gt;Hakka&lt;/a&gt; que enquanto rapaz deixou a sua casa na província de &lt;a title="Cantão" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/CantÃ£o"&gt;Cantão&lt;/a&gt;/&lt;a title="Guangdong" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guangdong"&gt;Guangdong&lt;/a&gt; para tratamento médico no &lt;a class="new" title="Mosteiro de Shaolin" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Mosteiro_de_Shaolin&amp;action=edit"&gt;Mosteiro de Shaolin&lt;/a&gt; do sul na província de &lt;a title="Fujian" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Fujian"&gt;Fujian&lt;/a&gt; onde, para além de ser tratado ao seu problema do estômago, foi treinado nas artes marciais e veio a criar o Louva-a-Deus do Sul.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Chu_Gar_.E6.9C.B1.E5.AE.B6" name="Chu_Gar_.E6.9C.B1.E5.AE.B6"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Chu Gar 朱家&lt;br /&gt;O ramo da família Chu atribui a sua arte a Chu Fook-To, que criou o Louva-a-Deus do Sul como um sistema de combate para adversários da &lt;a title="Dinastia Qing" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Dinastia_Qing"&gt;Dinastia Qing&lt;/a&gt; &lt;a title="Manchu" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Manchu"&gt;manchu&lt;/a&gt; (&lt;a title="1644" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1644"&gt;1644&lt;/a&gt;–&lt;a title="1912" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1912"&gt;1912&lt;/a&gt;) que derrubou a família real &lt;a title="Han" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Han"&gt;han&lt;/a&gt; &lt;a title="Ming" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Ming"&gt;Ming&lt;/a&gt; (&lt;a title="1368" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1368"&gt;1368&lt;/a&gt;–&lt;a title="1644" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1644"&gt;1644&lt;/a&gt;) da qual ele era um membro. De acordo com o ramo da família Chu, os líderes Qing destruíram o &lt;a class="new" title="Mosteiro de Shaolin" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Mosteiro_de_Shaolin&amp;amp;action=edit"&gt;Mosteiro de Shaolin&lt;/a&gt; original de &lt;a title="Henan" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Henan"&gt;Henan&lt;/a&gt; por Chu se ter refugiado lá, obrigando Chu a fugir para o Mosteiro de Shaolin do Sul em Fujian.&lt;br /&gt;&lt;a id="Kwong_Sai_Jook_Lum_.E6.B1.9F.E8.A5.BF.E7.AB.B9.E6.9E.97" name="Kwong_Sai_Jook_Lum_.E6.B1.9F.E8.A5.BF.E7.AB.B9.E6.9E.97"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Kwong Sai Jook Lum 江西竹林&lt;br /&gt;O estilo Kwong Sai Jook Lum faz recuar as suas origins ao templo de Jook Lum Gee&lt;a class="external autonumber" title="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#nota_竹林寺" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#nota_竹林寺" rel="nofollow"&gt;[2]&lt;/a&gt; no Monte Longhu (龍虎山) em Kwong Sai,&lt;a class="external autonumber" title="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#nota_江西" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#nota_江西" rel="nofollow"&gt;[3]&lt;/a&gt; onde foi criado no início do séc. XIX por um dos monges, Som Dot. Em meados do séc. XIX, Som Dot trasmitiu a arte ao seu condiscípulo monge Lee Siem, que viria a visitar &lt;a title="Cantão" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/CantÃ£o"&gt;Cantão&lt;/a&gt;, para o sul, e ensinar aí a arte a praticantes leigos.Um dos alunos de Lee de Cantão, Chung Yu-Chang, viria a voltar com ele para Kwong Sai a fim de completer o seu treino em Jook Lum Gee.&lt;br /&gt;Cerca de &lt;a title="1900" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1900"&gt;1900&lt;/a&gt;, Chung abriu a sua primeira escola de artes marciais e clínica de &lt;a title="Medicina tradicional chinesa" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Medicina_tradicional_chinesa"&gt;medicina tradicional chinesa&lt;/a&gt; no condado de &lt;a class="new" title="Bao'an" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Bao%27an&amp;action=edit"&gt;Bao'an&lt;/a&gt; na cidade de Píngshān (坪山), da qual eram nativos Wong Yook-Kong e Lum Wing-Fay, que viriam a ser os seus sucessores. Wong viria a ser o responsável pela preservação do Louva-a-Deus de Kwong Sai Jook Lum dentro da China e Lum (também referido como "Lum Sang" 林生, literalmente "Senhor Lum," forma respeitosa usada pelos seus sucessores) responsável pela sua disseminação no exterior.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Boi_de_Ferro_.E9.90.B5.E7.89.9B" name="Boi_de_Ferro_.E9.90.B5.E7.89.9B"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Boi de Ferro 鐵牛&lt;br /&gt;O ramo do Boi de Ferro é assim denominado devido ao seu fundador, Boi de Ferro Choi (Choi Dit-Ngau; 蔡鐵牛), que lutou na &lt;a class="new" title="Revolta dos Boxeres" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Revolta_dos_Boxeres&amp;action=edit"&gt;Revolta dos Boxeres&lt;/a&gt; (&lt;a title="1900" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/1900"&gt;1900&lt;/a&gt;).&lt;br /&gt;&lt;a name=".22Hakka_Kuen.22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;"Hakka Kuen"&lt;br /&gt;Ainda que se possa contestar a veracidade das histórias que contam as origens dos estilos de Louva-a-Deus do Sul, o que é indiscutível é a sua ligação ao povo &lt;a title="Hakka" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka"&gt;Hakka&lt;/a&gt; da região do interior oriental de &lt;a title="Cantão" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/CantÃ£o"&gt;Cantão&lt;/a&gt;. A região que é constitui o berço do Louva-a-Deus do Sul começa no centro do território Hakka em &lt;a class="new" title="Xingning" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Xingning&amp;amp;action=edit"&gt;Xingning&lt;/a&gt;, de onde o fundador do Chow Gar, Chow Ah-Nam, veio. De Xingning, o &lt;a class="new" title="Dongjiang" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Dongjiang&amp;action=edit"&gt;Dongjiang&lt;/a&gt; flui para ocidente vindo da de &lt;a class="new" title="Meizhou" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Meizhou&amp;amp;action=edit"&gt;Meizhou&lt;/a&gt; através de &lt;a class="new" title="Heyuan" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Heyuan&amp;action=edit"&gt;Heyuan&lt;/a&gt;, de onde o fundador do Boi de Ferro Choi Dit-Ngau veio. Na prefeitura de &lt;a class="new" title="Huizhou" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Huizhou&amp;amp;action=edit"&gt;Huizhou&lt;/a&gt;, o Dongjiang forma a fronteira setentrional do condado de Huìyáng (惠陽), de onde eram originários o mestre Chung Yu-Chang do Kwong Sai Jook Lum e o mestre Lau Shui do estilos Chow/Chu Gar. Daqui, o Dongjiang corre para o &lt;a class="new" title="Delta do Rio das Pérolas" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Delta_do_Rio_das_P%C3%A9rolas&amp;action=edit"&gt;Delta do Rio das Pérolas&lt;/a&gt; no condado de &lt;a class="new" title="Bao'an" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Bao%27an&amp;amp;action=edit"&gt;Bao'an&lt;/a&gt; (actualmente &lt;a title="Shenzhen" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Shenzhen"&gt;Shenzhen&lt;/a&gt;), de onde vieram os mestres Wong Yook-Gong e Lum Wing-Fay do Kwong Sai Jook Lum. Todos estes mestre pertenciam ao povo chinês falante de hakka, que manteve o Louva-a-Deus do Sul apenas para os seus, até à geração de Lau Shui e Lum Wing-Fay.&lt;br /&gt;De facto, a tradição do Kwong Sai Jook Lum diz que em tempos foi conhecido por "&lt;a title="Hakka Kuen" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka_Kuen"&gt;Hakka Kuen&lt;/a&gt;" (literalmente "punho hakka") pelo público em geral na zona do Delta do Rio das Pérolas. Quando Lum Wing-Fay começou a ensinar pela primeira vez Louva-a-Deus do Sul nos Estados Unidos, fê-lo numa &lt;a class="new" title="Organização fraternal" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Organiza%C3%A7%C3%A3o_fraternal&amp;action=edit"&gt;organização fraternal&lt;/a&gt; Hakka, a Hip Sing Tong. Lum viria depois a aceitar estudantes que não eram hakka, mas ainda tinham que ser chineses (parece ter havido como excepção um taxista branco cuja bondade incomum para com Lum lhe permitiu receber alguma instrução básica de um dos discípulos de Lum). Foi apenas a geração seguinte de mestres de Kwong Sai Jook Lum que tornou a arte disponível para aprendizagem por um público não-chinês.&lt;br /&gt;A aceitação por Lau Shui do não-Hakka Ip Shui como um discípulo teve muito a ver com a bondade demonstrada por Ip e sua esposa para com Lau quando ele ficou doente numa altura em que a ocupação japonesa de &lt;a title="Hong Kong" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hong_Kong"&gt;Hong Kong&lt;/a&gt; o tinha isolado de todos os seus familiares. Todos os outros quatro discípulos de Lau —Chu Kwong-Wha, Chu Yu-Hing, Lum Wha, e Wong Hong-Kwong—eram hakka.&lt;br /&gt;A tradição do Louva-a-Deus do Sul Chu Gar defende que os hakka descendem de gente leal à &lt;a title="Dinastia Ming" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Dinastia_Ming"&gt;Dinastia Ming&lt;/a&gt; que fugiu para o sul quando esta foi destronada pela &lt;a title="Dinastia Qing" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Dinastia_Qing"&gt;Dinastia Qing&lt;/a&gt;. No entanto, os estudos académicos sobre a história da China apontam para que o termo "Hakka" referisse originalmente, não os refugiados fugidos à perseguição da Dinastia Qing, mas sim aquelas populações que receberam incentivos dados pelas autoridades durante essa dinastia para irem estabelecer-se em regiões subpovoadas do sul da China. Entre as artes marciais do sul da China, o ramo da família Chu do Louva-a-Deus do Sul está longe de ser o único a invocar uma herança de resistência anti-Qing; o facto de a maior parte dos sistemas dessa região o fazerem é reflexo da grande quantidade de resistentes anti-Qing nos meios das artes marciais chinesas meridionais. Quer Cantão quer Fujian são províncias onde há zonas preponderantemente hakka, ambas estão fortemente associadas com as artes marciais chinesas do sul, e ambas foram palco de forte e persistente oposição ao governo Qing, como a &lt;a title="Revolta de Taiping" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Revolta_de_Taiping"&gt;Revolta de Taiping&lt;/a&gt;, liderada por hacás e a &lt;a class="new" title="Sociedade do Céu e da Terra" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Sociedade_do_C%C3%A9u_e_da_Terra&amp;action=edit"&gt;Sociedade do Céu e da Terra&lt;/a&gt;, cujos fundadores eram da prefeitura de &lt;a title="Zhangzhou" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Zhangzhou"&gt;Zhangzhou&lt;/a&gt; na Província de Fujian, na sua fronteira com Cantão. Sociedades como a Céu e Terra são dignas de nota pela forma como os seus membros transcendiam as barreiras tradicionais da sociedade chinesa como as que separam habitualmente hacás de não-hacás. De facto, uma precursora da Sociedade do Céu e da Terra foi organizada por Ti Xi, um dos fundadores da Céu e Terra, em Huizhou, parte da região considerada "centro" do estilo Louva-a-Deus hakka. A Sociedade do Céu e da Terra desenvolveu mitos de origens em Shaolin como parte de um mais vasto discurso anti-Qing. Talvez os hakka que se opunham à Distastia Ming tenham feito algo de semelhante, transformando a sua migração para sul e a fuga para sul dos resistentes leais aos Ming numa única narrativa.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Louva-a-Deus.3F" name="Louva-a-Deus.3F"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Louva-a-Deus?&lt;br /&gt;As tradições dos ramos Chow Gar e Kwong Sai Jook Lum dizem que os seus respectivos fundadores Chow Ah-Nam e Som Dot criaram os seus estilos após terem testemunhado uma luta entre um louva-a-deus e um pássaro, que o louva-a-deus ganhou. Esta inspiração é um motivo recorrente nas artes marciais chinesas que pode ser encontrado também nas lendas do &lt;a class="new" title="Louva-a-Deus do Norte" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Louva-a-Deus_do_Norte&amp;amp;action=edit"&gt;Louva-a-Deus do Norte&lt;/a&gt;, de ambos os estilos de Grou Branco, do &lt;a title="Tai Chi Chuan" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Tai_Chi_Chuan"&gt;Tai Chi Chuan&lt;/a&gt;, e do &lt;a title="Wing Chun" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Wing_Chun"&gt;Wing Chun&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;No entanto, as tradições do ramo da família Chu dizem que o nome "Louva-a-Deus do Sul" foi escolhido para esconder das forças Qing as suas afiliações políticas fingindo que este esotérico estilo praticado por resistentes leais aos Ming era afinal uma variante regional do popular e muito espalhado estilo &lt;a class="new" title="Louva-a-Deus do Norte" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Louva-a-Deus_do_Norte&amp;action=edit"&gt;Louva-a-Deus de Shandong&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Notas" name="Notas"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Notas&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Chinese language" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Chinese_language&amp;amp;action=edit"&gt;Chinese&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Pinyin" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Pinyin"&gt;Pinyin&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Yale Romanization" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Yale_Romanization&amp;action=edit"&gt;Cantonense de Yale&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Hakka (linguistics)" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Hakka_%28linguistics%29&amp;amp;action=edit"&gt;pinjim hakka&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#ref_.E4.B8.89.E6.AD.A5.E7.AE.AD"&gt;^&lt;/a&gt; Sarm Bo Jin&lt;br /&gt;三步箭&lt;br /&gt;Sān Bù Jiàn&lt;br /&gt;Saam1 Bou6 Jin3&lt;br /&gt;Sam1 Pu5 Zien5&lt;br /&gt;literalmente "Flecha dos Três Passos"&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#ref_.E7.AB.B9.E6.9E.97.E5.AF.BA"&gt;^&lt;/a&gt; Jook Lum Gee&lt;br /&gt;竹林寺&lt;br /&gt;Zhú Lín Sì&lt;br /&gt;Juk1 Lam4 Ji6&lt;br /&gt;Zuk7 Lim2 Sii5&lt;br /&gt;literalmente "Templo da Floresta de Bambu"&lt;br /&gt;&lt;a title="" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul#ref_.E6.B1.9F.E8.A5.BF"&gt;^&lt;/a&gt; Kwong Sai&lt;br /&gt;江西&lt;br /&gt;Jiāngxī&lt;br /&gt;Gong1 sai1&lt;br /&gt;Gong1 si1&lt;br /&gt;&lt;a title="Jiangxi" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Jiangxi"&gt;Jiangxi&lt;/a&gt; (江西; &lt;a class="new" title="Yale Romanization" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Yale_Romanization&amp;action=edit"&gt;Yale Cantonese&lt;/a&gt;: Gongsai), not &lt;a title="Guangxi" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Guangxi"&gt;Guangxi&lt;/a&gt; (廣西, &lt;a class="new" title="Yale Romanization" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Yale_Romanization&amp;amp;action=edit"&gt;Yale Cantonese&lt;/a&gt;: Gwongsai)&lt;br /&gt;Na versão de Chow Gar Tong Long praticada na Austrália sob a direcção de Henry Sue a estrutura de formas até ao nível de Discípulo é&lt;br /&gt;Sarm Bo Gin&lt;br /&gt;Sarm Bo Yil Sou&lt;br /&gt;Sarm Bo Bik Kui&lt;br /&gt;Sarm Bo Pai Tarn&lt;br /&gt;Tong Long Bow Sim Sou&lt;br /&gt;Tong Long Won Sou&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Ver_tamb.C3.A9m" name="Ver_tamb.C3.A9m"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Ver também&lt;br /&gt;&lt;a title="Hakka Kuen" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka_Kuen"&gt;Hakka Kuen&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Punho do Rio do Leste" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Punho_do_Rio_do_Leste&amp;action=edit"&gt;Punho do Rio do Leste&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Nam Pai Chuan" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Nam_Pai_Chuan&amp;amp;action=edit"&gt;Nam Pai Chuan&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Hakka" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Hakka"&gt;Hakka&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Medicina tradicional chinesa" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Medicina_tradicional_chinesa"&gt;Medicina tradicional chinesa&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Meridiano (medicina chinesa)" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Meridiano_%28medicina_chinesa%29&amp;action=edit"&gt;Meridiano (medicina chinesa)&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Dim Mak" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Dim_Mak&amp;amp;action=edit"&gt;Dim Mak&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Tui Na" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Tui_Na&amp;action=edit"&gt;Tui Na&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Refer.C3.AAncias_bibliogr.C3.A1ficas" name="Refer.C3.AAncias_bibliogr.C3.A1ficas"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Referências bibliográficas&lt;br /&gt;Fernando Blanco. "&lt;a class="external text" title="http://cclib.nsu.ru/projects/satbi/satbi-e/martart/wushu/sm.html" href="http://cclib.nsu.ru/projects/satbi/satbi-e/martart/wushu/sm.html" rel="nofollow"&gt;Southern Praying Mantis system&lt;/a&gt;."&lt;br /&gt;Chen Ching-Hong. "&lt;a class="external text" title="http://forum.kungfumagazine.com/forum/archive/index.php/t-1371.html" href="http://forum.kungfumagazine.com/forum/archive/index.php/t-1371.html" rel="nofollow"&gt;Hakka Praying Mantis Chu Gar Gao: The Real Southern Mantis Boxing&lt;/a&gt;."&lt;br /&gt;Roger D. Hagood. "&lt;a class="external text" title="http://jkd.cfw2.com/article.asp?content_id=" href="http://jkd.cfw2.com/article.asp?content_id=529" rel="nofollow"&gt;18 Hands Skills of the Mantis&lt;/a&gt;."&lt;br /&gt;Roger D. Hagood. "&lt;a class="external text" title="http://bambootemple.com/sx090001.htm" href="http://bambootemple.com/sx090001.htm" rel="nofollow"&gt;Abridged History of Southern Praying Mantis&lt;/a&gt;."&lt;br /&gt;Li Tien-Lai. "&lt;a class="external text" title="http://www.hku.hk/cmaclub/english/resource-center/malibrary/chowmantis.htm" href="http://www.hku.hk/cmaclub/english/resource-center/malibrary/chowmantis.htm" rel="nofollow"&gt;Dongjiang Chaujia Preying Mantis&lt;/a&gt;."&lt;br /&gt;"&lt;a class="external text" title="http://members.aol.com/_ht_a/martyeisen/mantis/Mjook.htm" href="http://members.aol.com/_ht_a/martyeisen/mantis/Mjook.htm" rel="nofollow"&gt;Master Mark and Jook Lum Praying Mantis&lt;/a&gt;."&lt;br /&gt;Grandmaster Henry Poo Yee and Harry A. White. "&lt;a class="external text" title="http://ezine.kungfumagazine.com/magazine/article.php?article=" href="http://ezine.kungfumagazine.com/magazine/article.php?article=178" rel="nofollow"&gt;Secrets of Southern Praying Mantis&lt;/a&gt;."&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Liga.C3.A7.C3.B5es_externas" name="Liga.C3.A7.C3.B5es_externas"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Ligações externas&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.birdwatchersdigest.com/site/backyardbirds/hummingbirds/mantis-hummer.aspx?sc=" href="http://www.birdwatchersdigest.com/site/backyardbirds/hummingbirds/mantis-hummer.aspx?sc=birdwireJul2005" rel="nofollow"&gt;Praying Mantis Eats Hummingbird (Bird Watcher's Digest)&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.kung-fu.co.il" href="http://www.kung-fu.co.il/" rel="nofollow"&gt;Kwong Sai Jook Lum Gee Tong Long Pai&lt;/a&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="external text" title="http://www.youtube.com/watch?v=" href="http://www.youtube.com/watch?v=1nsUR6hz5Fo" rel="nofollow"&gt;Vídeo de um estilo hacá&lt;/a&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Retirado de "&lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul"&gt;http://pt.wikipedia.org/wiki/Louva-a-Deus_do_Sul&lt;/a&gt;"&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Especial:Categories" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Especial:Categories&amp;amp;article=Louva-a-Deus_do_Sul"&gt;Categorias de páginas&lt;/a&gt;: &lt;a title="Categoria:Artes marciais" href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Categoria:Artes_marciais"&gt;Artes marciais&lt;/a&gt; &lt;a class="new" title="Categoria:Cultura chinesa" href="http://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Categoria:Cultura_chinesa&amp;amp;action=edit"&gt;Cultura chinesa&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-116001644960851836?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/116001644960851836/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=116001644960851836' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116001644960851836'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/116001644960851836'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/louva-deus-do-sul-um-estilo-hac.html' title='Louva-a-Deus do Sul - um estilo hacá'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-115968916381386346</id><published>2006-10-01T16:48:00.000+09:00</published><updated>2006-10-01T16:52:43.826+09:00</updated><title type='text'>eu</title><content type='html'>&lt;a href="http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg"&gt;&lt;img style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/200/PB130006%20bbbbb.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-115968916381386346?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/115968916381386346/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=115968916381386346' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/115968916381386346'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/115968916381386346'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/eu.html' title='eu'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-115968671059899104</id><published>2006-10-01T16:07:00.000+09:00</published><updated>2006-10-01T16:11:50.623+09:00</updated><title type='text'>Miguel Torga</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;From Wikipedia&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Miguel Torga, pseudónimu ka naran-literáriu Adolfo Correia Rocha nian. Nia moris iha "São Martinho de Anta", konsellu &lt;a class="new" title="Sabroza" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Sabroza&amp;action=edit"&gt;Sabroza&lt;/a&gt;, iha &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt; norte-lorosa'e, iha 12 Agostu 1907, 11h00, no nia mate iha &lt;a title="Koimbra" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Koimbra"&gt;Koimbra&lt;/a&gt;, iha 17 Janeiru 1995. Nia ne'e ida husi hakerek-na'in boot liu iha &lt;a class="new" title="Literatura" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Literatura&amp;amp;action=edit"&gt;literatura&lt;/a&gt; portugeza husi &lt;a class="new" title="Sékulu XX" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A9kulu_XX&amp;action=edit"&gt;sékulu XX&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;Miguel Torga nia inan-aman ema ki'ik foho nian, to'os-na'in. Nia estuda iha &lt;a class="new" title="Semináriu" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Semin%C3%A1riu&amp;amp;action=edit"&gt;semináriu&lt;/a&gt; durante tempu badak de'it, no depois nia bá buka moris iha &lt;a title="Brazíl" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Braz%C3%ADl"&gt;Brazíl&lt;/a&gt; iha 1920, nu'udar emigrante, bainhira nia sei tinan 12. Nia bá serbisu iha-ne'ebá kuda no ku'u kafé iha ninia tiun nia &lt;a class="new" title="Fazenda" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fazenda&amp;action=edit"&gt;fazenda&lt;/a&gt;. Ninia tiun haree katak nia matenek no selu nia eskola hodi estuda iha liseu, iha &lt;a class="new" title="Leopoldina" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Leopoldina&amp;amp;action=edit"&gt;Leopoldina&lt;/a&gt;. Nia hatudu katak nia alunu matenek tebes. Iha 1925 nia fila fali ba &lt;a title="Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Portug%C3%A1l"&gt;Portugál&lt;/a&gt;. Iha 1927 mosu revista &lt;a class="new" title="Presença" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Presen%C3%A7a&amp;action=edit"&gt;Presença&lt;/a&gt; no nia hola parte nu'udar kolaboradór dezde kedas revista ne'e hahú. Iha 1928 nia tama ba Fakuldade Medisina nian iha &lt;a class="new" title="Universidade Koimbra nian" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Universidade_Koimbra_nian&amp;amp;action=edit"&gt;Universidade Koimbra nian&lt;/a&gt; no nia publika ninia livru dahuluk, naran "Ansiedade", poezia nian. Nia kritika beibeik &lt;a class="new" title="Praxe" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Praxe&amp;action=edit"&gt;praxe&lt;/a&gt; no tradisaun akadémika sira, no nia bolu "farda" ba &lt;a title="Kapa i batina" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Kapa_i_batina"&gt;kapa i batina&lt;/a&gt; ho intensaun atu hatún roupa tradisionál estudante sira-nian ne'e, hanesan buat-hatais ba ema ne'ebé la hanoin ho sira-nia kakutak rasik no gosta hasara ema sira seluk hodi sai hanesan bibi-luhan ne'ebé tuir malu hela de'it. Maibé nia hadomi loos sidade &lt;a title="Koimbra" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Koimbra"&gt;Koimbra&lt;/a&gt;, no nia sei hala'o nia serbisu nu'udar médiku iha-ne'ebá hahú dezde 1939. Iha Koimbra mós nia hakerek nia livru kuaze hotuhotu. Iha 1933 nia remata nia formatura iha &lt;a class="new" title="Medisina" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Medisina&amp;amp;action=edit"&gt;Medisina&lt;/a&gt;, ho tulun finanseiru husi ninia tiu husi Brazíl. Molok nia muda ba Koimbra, nia hahú serbisu nu'udar médiku iha área naran "Trás-os-Montes", ninia moris-fatin, iha foho ne'ebé populasaun ki'ik iha-ne'ebá baibain moris iha susar nia laran. Área ne'e mós sai fatin ne'ebé nia hatudu no deskreve iha ninia livru barakliu.&lt;br /&gt;Torga nia knaar-literáriu (ka obra) iha karater umanista: nia moris no boot iha foho "Trás-os-Montes" nian, iha to'os-na'in sira-nia leet, haree hela siklu Natureza nian ne'ebé la'o ba nafatin, no nia aprende katak ema ida-idak vale tebetebes, nu'udar kriadór no ajente ne'ebé halekar vida no Natureza. Se la iha ema karik, entaun sei mós la iha natar, to'os-uvas, sei la iha paizajen &lt;a class="new" title="Mota Douru" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Mota_Douru&amp;action=edit"&gt;Mota Douru&lt;/a&gt; nian, nakonu ho to'os-uvas ne'ebé halo hanesan eskada, iha fatuk boot no toos foho nian, durante jerasaun barabarak ne'ebé ema serbisu iha-ne'ebá to'o knaar kmo'ok ne'e mosu. Ema sira-ne'e no ema sira-nia knaar halo Torga revolta kontra Divindade Tranxendente (Maromak) no fiar ba imanénsia: ba nia, ita tenke hahi'i maka umanidade, umanidade maka merese ita-nia hananu, ita-nia adorasaun. Nia poema ida dehan: "hinos aos deuses, não/os homens é que merecem/que se lhes cante a virtude/bichos que cavam no chão/actuam como parecem/sem um disfarce que os mude" (inu ba maromak sira, lae/ema sira maka merese/ita hananu sira-nia virtude/sira hanesan balada ne'ebé ke'e rai/sira halo ho sira-nia oin-tebes/laiha disfarse ne'ebé muda sira). Ba Miguel Torga, la iha maromak ida ne'ebé merese ita hahi'i nia: ho nia kondisaun nu'udar maromak ne'ebé bele halo buat hotu-hotu sai fasil ba nia atu iha virtude boot, no nu'udar buat sobrenaturál la susar ba nia atu hasoru Natureza – maibé ema, ne'ebé limitadu, finitu, rohan-badak, bele sai moras, bele hetan kiak, rahun-aat, mate, maibé maski hanesan ne'e bele kria ka hamosu buat kmo'ok, no bele hasoru Natureza, hanesan to'os-na'in foho "Trás-os-Montes" nian halo bainhira sira impoin sira-nia hakarak atu kuda rai kontra foho fuik toos. No kapasidade ne'e atu halo Natureza nakfila, maski ema ne'e iha limitasaun no susar barak, maka halo ema mortál ne'e sai buat-moris ne'ebé merese ita-nia hahi'i no ita-nia hananu. Ema barak konsidera nia hanesan karak-teen ida ne'ebé nia jeitu si'ak-teen no ladún fasil atu hakbesik ba nia, liuliu nia ladún gosta ranxu ho elite sira ne'ebé halo an, maibé nia mós serbisu saugate nu'udar médiku hosi simu ema kiak no mós ema povu ki'ik dehan katak nia ema laran-di'ak no ibun-midar. Nia simu &lt;a class="new" title="Prémiu Camões" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Pr%C3%A9miu_Cam%C3%B5es&amp;amp;action=edit"&gt;Prémiu Camões&lt;/a&gt; bainhira prémiu ne'e mosu ba dala uluk.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Miguel_Torga#Knaar-liter.C3.A1riu_ka_Obra_sira"&gt;1 Knaar-literáriu ka Obra sira&lt;/a&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Miguel_Torga#Poezia"&gt;1.1 Poezia&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Miguel_Torga#Fiksaun"&gt;1.2 Fiksaun&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Miguel_Torga#Pesa-Teatru"&gt;1.3 Pesa-Teatru&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Miguel_Torga#Tradusaun"&gt;1.4 Tradusaun&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Miguel_Torga#Pr.C3.A9miu_sira"&gt;2 Prémiu sira&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Knaar-liter.C3.A1riu_ka_Obra_sira" name="Knaar-liter.C3.A1riu_ka_Obra_sira"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Knaar-literáriu ka Obra sira&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Poezia" name="Poezia"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Poezia" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Poezia&amp;action=edit"&gt;Poezia&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Libri_books2.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="internal" title="Enlarge" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Image:Libri_books2.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1928" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1928&amp;amp;action=edit"&gt;1928&lt;/a&gt; - Ansiedade.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1930" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1930&amp;action=edit"&gt;1930&lt;/a&gt; - Rampa.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1931" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1931&amp;amp;action=edit"&gt;1931&lt;/a&gt; - Tributo.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1932" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1932&amp;action=edit"&gt;1932&lt;/a&gt; - Abismo.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1936" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1936&amp;amp;action=edit"&gt;1936&lt;/a&gt; - O Outro Livro de Job.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1943" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1943&amp;action=edit"&gt;1943&lt;/a&gt; - Lamentação.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1944" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1944&amp;amp;action=edit"&gt;1944&lt;/a&gt; - Libertação.&lt;br /&gt;&lt;a title="1946" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1946"&gt;1946&lt;/a&gt; - Odes.&lt;br /&gt;&lt;a title="1948" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1948"&gt;1948&lt;/a&gt; - Nihil Sibi.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1950" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1950&amp;action=edit"&gt;1950&lt;/a&gt; - Cântico do Homem.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1952" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1952&amp;amp;action=edit"&gt;1952&lt;/a&gt; - Alguns Poemas Ibéricos.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1954" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1954&amp;action=edit"&gt;1954&lt;/a&gt; - Penas do Purgatório.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1958" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1958&amp;amp;action=edit"&gt;1958&lt;/a&gt; - Orfeu Rebelde.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1962" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1962&amp;action=edit"&gt;1962&lt;/a&gt; - Câmara Ardente.&lt;br /&gt;&lt;a title="1965" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1965"&gt;1965&lt;/a&gt; - Poemas Ibéricos.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Fiksaun" name="Fiksaun"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Fiksaun" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Fiksaun&amp;amp;action=edit"&gt;Fiksaun&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1931" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1931&amp;action=edit"&gt;1931&lt;/a&gt; - Pão Ázimo.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1931" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1931&amp;amp;action=edit"&gt;1931&lt;/a&gt; - Criação do Mundo.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1934" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1934&amp;action=edit"&gt;1934&lt;/a&gt; - A Terceira Voz.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1937" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1937&amp;amp;action=edit"&gt;1937&lt;/a&gt; - Os Dois Primeiros Dias.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1938" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1938&amp;action=edit"&gt;1938&lt;/a&gt; - O Terceiro Dia da Criação do Mundo.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1939" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1939&amp;amp;action=edit"&gt;1939&lt;/a&gt; - O Quarto Dia da Criação do Mundo.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1940" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1940&amp;action=edit"&gt;1940&lt;/a&gt; - Bichos.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1941" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1941&amp;amp;action=edit"&gt;1941&lt;/a&gt; - Contos da Montanha.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1942" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1942&amp;action=edit"&gt;1942&lt;/a&gt; - Rua.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1943" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1943&amp;amp;action=edit"&gt;1943&lt;/a&gt; - O Senhor Ventura.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1944" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1944&amp;action=edit"&gt;1944&lt;/a&gt; - Novos Contos da Montanha.&lt;br /&gt;&lt;a title="1945" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1945"&gt;1945&lt;/a&gt; - Vindima.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1951" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1951&amp;amp;action=edit"&gt;1951&lt;/a&gt; - &lt;a class="new" title="Pedras Lavradas" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Pedras_Lavradas&amp;action=edit"&gt;Pedras Lavradas&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1974" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1974&amp;amp;action=edit"&gt;1974&lt;/a&gt; - O Quinto Dia da Criação do Mundo.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1976" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1976&amp;action=edit"&gt;1976&lt;/a&gt; - Fogo Preso.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1981" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1981&amp;amp;action=edit"&gt;1981&lt;/a&gt; - O Sexto Dia da Criação do Mundo.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Pesa-Teatru" name="Pesa-Teatru"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Pesa-Teatru&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1941" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1941&amp;action=edit"&gt;1941&lt;/a&gt; - "Terra Firme" e "Mar".&lt;br /&gt;&lt;a title="1947" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1947"&gt;1947&lt;/a&gt; - Sinfonia.&lt;br /&gt;&lt;a title="1949" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1949"&gt;1949&lt;/a&gt; - O Paraíso.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1950" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1950&amp;amp;action=edit"&gt;1950&lt;/a&gt; - Portugal.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1955" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1955&amp;action=edit"&gt;1955&lt;/a&gt; - Traço de União.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Tradusaun" name="Tradusaun"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Tradusaun&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Ninia livru balu hetan tiha ona tradusaun ba lian oioin, balu ho lia-maklokek husi nia rasik: españól, fransés, inglés, alemaun, xinés, japonés, kroata, romenu, noruegés, sueku, olandés, búlgaru.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a id="Pr.C3.A9miu_sira" name="Pr.C3.A9miu_sira"&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Prémiu sira&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1969" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1969&amp;amp;action=edit"&gt;1969&lt;/a&gt; - Prémio do &lt;a class="new" title="Diário de Notícias" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Di%C3%A1rio_de_Not%C3%ADcias&amp;action=edit"&gt;Diário de Notícias&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1976" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1976&amp;amp;action=edit"&gt;1976&lt;/a&gt; - Prémio Internacional de Poesia de Knokke-Heist.&lt;br /&gt;&lt;a title="1980" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1980"&gt;1980&lt;/a&gt; - Prémio Morgado de Mateus, ex-aecquo com &lt;a class="new" title="Carlos Drummond de Andrade" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Carlos_Drummond_de_Andrade&amp;action=edit"&gt;Carlos Drummond de Andrade&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1981" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1981&amp;amp;action=edit"&gt;1981&lt;/a&gt; - Prémio Montaigne da Fundação Alemã F.V.S..&lt;br /&gt;&lt;a title="1989" href="http://tet.wikipedia.org/wiki/1989"&gt;1989&lt;/a&gt; - &lt;a class="new" title="Prémio Camões" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Pr%C3%A9mio_Cam%C3%B5es&amp;action=edit"&gt;Prémio Camões&lt;/a&gt;.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1991" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1991&amp;amp;action=edit"&gt;1991&lt;/a&gt; - Prémio Personalidade do Ano.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1992" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1992&amp;action=edit"&gt;1992&lt;/a&gt; - Prémio Vida Literária da Associação Portuguesa de Escritores.&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="1993" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=1993&amp;amp;action=edit"&gt;1993&lt;/a&gt; - Prémio da Crítica, consagrando a sua obra. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Template:Prémios" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Pr%C3%A9mios&amp;action=edit"&gt;Template:Prémios&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a class="new" title="Template:Biography" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Biography&amp;amp;action=edit"&gt;Template:Biography&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Retrieved from "&lt;a href="http://tet.wikipedia.org/wiki/Miguel_Torga"&gt;http://tet.wikipedia.org/wiki/Miguel_Torga&lt;/a&gt;"&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;a title="Special:Categories" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Categories&amp;article=Miguel_Torga"&gt;Categories&lt;/a&gt;: &lt;a class="new" title="Category:Hakerek-na'in husi Portugál" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:Hakerek-na%27in_husi_Portug%C3%A1l&amp;amp;action=edit"&gt;Hakerek-na'in husi Portugál&lt;/a&gt;  &lt;a class="new" title="Category:Prémiu Camões" href="http://tet.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:Pr%C3%A9miu_Cam%C3%B5es&amp;amp;action=edit"&gt;Prémiu Camões&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-115968671059899104?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/115968671059899104/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=115968671059899104' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/115968671059899104'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/115968671059899104'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/miguel-torga.html' title='Miguel Torga'/><author><name>Fernanda de Jesus Correia</name><uri>http://www.blogger.com/profile/03926005168146559959</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='32' height='24' src='http://photos1.blogger.com/blogger/4025/3928/1600/PB130006%20bbbbb.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-35329375.post-115968600508731756</id><published>2006-10-01T15:59:00.000+09:00</published><updated>2006-10-01T16:15:51.906+09:00</updated><title type='text'>Apresentação</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;A Wikipédia é uma enciclopédia em-linha cuja originalidade é ser feita por toda a gente. O princípio é extremamente democrático, ou mesmo libertário, e consiste em acreditar que o conhecimento é mais significativo quando é partilhado, para ajudar ao progresso da humanidade, em vez de ficar fechado numa caixinha para permitir a perpetuação do poder de uma elite. A Wikipédia vive também da crença na bondade das pessoas, considerando que a probabilidade estatística de haver uma besta quadrada a escrever mentiras ou a vandalizar o trabalho colectivo é muito inferior à probabilidade de haver alguém bem informado e bem intencionado que corrija os dados incorrectos. A wikipédia existe em muitas línguas, incluindo o tétum, e uma das formas de a fazer crescer é traduzir textos publicados nas versões mais robustas (como o inglês, mas também o português...).&lt;br /&gt;O que vamos fazer neste blog é ir afixando também aqui cópias dos textos que escrevermos ou traduzirmos para a wikipédia...&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;JP&amp;amp;Fernanda&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/35329375-115968600508731756?l=aprende-ho-tetun.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/feeds/115968600508731756/comments/default' title='Enviar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=35329375&amp;postID=115968600508731756' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/115968600508731756'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/35329375/posts/default/115968600508731756'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://aprende-ho-tetun.blogspot.com/2006/10/apresentao.html' title='Apresentação'/><author><name>João Paulo Esperança</name><uri>http://www.blogger.com/profile/18049296108350472569</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://photos1.blogger.com/blogger/982/1971/1600/eu.0.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry></feed>
